Om je werk te kunnen blijven doen, moet je aan één ding voldoen: in leven blijven. Ik verzet me liever tegen gedwongen ballingschap dan dat ik me onderwerp aan een dictatuur. Dankzij technologie heb ik elke dag een nauwere band met mijn bronnen, waardoor ik mijn werk kan doen,’ aldus Stanislas Bujakera.
Bujakera is een vooraanstaand Congolees journalist en hoofdredacteur van actualite.cd, een onafhankelijk onlineplatform dat zich toelegt op het brengen van diepgaande nieuwsberichten uit de Democratische Republiek Congo. Zijn toewijding aan journalistieke integriteit helpt de complexiteit van zaken te belichten, waardoor lezers op de hoogte blijven van en betrokken blijven bij de urgente kwesties die spelen in het land.
Sommige journalisten zijn gearresteerd en weer vrijgelaten, terwijl anderen gedwongen zijn te vluchten en hun werk in ballingschap te publiceren. Ondanks censuur en bedreigingen blijven ze corruptie, conflicten en mensenrechtenschendingen aan de kaak stellen waar velen uit veiligheidsoverwegingen liever over zwijgen.
In de provincie Noord-Kivu zijn er tussen januari 2024 en januari 2025 meer dan vijftig aanvallen geregistreerd op nieuwsredacties en journalisten, inclusief plunderingen, bedreigingen en fysieke geweldshandelingen. Journalisten die kritisch berichten, met name over het leger of rebellen, worden vaak geïntimideerd, bedreigd of zelfs vervolgd. Nieuwe wetgeving uit april 2023 introduceerde bovendien strengere regels zoals een clausule van ‘kwade trouw’ bij verspreiding van valse informatie, waardoor overheid en mediaregulator vaker censureren of ingrijpen.
‘Aanvankelijk droomde ik ervan om arts te worden,’ vertelt Bujakera, ‘dus wilde ik geneeskunde studeren. Door omstandigheden ben ik echter een andere weg ingeslagen, en dat bleek de juiste: journalistiek. Al snel ontwikkelde ik er een passie voor, geïnspireerd door de wens om de waarheid te onthullen en een stem te geven aan degenen die geen stem hebben. Ons land is rijk aan potentieel, maar kampt met enorme moeilijkheden. Ondanks de gevaren – arrestaties, bedreigingen en zelfs een willekeurige detentie van zes maanden in 2023 voor een artikel dat ik niet had geschreven – blijf ik ervan overtuigd dat journalistiek een essentiële pijler is van democratie en rechtvaardigheid in de DRC.’
Plicht
‘Onrechtvaardigheden, zoals de onopgeloste moord op Chérubin Okende of de onmenselijke omstandigheden in gevangenissen zoals Makala, waar ik vastzat, versterken mijn overtuiging dat moedige journalisten nodig zijn om misstanden aan het licht te brengen en verandering te bewerkstelligen,’ vervolgt hij. ‘Deze missie is een plicht tegenover mijn volk en de toekomst van mijn land.
Actualite.cd is mijn geesteskind, samen met Patient Ligodi, de algemeen directeur. In de zoektocht naar verandering aan de top van het land, toen de tweede en laatste ambtstermijn van Joseph Kabila in 2016 ten einde liep, had Congo behoefte aan een volledig onafhankelijk mediakanaal dat ten dienste stond van de bevolking en gecontroleerde informatie verstrekte. Sinds 4 augustus 2016 zijn wij online en voldoen we in die behoefte – en dat zullen we blijven doen.
Sinds 2012 werk ik als professioneel journalist, wat betekent dat ik al dertien jaar grote risico’s loop. Zo werd ik op 8 september 2023, na de publicatie van een artikel in Jeune Afrique Magazine dat ten onrechte aan mij werd toegeschreven, in Kinshasa gearresteerd door de Congolese autoriteiten. Toen ik op het punt stond aan boord te gaan van een vlucht naar het binnenland in het kader van mijn werk, werd ik ruw onderschept door agenten in burgerkleding, die mijn telefoon in beslag namen en me naar het politiebureau in Kinshasa brachten. De volgende dag werd ik onderworpen aan een hardhandig verhoor in het bijzijn van meer dan vijftien mensen. De sfeer was gespannen, de vragen waren dreigend en ik besefte eens te meer dat mijn onderzoekswerk naar machtsmisbruik en gevoelige kwesties zoals fraude en mensenrechtenschendingen mijn leven in gevaar kon brengen. Deze arrestatie, gevolgd door zes maanden willekeurige detentie in de Makala-gevangenis onder onmenselijke omstandigheden, heeft diepe indruk op me gemaakt, maar ook mijn vastberadenheid versterkt om de waarheid te blijven onthullen.’