Archieven: Agenda

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

‘Kus je slak niet!’

‘Op het eerste gezicht hebben reuzenslakken als huisdier veel voordelen: ze zijn niet zo luidruchtig als een papegaai, hoeven niet te worden uitgelaten zoals een hond en krabben niet aan de bank zoals een kat’, las redactiechef online Joep Harmsen in Süddeutsche Zeitung. ‘Dus lijken agaatslakken [een type reuzeslak] ideale huisdieren (vooral omdat ze al een eigen huis hebben), ook al zijn ze niet bepaald makkelijk te knuffelen.’

’Maar een wetenschappelijk rapport heeft zojuist voor grote opschudding gezorgd onder liefhebbers van reuzenslakken’, vervolgt de Duitse krant. Onderzoekers van de Universiteit van Lausanne hebben een studie gepubliceerd die waarschuwt voor de risico’s van de handel in en het houden van agaatslakken, een reuzenslakkensoort die populair is geworden via sociale media. Sommige soorten vormen een bedreiging voor de gezondheid van mensenomdat ze drager zijn van ten minste 36 ziekteverwekkers, waaronder de rattenlongworm, een gevaarlijke parasiet die hersenvliesontsteking bij mensen kan veroorzaken. ’Sociale netwerken staan vol met foto’s van mensen die het dier in contact brengen met hun huid of zelfs hun mond,’ zegt onderzoeksleider Cleo Bertelsmeier tegen de krant.

Kris Buckley, een slakkeninfluencer uit München, waarschuwt haar volgers daarom voor een te innige omgang met hun slijmerige huisdieren: ‘Lieve mensen, doe me een plezier: Kus je slak niet! Lik je slak niet af!’ Geen onnodige waarschuwing want op het internet gaan veel gezondheidsclaims rond over slakkenslijm. Zo zou het helpen helpen tegen puistjes, een droge huid of een bleke teint. Dubieuze gezondheidswebsites beweren dat slakkenslijm hyaluronzuur, collageen, elastine en vitamine A en E bevat, stoffen die in veel dure crèmes zitten. ‘Dat betwijfel ik ten zeerste,’ zegt Christoph Allgaier, bioloog aan de Universiteit van Tübingen, tegen SZ, ‘daar is geen wetenschappelijk bewijs voor.’

---

Israëls ‘open wond’

Naomi Klein zette na 7 oktober twee hoofdstukken uit haar nieuwe boek Doppelganger gratis online. In hoofdstuk 13 lees je over hoe de nazi’s zich voor hun misdaden, die algemeen worden beschouwd als de gruwelijkste ooit begaan, lieten inspireren door de Europese koloniale geschiedenis en rassensegregatie in Amerika. In 1941 merkte Hitler bijvoorbeeld op: ‘Concentratiekampen zijn niet uitgevonden in Duitsland. Het zijn de Engelsen die deze uitvonden en gebruikten om de ruggen van andere naties geleidelijk te breken.’

Het onvermogen om dit verband te erkennen, aldus Klein, heeft Israël ‘gevormd en misvormd’, en zelfs heeft bijgedragen aan de verbanning van Palestijnen. ‘Israël-Palestina wordt door velen omschreven als de “open wond” van de moderne wereld: nooit genezen, zelfs nooit verbonden. Op 7 oktober 2023 werd die wond opengereten op manieren die we nog niet kunnen bevatten’, schrijft ze. Met deze hoofdstukken hoopt ze vanwege de geboden context de gesprekken productiever te maken. Een betere motivatie om ze te lezen kan ik niet bedenken. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

---

Drie verdiepende leestips

» Op 26 juli beginnen de Olympische Spelen in Parijs. Reden voor Le Monde om eens een kijkje te nemen in het Olympisch dorp, waar tijdens de spelen zo’n 15.000 mensen zullen neerstrijken. Natuurlijk komen de beste sporters ter wereld er niets te kort.

» Econoom-antropoloog Jason Hickel staat bekend om zijn boek over degrowth (Minder is meer), maar heeft ook wat te vertellen over het basisinkomen. In een essay in Current Affairs schrijft hij dat hij het achterliggende principe ondersteunt: iedereen heeft recht op een deel van wat we collectief produceren. Tegelijk schrijft hij dat dat het fundamentele probleem van de kapitalistische economie niet oplost: de productie van onnodige en destructieve dingen, zoals SUV’s, fossiele brandstoffen en wapens, terwijl er mensen zijn die hun basale behoeften niet bevredigd zien, zoals gezondheidszorg en goed voedsel. Zijn oplossing? Baangarantie in sectoren die diensten en goederen leveren voor het algemeen welzijn. Lees zijn hele betoog hier.

» Twee dagen voor de Slowaakse verkiezingen in september dook er een mysterieuze audio-opname op sociale media op. Op de opname kon je de liberale oppositiekandidaat Šimečka schijnbaar horen samenspannen met een journalist om stemmen te kopen en de uitslag te vervalsen. De opname was weliswaar nep, maar voor factcheckers dat konden aantonen was ze al duizenden malen gedeeld. Het voorval is een van de vele voorbeelden van hoe AI kan worden ingezet om desinformatie te fabriceren om zo verkiezingen te beïnvloeden. Financial Times publiceerde vorige maand een interessant artikel over deze praktijk, die een grote invloed gaat hebben op de vele verkiezingen van dit jaar.

