Archieven: Agenda

Nadat de serie Al-Mastour – Dahaya Halal (‘In het geheim – gedoogde offers’) verscheen op Shahid, het Saoedische equivalent van Netflix, kwam er zo veel kritiek dat het grote Saoedische mediaconcern Middle East Broadcasting Centre (MBC) de serie schrapte. Nu is de serie voor 18+, ook al zijn de seksscènes vervangen door man en vrouw die gekleed op de rand van het bed zitten, schrijft Süddeutsche Zeitung.

De pan-Arabische serie, ook te kijken met Engelse en Franse ondertiteling, vertelt het verhaal van vier jonge vrouwen die belanden in de villa van de sombere Umm Noura, ‘een soort oosterse Cruella De Vil, met gouden sieraden en lange zwarte vingernagels’. Thema is onder meer het misyār-huwelijk, een veel bekritiseerd officieel maar geheim en open huwelijk. Daarnaast wordt in de serie ook andere kritiek geleverd op de Saoedische samenleving, waarvan bijna 30 procent van de 30 miljoen inwoners uit het buitenland komt en systematisch wordt gediscrimineerd.

Kortgeleden zou Al-Mastour… onmogelijk zijn geweest in het ultraconservatieve Wahabi-koninkrijk, aldus France24. Pas in 2018 werd de eerste bioscoop geopend en volgens de ambitieuze plannen van Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zouden dat er tegen 2030 2600 moeten zijn, ‘vanuit de gedachte: cultuur is gelijk aan amusement is gelijk aan geld’.

Door Laura Weeda

Het internationale fotografiefestival Cortona On The Move heeft sinds 2011 als missie om hedendaagse fotografie te verspreiden, te promoten en te bekronen. Het festival brengt een keur aan fotografen samen en biedt tentoonstellingen, lezingen en workshops. Belangrijk onderdeel dit jaar zijn ‘nieuwe visies en originele vormen van visuele communicatie’. Zoals de fotoroman. In het naoorlogse Italië met meer dan twee miljoen werklozen was de fotoromanzo een welkome vorm van afleiding in het harde dagelijkse bestaan. De fotoroman was een onmiddellijk succes, maar culturele kringen keken erop neer en beschouwden dit nieuwe concept ten onrechte als een goedkoop subgenre van de literatuur. 

Rijk aan ideeën en arm aan simplificaties – dat belooft het festival te zijn

Dit jaar is het thema van het festival ‘Meer en Minder’. Directeur Paolo Woods schrijft dat die twee uitersten meer dan ooit onze huidige wereld bepalen en het de hoogste tijd is om te onderzoeken hoe deze tegenpolen ons wereldbeeld, onze ideologieën en ons gedrag vormgeven. Overvloed staat tegenover schaarste, het overbodige tegenover het essentiële, de happy few tegenover de massa, rijk tegenover arm – het is een schier oneindige lijst van tegenstellingen die overal om ons heen te zien zijn. Volgens de statistieken zou een gemiddelde Amerikaan drie miljoen jaar moeten werken om net zo rijk te worden als de rijkste Amerikaan. 

Fotografie is het middel bij uitstek om dergerlijke thema’s in beeld te brengen. Rijk aan ideeën en arm aan simplificaties – dat belooft het festival te zijn.  

Cortona On The Move, Cortona, Italië, t/m 01/10

De 96-jarige Alex Katz wordt internationaal gezien als een van de belangrijkste Amerikaanse schilders van de afgelopen halve eeuw. In eigen land trok hij al vanaf de jaren vijftig volop aandacht met levensgrote portretten van mooie, goed geklede mensen, stadsgezichten en landschappen. Zijn doorbraak in Europa volgde pas in deze eeuw.

