Archieven: Agenda

Online worden we overspoeld met perfecte schoonheidsbeelden. Tegelijkertijd worden medische en cosmetische ingrepen steeds toegankelijker, en verandert het gesprek over identiteit, gender en seksualiteit voortdurend. Deze thema’s raken aan de kern van wie we zijn en wat ons menselijk maakt. Maar hoe hybride is ons lichaam eigenlijk geworden?

Hoe hybride is ons lichaam eigenlijk geworden?

De tentoonstelling SHAPE in het Textielmuseum in Tilburg verkent deze vragen door een spannende mix van conceptuele mode en sculpturale ontwerpen. Onder andere bekende modeontwerpen, zoals die van Iris van Herpen of de puffer coat van Moncler, maar ook digitale mode en speciaal voor het museum gemaakte installaties, zijn te zien in SHAPE.

Textielmuseum Tilburg, tot 30/3

Drie verdiepende leestips

» Trump, Musk en Milei delen niet alleen een radicale mindset, maar ook een vadertrauma. Alle drie groeiden ze op met een psychopathische vader die hen geestelijk of lichamelijk mishandelde. Ze hadden dus geen makkelijke thuissituatie. Zou dit hun politieke standpunten beïnvloed hebben en heeft hun drang om de westerse democratie om te ploegen hier iets mee te maken? Je leest het in deze analyse van Neue Zürcher Zeitung.

» De strijd tegen klimaatverandering is een project van een rijke elite. Wie anders kan het zich veroorloven om een elektrische auto te hebben, hernieuwbare energiebronnen te gebruiken en de energietransitie te betalen? Aan de hand van de nieuwste onderzoeken en gesprekken met sociologen bevestigt Die Zeit dat dit populistische verhaal mensen steeds verder naar rechts duwt. En hij vraagt zich af hoe de klimaatstrijd ook de arbeidersklasse voor zich kan winnen. Lees hier zijn gedachten daarover.

» Onder invloed van Elon Musk bereidt de Amerikaanse president Donald Trump zich voor op de uitvoering van het plan dat Obama in 2010 schetste en dat Trump zelf in 2017 annuleerde. Deskundigen beschouwen het als ‘onmogelijk’ dat de Amerikaanse vlag tijdens zijn mandaat op Mars zal wapperen, ondanks het feit dat Musk verzekert dat er in 2028 een bemand Starship heen zal worden gestuurd. Dit zou echter in het komende decennium kunnen worden bereikt. In dit artikel van El Mundo lees je wat er daarvoor nodig is.

In Knokke-Heist is een bijzondere tentoonstelling te zien ter nagedachtenis aan de Antwerpse kunstenaar Panamarenko (1940-2019). Deze eerste expositie over het thema ‘het dier in Panamarenko’s kunst’ belicht hoe hij op vernieuwende wijze dieren en technologie samenbracht.

Panamarenko droomde ervan om, net als sommige dieren, op eigen kracht te kunnen vliegen

Panamarenko, die altijd een fascinatie had voor het dierenrijk en zich graag omringde met dieren, liet zich inspireren door de vlucht van vogels en de vleugelslag van insecten. Hij bestudeerde hun bewegingen om deze te vertalen naar zelfgemaakte vliegtuigen. Panamarenko droomde ervan om, net als sommige dieren, op eigen kracht te kunnen vliegen. Deze bewondering voor de natuur vormt de rode draad in de tentoonstelling ZOO aan ZEE. De expositie bestaat uit sculpturen, tekeningen, foto’s, video’s en souvenirs. 

Cultuurcentrum Scharpoord, 22/3 tot 24/8

Nuri Bilge Ceylan (Istanbul, 1959) is een gerenommeerde Turkse filmmaker en fotograaf wiens werk diep geworteld is in de Turkse cultuur en geschiedenis. Zijn films verkennen de complexiteit van de menselijke conditie, waarbij hij authentieke personages creëert die worstelen met persoonlijke uitdagingen en eenzaamheid. 

De films van Ceylan zitten vol rijke dialogen, existentiële overpeinzingen en lange shots van interieurs en uitgestrekte landschappen. 