Met Io capitano (Ik kapitein), waarin twee jongens uit Senegal worden gevolgd op hun reis naar Europa, is Matteo Garrone, de Italiaanse regisseur van onder andere Gomorra (2008), er volgens L’Essenziale in geslaagd ‘een vrijwel onmogelijke film te maken’. Waar films over immigratie ‘paternalistisch, verstoken van authenticiteit of neerbuigend’ kunnen zijn, vermijdt deze filmmaker volgens het Italiaanse weekblad de valkuilen van spektakel en clichés. Dit enthousiasme wordt gedeeld door de overgrote meerderheid van de critici in Italië, waar Georgia Meloni en haar extreemrechtse regering nu ruim een jaar aan de macht zijn. Garrone werd in augustus dan ook bekroond met de Zilveren Leeuw voor beste regisseur op het filmfestival van Venetië. Zijn hoofdrolspeler, de Senegalees Seydou Sarr, kreeg de prijs voor meestbelovende acteur.

‘Garrone heeft een film gemaakt die op alle scholen en op alle niveaus vertoond zou moeten worden’

De reis van Seydou doet Il Manifesto denken aan die van Pinokkio (tevens door Garrone verfilmd), aangezien beiden ‘geen andere keuze [hebben] dan voor jezelf te leren zorgen, overlevingsstrategieën te vinden en eenzaamheid en angst te overwinnen’. Io capitano kan in die zin worden gezien als modern bildungsverhaal. Sommige scènes zijn enigszins voorspelbaar, tekent L’Essenziale aan. De filmmaker zou er ‘maar net in [slagen] om niet in pathos te vervallen, door zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid te blijven – zonder zichzelf in bepaalde scènes een vleugje dromerigheid te ontzeggen’. Het weekblad waardeert overigens dat we deze reis alleen door Seydous ogen ervaren, zonder enig westers gezichtspunt en zonder dat het woord ‘immigrant’ ook maar één keer wordt gebruikt.

Minder enthousiast is het rechtse Il Panorama. Garrones kijk op het zeer actuele thema ‘laat ons enigszins koud’ en ‘blijft een beetje te veel aan de oppervlakte van een zeer complexe situatie’, aldus het weekblad. Het centrumrechtse dagblad Il Foglio spreekt daarentegen van een noodzakelijk werk met een educatieve strekking. ‘Matteo Garrone nam risico’s, bestudeerde zijn onderwerp en heeft een film gemaakt die op alle scholen en op alle niveaus vertoond zou moeten worden – maar ook aan politici en al diegenen die beweren dat de arme mensen op hun bootjes hier niet komen omdat ze honger hebben, maar om het (zeer slecht betaalde) werk en de vrouwen van “echte Italianen” te stelen.’

Door Laura Weeda

Met scherpe hoeken, afwijkende perspectieven en beklemmende kaders experimenteerde de Duitse schilder Max Beckmann (1884-1950) met allerlei technieken om de ruimte naar zijn hand te zetten. In de tentoonstelling Universum Max Beckmann is te zien dat het oeuvre van de schilder niet in één stroming onder te brengen valt. Alles komt aan bod in zijn soms vermakelijke en vaak geladen schilderijen.

In de tentoonstelling is te zien dat het oeuvre van de schilder niet in één stroming onder te brengen valt

Hij ontwikkelde zijn bijzondere beeldtaal door zich te laten inspireren door literatuur, religie, mythologie en eigen observaties. Beckmann verwerkte ook de moderne tijd in allerlei vormen in zijn werk, zoals de magische wereld van theater, circus en cinema. Vanwege een tentoonstellingsverbod in Duitsland werkte Beckmann overigens van 1937 tot 1947 in een atelier aan het Amsterdamse Rokin.

Kunstmuseum Den Haag, t/m 20 mei

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Connecting Gaza

Sinds de Gaza-oorlog hebben de Israëlische autoriteiten regelmatig het mobieletelefoonverkeer platgelegd in de Palestijnse enclave, waardoor Gazanen niet meer met elkaar een familie en vrienden in het buitenland kunnen communiceren en journalisten hun verhalen niet naar buiten kunnen brengen. De Egyptische auteur en activist Mirna El Helbawi en een groep van medestanders probeert hier wat aan te doen met haar initiatief ‘Connecting Gaza’, las redactiechef online Joep Harmsen in Le Monde.

El Helbawi geeft Palestijnen door middel van QR-codes, waarvan er al meer dan 150.000 zijn verspreid, toegang tot het Egyptische en Israëlische mobiele netwerk met zogeheten e-sims, oftewel virtuele simkaarten. ‘Families zijn uit elkaar gerukt. Er zijn talloze mensen die geen nieuws hebben van hun dierbaren. Tijdens stroomuitval is het onmogelijk om een ambulance te bellen en hebben de hulpdiensten grote moeite om de evacuatie van gewonden naar het ziekenhuis te coördineren. De black-outs belemmeren ook het werk van journalisten in het veld, die een essentiële rol spelen bij het documenteren van de oorlogsmisdaden die Israël begaat,’ legt Mirna El Helbawi uit aan de Franse krant. Lees het hele artikel hier.