‘Verwacht van Katz geen psychologische diepgang, ideeën om de wereld te verbeteren of politieke statements’, schrijft Uta Baier in Die Welt. ‘Al lijken zijn foto’s gekopieerd van reclameposters en krantenfoto’s, Katz schetst zijn motieven naar het voorbeeld van impressionisten als Matisse.’ De kunstenaar lijkt volgens Baier door zijn ‘ogenschijnlijke oppervlakkigheid’ perfect te passen binnen de traditie van Pop Art. ‘Toch staat hij dichter bij Edvard Munch en Edward Hopper dan bij Andy Warhol.’  

In Vogue stelt Gabé Hirschowitz dat Katz’ carrière parallel loopt aan de ontwikkeling van New York in de afgelopen decennia: ‘Hij is meegegroeid met de stad. Zijn werk biedt een panorama van artiesten, dichters en dansers die het abstracte expressionisme een nieuwe dimensie hebben gegeven.’

‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten’

Aanvankelijk vond Sebastian Smee van The Washington Post de kunst van Katz ‘gemakkelijk en kitsch.’ Maar, ‘inmiddels sluit hij met zijn scherpzinnige kijk op individuen binnen hun sociale omgeving’ prima aan op de tijdgeest en vormt hij ‘dé inspiratiebron voor grootheden als Nicole Eisenman, Salman Toor en Elisabeth Peyton.’ (…) ‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten. Maar zelf ontwaar ik steeds vaker een diepe, melancholische onderstroom in zijn portretten.’ 

Voor criticus Alex Greenberger van ARTNews draaide Katz’ overzichtstentoonstelling in het New Yorkse Guggenheim in 2022 evenwel uit op ‘misschien wel de grootste teleurstelling van het seizoen’. Volgens de criticus komt dat door de ‘kille blik van stijlvolle figuren die mij vanuit een lege omgeving aanstaren. Ook in gezelschap is de onderlinge betrokkenheid ver te zoeken.’ 

Retrospectief Alex Katz, tot en met 1 oktober te zien in Museum Voorlinden, Wassenaar.

Door Diederik Samwel

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

In 50 jaar werden rappers zakenmensen

‘Geen enkel muziekgenre heeft de kracht van geld zo gevierd als hiphop’, schrijft The Wall Street Journal over de invloed van vijftig jaar hiphop op de muziekindustrie. Sinds een DJ met de naam Kool Herc op 11 augustus 1973 een feestje gaf in de Bronx en daar een nieuw geluid creëerde, is hiphop het populairste genre van de Verenigde Staten geworden – en het meest lucratieve.

‘Terwijl voorheen in de rockmuziek, van de Beatles tot de Strokes, geld een vies woord was, wilden veel jonge hiphopsterren, die te maken hadden met discriminatie en minder economische kansen, bovenal veel geld verdienen’, las redacteur Joep Harmsen. ‘Hiphop heeft vooral de manier waarop de muziekindustrie zaken doet veranderd. Het veranderde hoe muzikanten inkomen verdienen, hoe producers liedjes maken en hoe labels albums op de markt brengen en verkopen. Het heeft generaties van baanbrekende rappers voortgebracht die nu zakenmensen zijn en de popmuziekmachine opnieuw hebben uitgevonden’, aldus de zakenkrant. Lees hier hoe dat precies in zijn werk ging.

---

Beroofd worden is voor Chinezen de ultieme Europa-ervaring

Voor mensen die benieuwd zijn wat er speelt in de wereld van Chinese sociale media, maar de taal niet machtig zijn, richtte sinoloog Maya Koetse in 2013 whatsonweibo.com op. De site besteedt aandacht aan prangende zaken op Weibo, een van China’s grootste platforms voor sociale media. Deze week las redacteur IJsbrand van Veelen een artikel van Koetse over de ervaringen van Chinese toeristen die sinds corona in steeds grotere aantallen naar Europa komen. ‘Chinese sociale media staan vol met verhalen van Chinese reizigers die ten prooi vielen aan diefstal tijdens hun reizen naar Europa en hun ongelukkige ervaringen delen’, schrijft Koetse. ‘Beroofd worden in Europa is inmiddels zo gewoon geworden dat Chinese apps zoals Xiaohongshu en Douyin nu worden overspoeld met talloze berichten over “Europese antidiefstalstrategieën” en handleidingen als “Hoe niet beroofd te worden in Europa”.’