De omgeving beïnvloedt en reflecteert de gemoedstoestand van de karakters

Vooral landschappen komen vaak voor, niet alleen als achtergrond maar als weerspiegeling van de innerlijke wereld van zijn personages. Of het nu gaat om het levendige Istanboel of de uitgestrekte Anatolische vlakte, de omgeving beïnvloedt en reflecteert de gemoedstoestand van de karakters. Dat laat hij zien met sterke fotografische composities en het contrast tussen bewegende en statische beelden. Hij won er prestigieuze prijzen mee,  waaronder de Palme d’Or in Cannes voor Winter Sleep in 2014. Ook zijn foto’s in cinemascopeformaat stralen een filmische gevoeligheid uit.   

Inner Landscapes, Eye Filmmuseum Amsterdam, 18/1 tot 1/7/25

Musea willen zo hun bezoekersaantal vergroten

Misschien herken je het wel: je wilt een bepaalde tentoonstelling bezoeken, maar je moet noodgedwongen thuisblijven omdat je je hond nergens kwijt kunt. Zowel jammer voor jou als voor het museum, dat weer een bezoeker minder kan verwelkomen. Musea in Italië hebben daar echter sinds kort iets op gevonden, zo las redacteur Marc van Rijswijk deze week in The Times: een gratis hondenoppas. Simpel, maar doeltreffend.

Hondenbezitters die een tentoonstelling willen bezoeken, kunnen hun hond bij de ingang toevertrouwen aan de zorg van een professionele hondenoppasser, die met het beest een wandeling maakt en hem voer en drinken geeft. Op die manier kunnen ook mensen met een hond zich in een museum verpozen, en het levert musea natuurlijk extra bezoekers op. Je leest er hier meer over.

---

Drie verdiepende leestips

» In Los Angeles zijn duizenden huizen in vlammen opgegaan, waaronder verschillende luxe villa’s van celebrity’s die in het steenrijke Hollywood woonden. Toch zijn het vooral de inwoners uit de midden- en arbeidersklasse die zullen lijden onder de gevolgen van de branden, benadrukt de journalist en schrijver Héctor Tobar uit Los Angeles in The New York Times. Zo blijven de huurprijzen maar stijgen en is herhuisvesting onmogelijk, wat betekent dat de middenklasse de hoogste prijs voor de branden zullen betalen. Je leest Tobars column hier.

» Afrika heeft aan beroemde schrijvers geen gebrek. Waarom is het dan zo moeilijk voor Afrikaanse lezers om hun boeken te bemachtigen? Op het hele continent kunnen boeken duur zijn en bibliotheken schaars. Gelukkig werken steeds meer technische vernieuwers en onafhankelijke uitgevers eraan om Afrikaanse literatuur beschikbaar en betaalbaar te maken. Je leest er meer over in dit artikel van The Guardian.

» Surinaamse dorpen lijden honger door droogte. Na de ergste regenval in decennia drogen rivieren op en mislukken oogsten, waardoor mensen in het binnenland zonder schoon water of gezondheidszorg komen te zitten en transportverbindingen wegvallen. The Guardian ging bij enkele dorpen langs. Lees hier zijn reportage.

Literatuur – In 2023 publiceerde de inmiddels 88-jarige Mario Vargas Llosa zijn naar eigen zeggen laatste roman Le dedico mi silencio, waarvan in januari de Nederlandse vertaling verschijnt. De Nobelprijswinnaar (2010) beschrijft daarin de bewogen geschiedenis van zijn geboorteland Peru aan de hand van inheemse en creoolse volksmuziek. Vargas Llosa doet dat vanuit het perspectief van hoofdpersoon Toño Azpilcueta, een miskend auteur die de kost verdient als muziekrecensent en alsnog zijn naam wil vestigen met een biografie over de onbekende gitarist Lalo Molfino. Daarmee denkt Azpilcueta de oorsprong van de Peruaanse identiteit te achterhalen.   

Omar Guerrero schrijft in El Hablador dat hij de roman niet los kan zien van ‘het verstrijken van de tijd en de ouderdom. Misschien is dat de reden dat deze roman vol nostalgie en verlangen zit. Hoofdpersoon Azpilcueta is ervan doordrongen en gaat zijn verlangens en ideeën op den duur als een mogelijkheid in plaats van een utopie beschouwen.’  