---

Hoe stoïcisme populair werd in Silicon Valley

Na boeddhisme, vooral in de verwersterde vorm van mindfulness, is nu een nieuwe aloude leer populair geworden: stoïcisme, ook wel omschreven als praktische filosofie. Het Griekse woord stoa betekent ‘zuilengang’ en staat voor de zuilengang aan de noordkant van de Agora van Athene, waar de stichter van de stoa, Zeno van Citium (Cyprus, 334-264 v.Chr.) onderwijs gaf, zo valt te lezen in dit artikel in Aeon. Volgens de leer is de mens én in staat zichzelf gelukkig te maken, én is alles van tevoren onverbiddelijk bepaald. De enige vrijheid en autonomie van de mens bestaan uit de mogelijkheid zelf te bepalen hoe op gebeurtenissen van buitenaf te reageren, en dan vooral om emoties daarbij niet te veel te laten leiden. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

Dat geluk is een belofte die veel mensen zal aanspreken. Maar de populariteit heeft ongetwijfeld ook te maken met gevoelens van onmacht, aangezien in stoïcisme acceptatie een grote rol speelt: je houdt je alleen bezig met dat waar je iets aan kan doen – een boodschap die overigens ook in het christendom zit. En een die al snel verkeerd wordt opgevat en dreigt om te slaan in onverschilligheid.

‘Er is iets buitengewoon voorspelbaars aan het feit dat de elites van Silicon Valley zich vastklampen aan een filosofie die hen leert hoe ze de dingen moeten accepteren die ze niet kunnen veranderen’, citeert Shayla Love journalist Olivia Goldhill in dit artikel in Vice. ‘(…) het stoïcisme staat tegenwoordig zo open voor interpretatie dat degenen die niet geneigd zijn tot activisme het kunnen gebruiken als excuus voor passiviteit, al dan niet bewust. Je zou naar de dichotomie van controle van Epictetus [volgens Aeon de echte held van het stoïcisme] kunnen kijken en denken: “Als de klimaatverandering of het politiegeweld buiten mijn macht liggen, dan is het niet aan mij om me daar zorgen over te maken.”’

Massimo Pigliucci, hoogleraar filosofie aan het City College van New York, voegt daaraan toe: ‘Ik hoor bijvoorbeeld dat Jeff Bezos een stoïcijn is [omdat hij zijn dag begint met een ijsbad en om 5 uur opstaat], maar nee, dat is hij niet. Dat is hij zeker niet, want ondernemerschap en geld verdienen spelen een belangrijke rol in zijn leven. En dat heeft hij gedaan door andere mensen uit te buiten en op een concurrentiebeperkende manier te handelen. Dat is onethisch. En het belangrijkste voor een stoïcijn is om ethisch te handelen.’

Aan stoïcisme zit dus ook een moreel aspect; een stoïcijn wordt geacht ook zijn sociale plichten te vervullen. Ook ‘leven in overeenstemming met de natuur’ wordt als doel geformuleerd. Maar dat zijn aspecten van de stoa die het op social media minder goed doen.

---

Drie verdiepende leestips

» China heeft kunstmatige intelligentie gebruikt om geruchten over kandidaten in de Taiwanese verkiezingen te verspreiden op sociale media. Volgens Rishe Iyengar van Foreign Policy wordt het land daar steeds beter in.

» Silicon Valley heeft zijn eigen opkomende politieke ideologie: techno-autoritarisme. De leiders van de grote techbedrijven delen het idee ‘dat technologische vooruitgang van welke aard dan ook onvoorwaardelijk en inherent goed is; dat je het altijd moet bouwen, gewoon omdat het kan; dat een frictiesloze informatiestroom het hoogste goed is, ongeacht de kwaliteit van de informatie; dat privacy een archaïsch concept is; dat we de dag moeten verwelkomen waarop de intelligentie van machines de onze overtreft. En bovenal dat hun macht onbeperkt moet zijn’, aldus Adrienne LaFrance van The Atlantic in een ontluisterend essay

» Historicus Timothy Garton Ash schetst in The Guardian de uitdagingen waarvoor de recent aangetreden Poolse premier Donald Tusk staat. Na acht jaar populistische chaos moet de voormalig voorzitter van de Europese Commissie de rechtstaat in Polen herstellen, dit proces zou een les kunnen zijn voor andere landen waar de democratie weer hersteld moet worden.

Met onder anderen de Nederlandse journalist Rutger Bregman gaat Gertten op zoek naar lichtpuntjes. Marion Ammicht van Das Erste stelt dat Gertten niet alleen ‘de patronen van corruptie en samenzwerende machthebbers wil blootleggen, maar ook kantelpunten laat zien die mensen ertoe aanzetten om ertegen in opstand te komen’. Als voorbeelden noemt ze de volksprotesten in Chili en de massademonstraties op Malta na de moord op journalist Daphne Caruana Galizia, die grootschalige corruptie bij overheid en zakenleven had aangetoond. Breaking Social is een aanmoedigingsfilm’, vindt Ammicht. ‘Als we solidair zijn, is verandering mogelijk.’

Emma Gray Munthe van Aftonbladet schrijft over een ‘stijlvolle, effectieve documentaire die de ogen opent en volop context laat zien.’ Gerttens films zijn volgens haar ‘door hun invalshoek een uiting van activisme op zich, zonder daarbij op de grootste trom te slaan. Tegelijkertijd krijg je het gevoel dat verandering mogelijk is en dat het snel kan plaatsvinden – zowel ten goede als ten kwade.’