Volgens Koetse onderscheidt vooral Parijs zich als een van de steden waar Chinese reizigers regelmatig melding maken van overvallen. Maar ook berichten over slechte ervaringen in Barcelona, Rome, Venetië, Amsterdam en Londen tieren welig. Koetse: ‘Beroofd worden in Europa is nu zo gewoon voor Chinese toeristen, dat sommigen beweren “dat je niet de volledige Europa-ervaring hebt gehad als je niet beroofd bent”.’ Meer over de ervaringen over Chinese toeristen lees je hier.

---

Vijf verdiepende leestips

» Deze week werd in Colombia de presidentskandidaat Fernando Villavicencio doodgeschoten door huurmoordenaars. Villavicencio stelde zich in zijn campagne hard op tegen de georganiseerde misdaad, die nu ogenschijnlijk heeft teruggeslagen. El País legt uit hoe de Mexicaanse kartels de cocaïnehandel in Ecuador hebben overgenomen – het grootste deel van de cocaïne in de haven van Rotterdam komt uit Ecuador – en zo een belangrijke machtsfactor in het ooit zo rustige land zijn geworden.

» Ooit was het idee dat economische groei gepaard zou gaan met een steeds grotere acceptatie van liberale waarden, zoals onder andere Francis Fukuyama stelde in Het einde van de geschiedenis en de laatste mens (1992). Dit idee is al eerder onderuitgehaald, maar The Economist deed een grondig onderzoek naar in hoeverre mensen over de hele wereld anders denken, over religie, over traditie, over vrijheid van meningsuiting. Wat blijkt? Sommige landen worden inderdaad liberaler en opener als ze zich ontwikkelen, maar er zijn ook landen die een trend in de tegengestelde richting laten zien. Zo zijn orthodoxe landen, zoals Bulgarije en Georgië, traditioneler geworden.

» Begin dit jaar gonsden er in de Duitse media berichten over een nieuwe luchtvaartmaatschappij: Bavarian Airlines. Ze zou vanuit München naar alle Europese hoofdsteden vliegen en een geduchte concurrent worden van Lufthansa. Investeerders hapten toe, media sprongen er bovenop. Maar er steeg nooit een vliegtuig op. Het was allemaal een grote zwendel – van een achttienjarige jonge Duitser. Süddeutsche Zeitung publiceerde een sappige reconstructie van hoe een tiener met een krankzinnig plan zo veel aandacht en geld heeft kunnen genereren voordat de alarmbellen afgingen.

» In San Francisco rijden ze al rond, de volledig autonome taxi’s, en dat gaat nog weleens mis. Zo zijn er talrijke berichten dat ze midden op kruispunten stilstaan en het verkeer ophouden. Ook blijken ze makkelijk te saboteren: door simpelweg een verkeerspylon op de motorkap te zetten, blijft de zelfrijdende taxi roerloos staan. In The Atlantic verscheen een uitgebreid artikel over de acceptatie van autonome voertuigen in de VS en de weerstand ertegen. Zullen Amerikaanse steden zich zo snel aanpassen aan bestuurderloze auto’s als aan de benzinevariant mét bestuurder sinds de introductie van de T-Ford in 1908?

» In Nederland is de zomer tot nu toe vrij mild en nat, maar in Zuid-Europa was het de afgelopen weken verschroeiend heet. Zo ook in Sevilla, waar een speciale waarschuwing wegens extreme temperaturen was afgegeven. Veel Sevillanen ontvluchten de stad in augustus, een groot deel van de Spanjaarden hebben dan ook vakantie, maar wie in zelf in de toerisme-industrie werkt of het niet kan betalen, is overgeleverd aan de hitte. El Diario reisde af naar Sevilla en keek hoe het met de achterblijvers ging. Dat leverde een mooi sfeerportret op met veel druipend zweet, gesloten luiken en Spaanse waaiers.