‘Een essay over criolla-muziek als wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen’

Volgens Ricardo Baixeras van El Periódico komt die utopische stelling erop neer ‘dat het niet de marxistische krachten zullen zijn die het land verenigen, maar de componisten, zangers van walsen en zeelieden’. Tegelijkertijd constateert Baixeras dat Vargas Llosa in zijn laatste boeken ‘steeds meer is gaan reflecteren en fictie en essay vermengt. Daarbij blijft zijn verhalende ritme intact, net als de soepele dialogen. Hij schrijft onberispelijk nauwkeurig en baseert zich op overweldigend onderzoek.’   

‘Een essay over criolla-muziek als magisch wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen,’ concludeert Domingo Rodenas de Moya in El País. ‘Vargas schreef het niet als eerbetoon aan zijn geliefde muziekgenre maar om te laten zien hoe goedbedoeld idealisme tot bedrog, nederlaag en melancholie kan leiden’. 

Le dedico mi silencio van Mario Vargas Llosa werd door Mariolein Sabarte Belacortu in het Nederlands vertaald als Ik draag mijn stilte op aan jou en verschijnt half januari bij uitgeverij Meulenhoff.

Je staat in een volledig donkere kamer en er verschijnt langzaam een zacht, kleurrijk licht dat de hele ruimte vult. Je weet niet meer waar de muren zijn, of waar de vloer ophoudt en het plafond begint. Dan beleef je het zogenaamde ‘zweven’ in licht, dat de Britse kunstenaar James Turrell probeert te creëren met zijn werk.

In Parijs laat hij zien hoe veelzijdig licht kan zijn. 

Hij projecteert licht zodanig dat het lijkt alsof er een zwevend blok licht in de ruimte hangt

Turrell maakt ook andere soorten lichtkunst. Hij projecteert licht zodanig dat het lijkt alsof er een zwevend blok licht in de ruimte hangt. Of hij maakt ‘schilderijen’ van licht die in de muur lijken te zitten, als een soort magische ramen.

In een langlopend project in een uitgedoofde vulkaan in Arizona, maakte hij ruimtes waar bezoekers de sterren en de zon op een nieuwe manier kunnen ervaren. 

At one, Le Bourget, Parijs, tot zomer 2025

» Onder invloed van de klimaatverandering lopen de landbouwopbrengsten en werkgelegenheid in Noord-Syrië terug, waardoor vrouwen die als enige kostwinner optreden, worden geconfronteerd met toenemende armoede, voedselonzekerheid en beperkte middelen om in de basisbehoeften van hun gezinnen te voorzien. De Arabische krant Raseef22 maakte er deze reportage over.

» Dreigt Kroatië het enige EU-land zonder krantenwinkels te worden? Tisak, de grootste persdistributeur van Kroatië, zal niet langer kranten en tijdschriften distribueren aan zo’n drieduizend verkooppunten in het hele land. In het dagblad Jutarnji List wijst de Kroatische journalist en schrijver Slavenka Drakulić erop dat de verdwijning van de krantenwinkels bijdraagt aan het begin van het einde van de papieren pers. Lees hier zijn verhaal.

» Hoewel AI een groot potentieel heeft om grootse veranderingen teweeg te brengen in onderwijs, kunst, geneeskunde, robotica en andere gebieden, brengt het ook grote risico’s met zich mee, waarvan de meeste niet worden aangepakt. Te oordelen naar de reactie van politieke en andere instellingen tot nu toe kunnen we gerust vele jaren van instabiliteit verwachten. Filmregisseur Charles Ferguson geeft in Project Syndicate een overzicht van hoe de technologie zich de komende jaren zal ontwikkelen en zal worden ingezet. Lees hier zijn analyse.

Hiphop-, soul- en R&B-zangeres Mary J. Blige (1971) won in haar carrière negen Grammy’s en werd onlangs opgenomen in de Rock & Roll Hall of Fame. Eind november verscheen haar vijftiende studioalbum: Gratitude. 

Het verleidde Garrett Richardello tot een lofzang voor film- en muzieksite CrypticRock: ‘Volwassen muziek waarop Bliges levenslessen doorklinken.’ Volgens de criticus is het een ‘wonder dat ze de opnamesessies heeft doorstaan’. Het getuigt van ‘zo’n immense kwetsbaarheid en soms zelfs wanhoop dat het een emotionele marathon van epische proporties moet zijn geweest’. Daarnaast schrijft hij over ‘een vocale legende’ die een ‘briljante aanvulling’ op haar eerdere muziek heeft afgeleverd. 