‘In Breaking Social wordt ook zichtbaar dat er volop mensen zijn die zich inzetten voor een betere wereld’

In het Zweedsel Nöjesguiden heeft Andreas Heilborn genoeg aan te merken op de documentaire: ‘Het wemelt van de mensen en de verhalen. Bij zo’n goede journalist als Gertten had ik gewild dat hij écht de mesthoop had omgekeerd. Er lijkt een duister contact tussen de rijken te zijn, direct afkomstig uit de computer van Lisbeth Salander [personage uit de Millennium-reeks van Stieg Larsson]. Daar had hij voor mij dieper mogen graven.’

‘In Breaking Social wordt ook zichtbaar dat er volop mensen zijn die zich inzetten voor een betere wereld’, schrijft Nathanael Brohammer voor KinoZeit. De recensent heeft moeite met de ‘sussende toon van een middagdocumentaire waarin “talking heads” ontspannen langs de rivier wandelen’. Maar zijn eindoordeel is positief: ‘Een door en door geëngageerde documentaire die kleinschalig begint en bijdraagt aan het neerhalen van de saboteur in ons.’ Volgens Aleksandra Biernacka van Modern Times Review roept de film één centrale vraag op: ‘Kunnen wij ons de superrijken nog wel veroorloven?’

Diederik Samwel

Breaking Social van Fredrik Gertten draait vanaf 1 februari in de bioscoop

Het weefgetouw van de tijd – Robert Kaplan

Terwijl westerse leiders tevergeefs hebben geprobeerd de democratie te promoten in het Grotere Midden-Oosten, is er nu een nieuwe vorm van economisch imperialisme op komst als gevolg van de inmenging van China. Ondertussen voerden machtsvacuüms en grensconflicten de boventoon.

---

De mythe van het moederschap – Elisabeth Badinter

Is moederliefde een instinct dat voortkomt uit een ‘vrouwelijke natuur’, of is het grotendeels een kwestie van sociaal gedrag dat varieert al naargelang het individu, de tijd en de gebruiken? Dat is de inzet van dit historische onderzoek van Elisabeth Badinter.

---

Voorbij goed en kwaad – Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche navigeert speels en onnavolgbaar van het ene adembenedenmende panorama naar het andere: perspectivisme, herwaardering van alle waarden, Dionysus versus Apollo, übermensch, decadentie, nihilisme. Geleidelijk aan groeperen deze vergezichten naar een filosofie van de toekomst.

---

De laatste dagen van Roger Federer – Geoff Dyer

Wat gebeurt er als artiesten ouder worden? Wordt hun werk rijper, of verschrompelt het? In deze betoverende meditatie zet Geoff Dyer zijn eigen kennismaking met de late middelbare leeftijd af tegen het laatste werk van schrijvers, schilders en voetballers.

---

Atlas van de homo sapiens – Telmo Pievani

Deze atlas brengt kennis uit de archeologie, paleontologie, genetica, geografie, geschiedenis, etnologie en natuurwetenschappen samen. Het resultaat is een schitterend boek vol intrigerende kaarten, schema’s, foto’s, chronologische tabellen en reconstructies van vroege menssoorten.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Afrobeats verovert de wereld

Afrobeats, een mix van techno en dance met Afrikaanse ritmes, is de afgelopen jaren wereldwijd een van de populairste muziekgenres geworden. Verschillende artiestenhebben grote arena’s uitverkocht in de VS, het VK en Europa. Er is ook een toename van samenwerkingen tussen Afrobeats-artiesten en westerse popsterren. Veel van dit succes is te danken aan de groei van digitale muziekstreamingplatforms, vooral Spotify. Dat las redactiechef online Joep Harmsen op de technieuwssite Rest of world.

Tussen 2017 en 2022 was er een stijging van 550 procent in het aantal keren dat Afrobeats-nummers werden gestreamd op Spotify. Alleen al in 2023 werd Afrobeats meer dan 14 miljard keer gestreamd op de app, met Londen, Parijs en Nairobi in de top vijf. Hoe Spotify het grote publiek aan deze dansbare muziek uit voornamelijk Nigeria, Ghana en de West-Afrikaanse diaspora heeft gekregen, lees je hier.

---

Wolvenmythe ontkracht

De wolf staat op dit moment in Nederland weer volop in de aandacht, nu de laatste tijd zich weer regelmatig exemplaren in ons land hebben laten zien. Een van de populairste ideeën die er over wolven bestaan, is dat wolven zouden huilen wanneer het volle maan is. Dit blijkt echter een mythe te zijn, als je althans het artikel van Gazeta Wyborcza moet geloven dat redacteur Marc van Rijswijk deze week las.

Wetenschappers hebben vastgesteld dat het gehuil vooral optreedt in de zomer – en niet in de winter, het seizoen waarin de nachten langer zijn –, wanneer de zorg voor de welpjes het meest van de wolven vraagt. Verder huilen ze om met elkaar te communiceren en om aan te kondigen dat ze op jacht gaan.