In het Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum in New York is de eerste monografische tentoonstelling in meer dan vijftig jaar te zien over het werk van Dorothy Liebes (1897-1972), een invloedrijke textielontwerpster en weefster. Ze wordt ook wel de ‘moeder van het moderne weven’ genoemd. Liebes speelde een sleutelrol in de Amerikaanse interieurs midden vorige eeuw. Ze werkte samen met niemand minder dan Frank Lloyd Wright en Raymond Loewy. 

Tijdens haar leven kreeg Liebes veel erkenning, maar de reikwijdte van haar opdrachten – die zich uitstrekten van het gebouw van de Verenigde Naties in New York tot filmsets van Adam’s Rib van George Cukor met Katharine Hepburn en Spencer Tracy uit 1949 – is nu pas te zien op de overzichtstentoonstelling in New York. Meer dan 175 werken zijn bewaard gebleven na haar dood in 1972.

A Dark, A Light, A Bright, Smithsonian Design Museum, New York, t/m 04/2/2024  

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Alleen in de kunst wordt Barbie ouder

Het zal niemand zijn ontgaan dat de film Barbie van Greta Gerwig in de bioscopen draait, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen, al is het maar omdat er behalve de filmkritieken allerlei socioculturele artikelen over het fenomeen verschijnen. Zo ook het boeiende artikel ‘The Complicated Legacy of Barbie in Art’ waarin Elaine Velie van Hyperallergic analyseert welke rol de pop zoal speelde in de beeldende kunst.

Speelgoedfabrikant Mattel heeft naar schatting 145 miljoen dollar uitgegeven om de film te maken en 100 miljoen dollar om hem op de markt te brengen, en Barbie zou maar liefst 500 miljoen dollar kunnen opleveren, schrijft Velie, maar in het verleden was de fabrikant lang niet altijd happig op de aandacht van kunstenaars. ‘Barbie is voor altijd negentien en haar gezicht van plastic is ongevoelig voor de zwaartekracht,’ aldus Velie, maar ‘in een werk uit 1994 met de titel Aged Barbie gebruikte kunstenaar Nancy Burson een zogenaamde “verouderingsmachine” – die ze mede hielp ontwikkelen – om het gezicht van de pop van jaren te voorzien.’ Burson maakte van het resultaat in opdracht een Polaroid Spectra-foto voor het boek The Art of Barbie. Behalve kraaienpootjes en rimpels zaten Barbie’s wenkbrauwen en eyeliner nog altijd perfect, maar het werk werd afgewezen. Producent Mattel was ‘geschokt’ aldus Burson.

Het artikel van Velie bevat een heerlijk overzicht van allerlei artistieke interpretaties, uiteenlopend van een gemummificeerde Barbie tot een Venus van Milo. Je leest het hier.

---

Openhartige keeper

In een persoonlijk verhaal op de website van The Players’ Tribune (een geheimtip voor elke liefhebber van sportverhalen) vertelt Aaron Ramsdale, doelman van Arsenal en het nationale team van Engeland, openhartig over de druk waar topvoetballers mee te maken hebben, de miskraam van zijn vrouw en hoe zijn broer Oliver hem heeft geïnspireerd om nooit meer te zwijgen over homofobie op of naast het voetbalveld. Een tip van redacteur Joep Harmsen.