Ook Fabrizio Testa vindt het ‘een album van niveau’, schrijft hij voor het Italiaanse muziekmagazine SentireAscoltare. In vergelijking met haar vorige platen, waarin ze de weerslag van gebroken relaties en depressies liet horen, wil Blige volgens hem ditmaal ‘niet langer een Grammy najagen’. Haar nieuwste tracks zijn geschreven en geproduceerd ‘om te laten horen dat ze nog steeds die verdomde koningin van de Bronx is, maar nu met veel meer liefde voor zichzelf’. 

De nummers vloeien zo soepel in elkaar over dat je zou willen dat ze een andere richting koos

Op Plattentests vindt Lena Zschirpe dat Blige met Gratitude ‘trouw blijft aan zichzelf. Daar ligt zowel de kracht als de zwakte van deze plaat.’ De zangeres begeeft zich volgens de Duitse recensent op ‘vertrouwd terrein met discrete beats en soulvolle trompetklanken’. Met piano en ingetogen percussie ontstaat ‘een bijna intieme sfeer die haar stem de ruimte biedt die ze verdient. Maar dat maakt het hier en daar ook voorspelbaar. De nummers vloeien zo soepel in elkaar over dat je zou willen dat ze een andere richting koos. Iets meer risico zou de Queen niet misstaan.’

Talia M. Wilson van RIFF Magazine hoorde juist ‘onafhankelijke nummers met verschillende bezettingen, die perfect illustreren dat de zang van Blige elk genre aankan. Van hiphopnummers boordevol nostalgie, een soulvolle ballad met zachte pianolicks tot een track in het discogebied met een aanstekelijke sfeer. Vocaal is ze nog nooit zo sterk geweest, terwijl haar creativiteit naar een nieuw niveau is geëvolueerd.’ 

Gratitude van Mary J. Blige verscheen eind november 2024

Marianne von Werefkin (1860-1938), oorspronkelijk afkomstig uit Rusland, maakte deel uit van de avant-gardistische kunstkring Der Blaue Reiter, waartoe ook Wassily Kandinsky en Franz Marc behoorden, maar – what’s new? – werd minder bekend dan haar mannelijke tijdgenoten. Ze legde zelfs haar eigen werk neer om dat van partner Aleksej Jawlenski te laten schitteren. 

De Fundatie toont 63 schilderijen van Werefkin en 23 werken van tijdgenoten, maar laat haar interessante leven, dat in 172 schetsboeken en 65 dagboeken blijkt te zijn geschetst en beschreven, vrijwel onbelicht. Werefkins carrière begon in Rusland onder de invloed van realist Ilja Repin, maar haar stijl werd snel expressiever, symbolischer. Later hervond ze haar stem, met gouache en tempera in plaats van olieverf. 

Haar huis in München veranderde in een avant-gardistische zogeheten Roze Salon

Vader Vladimir Nikolajevitsj Verjovkin, hooggeplaatst officier in het Russische leger, kwam uit een adellijke familie en speelde een belangrijke rol in haar vroege leven en artistieke ontwikkeling, wat destijds niet vanzelfsprekend was voor vrouwen. Na zijn dood in 1896 kreeg zijn schilderende dochter een royaal pensioen van de tsaar, wat haar de financiële vrijheid gaf om zich op haar kunst en intellectuele ambities te richten. Werefkin maakte kennis met werk van Van Gogh, Gauguin. Haar huis in München veranderde in een avant-gardistische zogeheten Roze Salon.

In De Fundatie is een digitale Roze Salon gemaakt; een interactieve installatie waarin hedendaagse kunstenaars reflecteren op Werefkins nalatenschap.  