Waar komt dan die associatie met volle maan vandaan? Dat zou te maken hebben met het feit dat wolven hun snuit in de lucht steken als ze huilen. Dat doen ze echter met om hun stemgeluid beter te laten resoneren om zo hun soortgenoten te kunnen bereiken. Wolvengehuil kan op maar liefst 12 kilometer afstand gehoord worden. Lees het hele artikel hier.

---

Radio Garden

In tijden waarin de blik nogal eens op eigen navel wordt gericht, is het onlineplatform Radio Garden een welkome afleiding, ontdekte editor at large Katrien Gottlieb. Door over een 3D-wereldbol te navigeren, kun je ongeveer twaalfduizend radiostations in meer dan zevenduizend steden beluisteren.

Europa en de Verenigde Staten hebben verreweg het dichtbevolkste radiogebied. In bijvoorbeeld Algerije tref maar één station aan. Als je van stad naar stad scrolt, zie je de rijkheid van het wereldwijde radiolandschap voorbijtrekken: een schatkist.

---

Drie verdiepende leestips

» Hoe kunnen de Houthi’s, een ongeorganiseerde militie uit Jemen, het vrachtverkeer op de Rode Zee platleggen en een geduchte vijand van de Verenigde Staten worden? Die vraag probeert The New York Times te beantwoorden in een analyse.

» Wetenschappers voorspellen dat klimaatopwarming in de toekomst zal leiden tot veel rampen, maar niet de minste daarvan is het instorten van de koffieteelt. Tussen de 35 en 75 procent van de koffieplantages in Brazilië lopen gevaar door klimaatverandering. Gelukkig is er een groep heldhaftige wetenschappers die de koffieplant probeert te wapenen tegen hogere temperaturen, aldus The Economist.

» Honderden Venezolanen zitten vast in Guatemala omdat ze geen middelen hebben om verder te trekken naar de Verenigde Staten of terug te keren naar het zuiden. Ze zijn overgeleverd aan liefdadigheid en onzekere baantjes om hun droom te kunnen blijven financieren. El País sprak met enkele gestrande Venezolanen.

Women in Revolt! begint in 1970, met protestspandoeken tegen Miss World – ‘We zijn niet mooi. We zijn niet lelijk. We zijn boos’ – en de eerste Women’s Liberation Conference, gehouden in het Ruskin College in Oxford en gefotografeerd door de twintigjarige Chandan Fraser. Er barstte een nieuwe golf van feminisme los: vrouwen gebruikten hun eigen ervaringen om kunst te creëren – van schilderkunst en fotografie tot film en performance – waarmee ze onrecht aan de kaak stellen. Via kunst wordt opgekomen voor reproductieve rechten, gelijke lonen en rassengelijkheid.

Deze creativiteit gaf mede vorm aan een periode van cruciale veranderingen voor vrouwen in Groot-Brittannië, waaronder de opening van het eerste opvanghuis voor vrouwen en de oprichting van de British Black Arts Movement. Volgens de curatoren is dit de ‘met afstand grootste tentoonstelling’ ooit over de sociale geschiedenis van feministische kunst.

Women in Revolt! Art and Activism, Tate Britain, Londen. Tot 7/6

Vanaf januari 1848 stond Europa twee jaar in brand. Van Palermo tot Parijs, van Berlijn tot Boedapest en Lissabon; overal ging het volk de straat op. De Australische historicus Christopher Clark schreef er met Europese Lente, de strijd voor een nieuwe wereld (1848-1849) een stevig boek over. Pat Sheil legt in Sydney Morning Herald uit dat er ‘in 1848 en 1849 onvoorstelbaar veel gebeurde en dat revoluties lang niet zoveel opleverden als wordt aangenomen. Kijk maar naar het failliet van de Franse, Russische en Amerikaanse revoluties.’

‘Uit een reeks complexe gebeurtenissen construeert hij een samenhangend verhaal’

‘Een van de beste geschiedenisboeken van de laatste tien jaar’, schrijft Jonathan Boff voor History Today: ‘Uit een reeks complexe gebeurtenissen construeert hij een samenhangend verhaal.’ Volgens hem laat Clark zien dat ‘praktische en zelfs alledaagse problemen een belangrijke rol speelden bij zowel de oorzaak als de nederlaag van revoluties. Munro Price van Financial Times geeft aan dat Clark een parallel met het huidige wereldtoneel ziet: ‘Na de Arabische Lente verspreidden regionale revoluties zich als een lopend vuur. Op korte termijn mislukten ze, op lange termijn zullen we diepgaande effecten zien.’

Europese Lente, de strijd voor een nieuwe wereld (1848-1849) van Christopher Clark, vertaald door Brenda Mudde, Huub Stegeman, Maarten van der Wer, en verschenen bij De Bezige Bij.

Door Diederik Samwel

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Alpensteenbokken veranderen in nachtdieren

Een dag in het leven van een alpensteenbok (Capra ibex) lijkt misschien idyllisch: ontwaken bij zonsopgang, gras en wilde bloemen grazen, rusten en slapen bij zonsondergang op een berg tussen beschermende rotsen. Maar volgens dit artikel van Vox ondergaan deze geiten – en andere dieren – zorgwekkende veranderingen. Vanwege de opwarming van de aarde passen ze zich aan en worden ze nachtdieren. Zo kunnen ze de hitte overdag vermijden.