Zijn redenen voor het opschrijven van zijn verhaal? ‘Vooral de laatste jaren zie je zoveel negativiteit en giftigheid in het voetbal. Of het nu op sociale media is of op het veld, het voelt alsof veel mensen alle nuance hebben verloren. Na het publiceren van deze brief, hoe triest dat ook is, zal ik nare berichten ontvangen over mijn vrouw en over mijn broer. Andere spelers ontvangen nog ergere berichten, vooral mijn zwarte teamgenoten. Om de een of andere reden lijken de sociale mediabedrijven er geen belang bij te hebben om dit te stoppen. Maar voor mij gaat het er niet om het te stoppen. Het gaat niet om de trollen. Ik weet dat ik ze niet kan bereiken. Voor mij gaat het er gewoon om op te komen voor wat juist is. Het gaat over wie ik wil zijn als persoon en als vader. ’

Lees Ramsdales ontroerende verhaal hier, ook als je geen voetbalfan bent.

---

Vijf verdiepende leestips

» Uit Silicon Valley komt de laatste decennia de meest geavanceerd technologie, maar ook een keur van (bizarre) ideologieën. Het Beierse Süddeutsche Zeitung dook in een van die denkstromingen die wint aan populariteit onder techies: extropianisme. In feite het tegenovergestelde van het natuurkundige idee van entropie: dat alles in de natuur vervalt tot chaos. Volgens ‘extropians’ is de wereld op weg naar ‘grenzeloze expansie, zelftransformatie, dynamisch optimisme, intelligente technologie en spontane orde’. Open AI oprichter Sam Altman en Google-oprichter Larry Page zijn aanhangers van deze ideologie, maar is in die ‘heerlijke nieuwe wereld’ nog wel plaats voor de mensheid?

» Met de volgende tip blijven we in het universum van de techmiljardairs: Elon Musk is niet alleen de baas van Twitter, maar ook van Starlink, een bedrijf dat internet levert via laagvliegende satellieten. In korte tijd is Musk met zijn bedrijf erg machtig geworden. Zo voorziet hij onder andere Oekraïne van internet. Maar de manieren waarop hij die invloed aanwendt, doen wereldwijd de alarmbellen rinkelen, zo valt te lezen in een uitgebreid artikel van The New York Times.

» President Nayib Bukele heeft van El Salvador een hel gemaakt, schrijft El País. Het land is een politiestaat, zonder burgerrechten en de censuur neemt almaar toe, tot het verbieden van boeken aan toe. De president heeft de noodtoestand afgekondigd om zogenaamd het bendegeweld in te tomen die hem een ongekende controle geeft. Lees hier het vreeswekkende beeld dat de Spaanse krant van het land schetst.

» ‘Israël is nu de facto een dictatuur,’ zegt voormalig premier Ehud Barak in een interview met Der Spiegel. De oud-voorman van de Israëlische Arbeiderspartij gaat net als honderdduizenden andere Israëliërs de straat op tegen de ‘justitiële hervorming’ van de regering-Netanyahu. Hoewel hij het somber inziet voor zijn land, geeft hij de hoop nog niet op.

» Joseph Weizenbaum vond in 1966 de eerste chatbot uit: Eliza, en stond daarmee aan de wieg van kunstmatige intelligentie. Al vroeg waarschuwde hij voor de gevaren van de technologie. The Guardian publiceerde een uitgebreide longread over het leven en werk van de in 2008 overleden wetenschapper (die dit jaar honderd zou zijn geworden). Vertaler Frank Lekens tipte het stuk aan de 360-redactie en schreef: ‘Dit recente stuk is een van de mooiste stukken over AI die ik gelezen heb. Veel van dezelfde argumenten voor en tegen komen natuurlijk weer langs, dat is niet het belangrijkste: het is vooral ook ingebed in een prachtig persoonlijk portret van een wetenschapper die moest vluchten voor de nazi’s en in Amerika een nieuw leven opbouwde. Echt enorm de moeite waard.’ Lezen dus.