Marianne von Werefkin – Pionier van het expressionisme, Museum de Fundatie, Zwolle, tot 16/3/25

Drie verdiepende leestips

» De tijd van de hakenkruizen en militaire kleding is voorbij: extreemrechts gaat voor een ‘normcore look’. De normalisering van extreemrechts vindt ook plaats via de mode, volgens de progressieve Oostenrijkse krant Der Standard. Sinds enkele jaren creëren en hergebruiken witte supremacisten, neonazi’s en activisten bepaalde confectiemerken. Hun doel: opgaan in de achtergrond, zodat ze hun politieke boodschap beter kunnen overbrengen. Lees hier de analyse van Der Standard.

» In China verlicht de jongere generatie de druk door middel van dans. Steeds meer jonge Chinezen komen ’s avonds samen om stoom af te blazen in geïmproviseerde danszalen, een goedkoop alternatief voor privéstudio’s. Hiphop, K-pop, streetdance, het is er allemaal. Het biedt hun vooral een kans om hun gedachten de vrije loop te laten. Lees hier de reportage die Weixin erover maakte.

» Het is niet langer ongewoon voor koppels om apart te wonen. Maar ouders? In de loop van de industrialisatie ontstond er een scheiding tussen gezins- en beroepsleven, legt socioloog Kai-Olaf Maiwald uit. ‘Maar we woonden nog steeds samen. Langere scheidingen kwamen alleen voor bij bepaalde beroepsgroepen, zoals zeevarenden.’ Anders dan nu was het fenomeen destijds geforceerd: ouders leefden alleen gescheiden als het niet anders kon. ‘Dat is de afgelopen twintig jaar veranderd,’ zegt Maiwald. Je leest zijn hele analyse in de Süddeutsche Zeitung hier.

In een opslagplaats ergens in Los Angeles ontdekte de 56-jarige politieagent Gregg Musgrove een schat. De opslagruimte was eigendom geweest van zanger en muziekproducent Bryan Loren, die met Michael Jackson werkte aan zijn album Dangerous. Van Loren was geen spoor meer te bekennen, de inhoud van de box werd ter veiling aangeboden en tussen alle troep lagen daar enkele cassettebandjes van opnamesessies van de King of Pop, gemaakt tussen 1989 en 1991, met daarop vijftien ongepubliceerde nummers. Een van de nummers, Don’t Believe it, lijkt ‘te verwijzen naar de geruchten [over pedofilie] die [toen al] de ronde deden in de media’, constateert The Hollywood Reporter, die de opnames te horen kreeg.

Helaas maken de opnames geen schijn van kans maken om te worden uitgebracht

Helaas maken de opnames geen schijn van kans om te worden uitgebracht, zo maakte Jackson Estate, beheerder van Michael Jacksons erfenis, duidelijk. Het bedrijf gaf aan de originele opnames te bezitten; het gaat dus om kopieën. 

Musgrove, die de waarde van zijn ontdekking op enkele miljoenen dollars schat, overweegt de tapes ter veiling aan te bieden en richt zijn hoop daarbij vooral op Lady Gaga, die al meer dan vijftig objecten en souvenirs op veilingen kocht die toebehoorden aan haar idool. 

Er werd gevreesd en misschien zelfs wel een beetje gehoopt dat het onmogelijk was: Gabriel García Márquez’ meesterwerk Honderd jaar eenzaamheid, uit 1967, vertalen naar het scherm. De Latijns-Amerikaanse en Spaanse pers keken dus met enige bezorgdheid uit naar 11 december, de dag dat de release van de serie naar het boek op Netflix plaatsvond. Al snel verkondigde Medellíns El Colombiano dat regisseurs Laura Mora en Álex García López ‘erin zijn geslaagd (…) een autonoom werk’ te creëren.

In zestien afleveringen – waarvan er nu acht beschikbaar zijn – wordt het leven verteld van kolonel Aureliano Buendía en dat van zijn ouders, Úrsula en José Arcadio Buendía, die hun dorp verlieten om samen met een groep vrienden het stadje Macondo te stichten.

El Colombiano is vooral lovend over het acteursduo dat de ouders speelt: ‘Als Diego Vásquez en Marleyda Sotocuando het toneel betreden, ontstaat er een licht magische sfeer, alsof ze in een sluier van geheimzinnigheid zijn gehuld.’ 

El Diario spreekt van ‘de best mogelijke bewerking van Honderd jaar eenzaamheid. Het zou moeilijk, zo niet onmogelijk zijn geweest om het beter te doen.’ Bovendien is de serie, aldus de site, het zoveelste bewijs van het genie van de in 2014 overleden winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur.