Dit brengt echter nieuwe gevaren met zich mee. Geiten lopen ’s nachts bijvoorbeeld meer risico om door wolven te worden aangevallen, en hun ogen zijn ook niet gemaakt om goed te kunnen zien in het donker. Er zijn ook gevallen bekend van beesten die nachtdieren zijn geworden om mensen te vermijden, bijvoorbeeld in toeristische gebieden. Het is een mooi streven om als mens en dier vredig naast elkaar te kunnen bestaan, maar ‘helaas is dat nu niet de realiteit’. Een leestip van redactiestagiair Sterre Kilsdonk.

---

Wendingen van het lot

‘De eenentwintigste eeuw wordt gekenmerkt door onverwachte schokken – grote omwentelingen die de wereld die velen van ons kenden overhoop hebben gegooid en ons leven het gevoel hebben gegeven dat het een speelbal van chaos is’, zo opent Brian Klaas zijn essay in The Atlantic over de rol van toeval in wereldveranderende gebeurtenissen. 11 september, de financiële crisis, de Arabische Lente, Brexit, de verkiezing van Donald Trump, de coronapandemie, oorlogen in Oekraïne en Gaza, zijn, volgens Klaas, veroorzaakt door flukes, oftewel toevalligheden, las redacteur Joep Harmsen.

‘De Arabische Lente begon nadat een groentenverkoper in het centrum van Tunesië zichzelf in brand stak en een vuurzee ontketende die tirannen ten val bracht en de regio in vuur en vlam zette. Trump heeft misschien besloten om zich kandidaat te stellen voor het presidentschap nadat Barack Obama hem vernederde met een grap tijdens het White House Correspondents’ Dinner in 2011. En wat ook het oorsprongsverhaal van covid-19 is, één enkel virus dat één individu in het Chinese Wuhan infecteerde, gooide het leven van miljarden mensen overhoop – jarenlang. Eén toevalligheid kan alles veranderen, overal, in één keer.’

Klaas baseert zich op de chaostheorie, die ogenschijnlijk onverwachte gebeurtenissen probeert te voorspellen. ‘Een nauwkeurige blik op elke belangrijke historische gebeurtenis of op de geschiedenis van de mensheid onthult onmiddellijk dat mensen de marionetten zijn van kleine, schijnbaar willekeurige of toevallige gebeurtenissen.’ Lees zijn hele essay hier.

---

Drie verdiepende leestips

» The Financial Times publiceerde deze week een erg inzichtelijk stuk over Narendra Modi’s hindoenationalisme aan de hand van de bouw van een hindoetempel op en plek waar hindoefanatici een moskee hebben vernietigd. De Indiase premier zal maandag de inwijding van de enorme hindoetempel bijwonen, waarmee hij de toon zet voor een verkiezingscampagne waarin religieus nationalisme een invloedrijke rol zal spelen.

» Ook op de Westelijke Jordaanoever heeft de Palestijnse bevolking het zwaar sinds 7 oktober. De Israëlische krant Haaretz bezocht Hebron, waar de bewegingsvrijheid van de Palestijnse bevolking drastisch is beperkt. Zo mochten bewoners na 7 oktober twee weken lang niet de deur uit en heerst er nog steeds een avondklok.

» Immigratie en klimaatverandering zijn de zorgen die Europeanen het meest mobiliseren, schrijft El País. In aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement stemmen kiezers nu niet alleen op basis van ideologie, maar ook op basis van de onderwerpen die hen het meest verontrusten, volgens een studie.

Javelin, het tiende album van de Amerikaanse singer-songwriter Sufjan Stevens, wordt juichend ontvangen door de internationale muziekpers. Éamon Sweeney doet in The Irish Times eerst een poging het muziekgenre te vangen: ‘Alternatieve folk, lo-fi, elektronica, indiepop, barokpop, kamerpop, folkpop? Alles waar je pop van kunt maken.’ Om even later een lofzang op Stevens los te laten: ‘Zijn stem klinkt als het luidste, meest geruststellende gefluister dat je ooit zult horen; vol tederheid en kwetsbaarheid. Zijn woordenstroom getuigt van unieke lyrische vindingrijkheid en behendigheid. De productie is ongerept, barst van de ideeën en onthult weelderige soundscapes. En dan heb ik het alleen over de openingstrack.’

‘Als gewonde held uit een Griekse tragedie gaat Stevens herhaaldelijk in virtuoze dialoog met de zangeressen’

Op de Spaanse site Mondo Sonoro tekent Sergio Ariza op dat Stevens ‘een meesterwerk’ heeft afgeleverd. ‘Hij is de meest directe erfgenaam van Nick Drake en Elliott Smith. Ook Sufjan deelt eerst een tragedie met je om je daarna op te vrolijken en een glimlach op je gezicht te toveren.’

Voor Plattentests is Viktor Fritzenkötter ronduit lyrisch over het album: ‘Die koren! Als gewonde held uit een Griekse tragedie gaat Stevens herhaaldelijk in virtuoze dialoog met de zangeressen die hem becommentariëren, ondersteunen en opvangen.’ De muziek ‘straalt melodisch vernuft uit. Op een briljante manier laat hij de voornaamste elementen uit zijn muzikale carrière met elkaar versmelten: van intiem naar weelderig, van verwoestend tot opbeurend.’