‘Tijdens het draaien waren we diep ontroerd dat de beelden de poëtische schoonheid van de roman opriepen’

Laura Mora noemt het verfilmingsproces in een interview met El Espectador ‘heel aangrijpend. Het vergde vele uren werk en onderzoek, maar tijdens het draaien waren we diep ontroerd dat de beelden daadwerkelijk de poëtische schoonheid van de roman opriepen.’

De liefde van de regisseurs voor het boek is volgens de Peruaanse krant El Comercio in elke scène terug te zien. Wel stipt het dagblad uit Lima aan dat de auteur tijdens zijn leven weigerde zijn werk op het scherm te zien verschijnen, omdat hij liever de verbeeldingskracht van de lezers wilde prikkelen. Dankzij toestemming van zijn nakomelingen kon deze Netflix-productie alsnog verschijnen. Volgens El Diario zou de belangstelling voor de klassieker weleens opnieuw kunnen oplaaien: ‘Dat de serie Honderd jaar eenzaamheid nu in 190 landen wordt vertoond is een grote prestatie voor de Spaanstalige literatuur en voor fictiewerken in het algemeen.’ 

Honderd jaar eenzaamheid is te zien op Netflix

Drie verdiepende leestips

» Met socialemediatrends als BookTok lijkt het alsof iedereen ineens heel veel leest. Ayça Balcı van Süddeutsche Zeitung daarentegen ervaart een leesdaling. Is dat echt het geval? En waarom voelen we ons slecht als we niet lezen? Lees hier haar boeiende column.

» Honden waren vroeger gewoon honden. Nu zijn het kinderen met een vacht. Ze veroveren de bank en mogen mee op vakantie. Een schrijver van Neue Zürcher Zeitung vraagt zich af of we niet zijn doorgeslagen. Lees hier haar hele verhaal.

» ‘Welkom bij de Victoriaanse kerst in Groot-Brittannië, waar vrijwilligers met kerstmutsen de basisfuncties van de staat vervullen.’ Zo luidt de enigszins cynische kop van een opiniestuk in The Guardian. Volgens auteur Frances Ryan is het droevig gesteld met een natie als mensen het voor de oplossing van haar maatschappelijke en economische problemen enkel en alleen van liefdadigheid moeten hebben. Lees hier waarom ze dat vindt.

Uit de schaduw

Frank Trentmann

Uit de schaduw vertelt het dramatische verhaal van de twintigste-eeuwse Duitse geschiedenis. Zelden werd de buitengewone morele tweestrijd van een land zo helder in beeld gebracht: schuld versus wiedergutmachung, rijkdom versus welzijn; tolerantie versus racisme; mededogen versus medeplichtigheid.

---

De cultuur van het narcisme

Christopher Lasch

De nieuwe cultuur is een therapeutische cultuur. Geestelijke en lichamelijke gezondheid zijn het grote doel. Iedereen moet zich prettig voelen. Te sterke emotionele bindingen zijn verboden, alle mogelijkheden moeten open blijven. De gevolgen zijn desastreus.

---

De vlam van een kaars

Gaston Bachelard

Vroeger, in een verleden dat door de mijmeringen zelf vergeten is, gaf de kaarsvlam de wijzen stof tot nadenken; zij zette de solitaire filosoof aan tot eindeloos veel overpeinzingen. ‘Er is niemand die zo schrijft als Bachelard.’ – vertaler Nicolaas Matsier over Gaston Bachelard, schrijver en filosoof.

---

De Russische afschrikmethode

Dmitry Adamsky

Adamsky, expert op het gebied van militaire strategie, toont op een toegankelijke wijze hoe Rusland zijn militaire en strategische kundigheid inzet om vriend en vijand af te schrikken, en hij biedt een inkijkje in de historische, culturele en psychologische factoren die deze aanpak zo uniek maken.

---

Vrijheid

Angela Merkel

Naast haar dagelijks leven als kanselier beschrijft Merkel de dramatische dagen en nachten dat ze in Berlijn, Brussel en elders beslissingen met grote impact moest nemen. Ze laat zien welke betekenis persoonlijke gesprekken kunnen hebben – en welke grenzen er zijn.