Thibaut Q., recensent van de Franse muzieksite Goûte Mes Disques, vindt dat Stevens ‘een krachttoer verricht door akoestische en elektronische muziek te laten samenvloeien. Hij weet folk-ballads op te blazen tot bijna anthemische proporties.’ In Evening Standard is David Smyth met name onder de indruk van de geleidelijke opbouw van elk nummer op Javelin: ‘Laagje voor laagje opbouwen en dan laten aanzwellen. De tokkelende banjo die eerst plaatsmaakt voor sissende drums en dan weer voor hemelse stemmen.’ Tegelijkertijd kan Smyth zich niet voorstellen dat iemand ongevoelig is voor zijn teksten. Of ze nu gaan over het verdriet over zijn overleden moeder of een relatiebreuk: ‘Stevens is de beste ter wereld die een luisteraar kan veranderen in een armzalig hoopje.’

Door Diederik Samwel

Hoe belangrijk behalve een grootmoeder ook een grootvader kan zijn, laten de kleinkinderen Tanéa en Shakuru van de Japans-Amerikaanse kunstenaar Shinkichi Tajiri (1923-2009) zien. Al is dit wel een heel uitzonderlijk geval. De alomgeprezen beeldhouwer overleed in 2009 en zou dit jaar honderd zijn geworden. Dat vormde de aanleiding voor twee tentoonstellingen in Limburg, waar hij ongeveer de helft van zijn leven, tot aan zijn dood, woonde en werkte en een enorme hoeveelheid werk achterliet. Ook in de rest van Nederland zijn veel sculpturen van hem te zien in de openbare ruimte.

De kleinkinderen gebruikten veel materiaal uit het familiearchief en koppelden dat aan zijn artistieke ontwikkeling en veelbewogen leven, dat werd getekend door oorlog, migratie en racisme. Ook de ontwerpen die Tajiri en zijn vrouw ooit maakten voor een karesansui-zentuin bij het Cobra-museum in Amstelveen, zijn te zien in het Bonnefantenmuseum.

Shinkichi Tajiri: The Restless Wanderer, Bonnefantenmuseum, Maastricht. Tot 12/5

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Miss albinisme

In Afrikaanse landen is een opmerkelijke bevolkingsgroep het slachtoffer van discriminatie, minachting en mishandelingen: mensen met albinisme, en dan met name vrouwen, zo las redacteur Marc van Rijswijk deze week in El Mundo. Zo worden in landen als Tanzania en Malawi mensen met albinisme gedood en worden hun organen gebruikt bij magische praktijken.

De Spaanse krant interviewde de Zuid-Afrikaanse Ameliah Shabangu, een 28-jarige vrouw die in Zuid-Afrika verkozen is tot ‘Miss Albinism’. Albinisme is een genetische aandoening die het gevolg is van een gebrek aan melanine, het pigment dat kleur geeft aan de ogen, huid en het haar. Ameliah vertelt over de strijd die ze heeft moeten voeren, de discriminatie en het dedain waarmee mensen op haar neerkeken als ze op straat liep. Gelukkig zijn er steeds meer vrouwen met albinisme die hun opvallende huidskleur en uiterlijk beschouwen als iets om trots op te zijn.

Shabangu hoopt dan ook dat ze als Miss Albinism een inspiratiebron mag zijn voor andere meisjes die aan dezelfde aandoening lijden. ‘Ik hoop dat ze zullen beseffen hoe mooi ze zijn en dat ze zichzelf accepteren zoals ze zijn.’ Lees haar indrukwekkende relaas hier. 

---

Moordende medicijnen

Hoewel malaria vrij eenvoudig te behandelen is met medicijnen sterven jaarlijks nog 600.000 mensen aan de ziekte, die hoofdzakelijk door muggen wordt overgedragen. Dit komt vooral door een gebrek aan toegang tot betaalbare medicijnen, maar zelfs als patiënten in Sub-Sahara-Afrika – waar de meeste sterfgevallen voorkomen – hun handen kunnen leggen op medicijnen, blijken die niet altijd te werken, zo las redacteur Joep Harmsen in een artikel van Prospect Magazine.

Zo’n 450.000 mensen in de regio sterven aan malaria door vervalste malariamedicijnen en antibiotica. Daarbij komt nog dat deze vervalste medicijnen, die soms wel een klein beetje van de werkzame stof van echte malariapillen bevatten, ervoor zorgen dat de parasiet die verantwoordelijk is voor de ziekte resistent wordt. Een echt ‘wicked problem’ dus zoals Oxford-professor Paul Newton het noemt. Hoe deze nepmedicijnen geproduceerd worden en wie erachter zit, lees je in dit artikel.

---

Drie verdiepende leestips

» Na het begin van de ‘Week van de woede’ in Duitsland, waarbij vele boeren de straat op gingen om te protesteren tegen bezuinigingen op landbouwsubsidies, publiceerde Süddeutsche Zeitung een interessante reportage. Volgens de Zuid-Duitse krant was het protest namelijk overgenomen door rechtse complotdenkers die zelfs fantaseerden over een staatsgreep. De krant vroeg gematigde en minder gematigde boeren naar hun mening hierover.

» Door de oorlog in Oekraïne dreigt er een wereldwijd tekort aan kunstmest en is de prijs exorbitant gestegen. Het door Rusland binnengevallen land is namelijk een van de belangrijkste producenten van de grondstoffen van kunstmest. The New York Times beschrijft hoe deze dynamiek zorgt voor problemen bij boeren wereldwijd en hoe zij vooral in Afrika en Azië de voedselzekerheid bedreigt en honger veroorzaakt.

» Bij de vraag wie baat had bij 7 oktober richten de westerse inlichtingendiensten hun blik op Qatar, schrijft Politico. De vraag of Qatar, dat de grootste financiële steunverlener is van Hamas en onderdak heeft verleend aan verschillende Hamas-leiders, echt niets wist van de plannen om Israël aan te vallen, is een heet hangijzer.

My Oma is de laatste tentoonstelling van Sofía Hernández Chong Cuy als directeur van het Rotterdamse Kunstinstituut Melly, en heeft een onderwerp waarmee vermoedelijk veel kunstenaars uit de voeten kunnen. In het beste geval heeft iedereen een grootmoeder, of kent er wel een. De keur aan deelnemers uit alle windstreken is dan ook onuitputtelijk. Herinneringen en associaties te over in deze groepsexpositie. Uiteraard komen oma’s recepten aan bod en hoe die worden doorgegeven van generatie op generatie.

‘Zit je nou alweer op de telefoon, kijk eens uit het raam hoe die kiekendief daar z’n nestje aan het bouwen is’

Opvallend is hoe belangrijk de kennis van vrouwen die ons voorgingen voor kinderen en kleinkinderen kan zijn geweest en ook hoe deze tot intergenerationele conflicten kan leiden, als die door bijvoorbeeld overmatig gebruik van sociale media in de wilgen wordt gehangen; ‘Zit je nou alweer op de telefoon, kijk eens uit het raam hoe die kiekendief daar z’n nestje aan het bouwen is.’ Mondelinge geschiedenissen, migratieroutes en verschuivende genderrollen komen aan bod, en in alle nevenactiviteiten is er qua teken-, schilder-, textiel-, video- en installatiekunst voor de bezoeker genoeg te beleven om een eigen route te scheppen in de hoeveelheid bijdragen die de directeur met haar internationale team heeft geselecteerd.

Omdat de tentoonstelling met oud en nieuw werk is bedoeld om ‘de banden tussen generaties te versterken’, kan deze door kleinkinderen in het gezelschap van een grootouder gratis worden bezocht.

Instituut Melly, Rotterdam. Tot 12/5

De stad Fremont in Californië heeft twee bijzonderheden. Er bevindt zich ‘een pioniersdistrict in de filmgeschiedenis, Niles, dat door velen wordt beschouwd als het eerste Hollywood’, schrijft East Bay Times, een dagblad uit de regio. De stad met meer dan 230.000 inwoners vormt ook de thuisbasis van de grootste Afghaanse gemeenschap in de Verenigde Staten, die sinds 1979 golven vluchtelingen heeft verwelkomd tijdens de invasie van Afghanistan door Sovjet-troepen.

Deze twee facetten komen terug in Fremont, de nieuwe film van de Iraanse regisseur Babak Jalali, die lange tijd in Groot-Brittannië woonde. Hij vertelt het verhaal van Donya (Anaita Wali Zada), een tweeëntwintigjarige Afghaanse vrouw die als tolk voor het Amerikaanse leger Kaboel moest ontvluchten toen de taliban in de zomer van 2021 de controle over Afghanistan herwonnen. Ze belandt in Fremont, waar ze is omringd door landgenoten, maar toch ‘voelt ze zich alleen’, aldus San Francisco Chronicle. Sommige van haar buren weigeren met haar te praten vanwege haar oude baan, en achtervolgd door wat ze in Afghanistan heeft meegemaakt lijdt ze bovendien aan slapeloosheid. ‘Ze brengt haar nachten liggend op haar bed door, starend naar het plafond.’

‘Dit soort films sturen vaak aan op medelijden met het personage. Ik heb vooral geprobeerd Donya als mens te laten zien’

Toch weet Jalali dit onderwerp met lichtheid te brengen, onderstreept de krant uit San Francisco, mede dankzij de vele ironische gegevens in de film, zoals dat Donya overdag in San Francisco’s Chinatown werkt en helpt bij het maken van gelukskoekjes, met spreuken die op stukjes papier zijn geschreven. De regisseur zelf vertelt de San Francisco Chronicle dat hij het tegenovergestelde standpunt wilde innemen dan je in veel films over vluchtelingen tegenkomt. ‘Dit soort films sturen vaak aan op medelijden met het personage. Ik heb vooral geprobeerd Donya als mens te laten zien.’

Niet iedereen vindt dit gelukt, volgens The Washington Post bijvoorbeeld werkt het lichte aburdisme enkel vervreemdend en wekt het weinig inleving op. De hoofdpersoon krijgt wel veel lof. Ze wordt gespeeld door Anaita Wali Zada, een Afghaanse journalist die zelf in augustus 2021 haar land ontvluchtte. Ze had geen acteerervaring toen ze auditie deed voor de rol, maar is, volgens onder meer Mercury News, ‘zo overtuigend dat zelfs een statische opname behoorlijk opvallend wordt’; ‘Haar ingetogen spel maakt de stiltes bijzonder welsprekend.’

Door Laura Weeda