‘Het is geen noodzaak om het achtergrondverhaal van het album I Inside the Old Year Dying te kennen, een Dorset-woordenlijst te bezitten of te zijn afgestudeerd in dialectologie om ervan te genieten. Maar een beetje extra kennis geeft beslist extra sjeu aan dit ingewikkelde album’, schrijft Rolling Stone over het laatste album van PJ Harvey dat 7 juli werd uitgebracht. Vorig jaar werd van Harvey het boek Orlam uitgegeven, geschreven in het uitstervende dialect van Dorset, Engeland, waar ze opgroeide, en in haar teksten komen voor vrijwel iedereen onbegrijpelijke woorden voor, zoals in de zin ‘Who’s inneath the Ooser-Rod?/Horny devil? Goaty God?’ Je zou er, aldus Kory Grow van RS, door de speelsheid van de woorden, de vloeiende gitaar en de achtergrond van tsjilpende vogels makkelijk aan voorbij kunnen gaan wat een Ooser-Rod in godsnaam is, maar in haar boek wordt het begrip gedefinieerd als een ‘een duivelspenis, abnormaal groot’, waardoor het nummer een scherper randje krijgt.

In twaalf nummers beschrijft Harvey tegen de achtergrond van een bos in Dorset het jaar waarin de heldin, Ira-Abel, ‘haar onschuld verliest en te maken krijgt met de sociale druk en gevaren waar ieder opgroeiend meisje mee in aanraking komt’, omschrijft Laura Snapes op van The Guardian, die Harveys vermogen om zichzelf opnieuw uit te vinden gelijkstelt aan dat van David Bowie. 

‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’

De zangeres gaf de Britse krant een zeldzaam interview, waarin ze inderdaad vertelt over haar obsessie met vernieuwing – en ook dat ze White Lotus erg leuk vond, Succession nog niet heeft afgekeken en dat Ricky Gervais haar lievelingsacteur is, volgens Snapes zeer waardevolle uitspraken aangezien Harvey ‘zo geheimzinnig [is] dat ieder kleinste beetje informatie een primeur wordt’.

Volgens The Independent is het album niet voor iedereen geschikt. ‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’, aldus Helen Brown. ‘Maar haar fans zullen volledig overtuigd zijn door deze vunzige, heidense wervelstorm.’ Zelf is ze ook ‘gevoelig voor een beetje aardse folk-grunge, en voor Harveys glibberige, melodieuze wendingen, die koel en diep kronkelen als ondergrondse stromen’.

Door Laura Weeda

Het Brusselse Bozar toont een groot retrospectief van de Spaanse abstracte kunstenaar Antoni Tàpies (Barcelona, 1923-2012) en het werk dat hij maakte tussen 1944 en de jaren negentig. Tàpies gold als een van de belangrijkste Spaanse kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij was een tijdgenoot van Joan Miró en Pablo Picasso, en hij werd in 2010 in de adelstand verheven wegens zijn bijdrage aan de Spaanse kunst. Ook ontving hij de Prins van Asturiëprijs voor de Kunsten, een van de belangrijkste onderscheidingen in de Spaanstalige wereld.

In 1966 werd hij een paar jaar gevangengezet wegens illegale bijeenkomsten

Op de tentoonstelling is vrijwel alles te zien: van vroege tekeningen en zelfportretten, zijn ‘materieschilderijen’ uit de jaren vijftig en zijn assemblages uit de jaren zestig en zeventig. Hij gebruikte touw, gips, zand, lijm, hout en ijzerdraad, met vaak felgekleurde accenten tegen een achtergrond die lijkt op een bepleisterde, verweerde muur die de vergankelijkheid symboliseert. Tàpies heeft zich altijd verzet tegen het Franco-regime en vond heil in het occultisme. In 1966 werd hij een paar jaar gevangengezet wegens illegale bijeenkomsten. 

Antoni Tàpies. De praktijk van de kunst, Bozar, Brussel, 15/9 t/m 7/1/24

De leermeester van Rafaël

‘Fans van kunstgeschiedenis opgelet! Deze week rondde Haltadefinizione, de website voor digitale archivering, zijn samenwerking af met de Galleria Nazionale dell’Umbria ter gelegenheid van de vijfhonderdste sterfdag van de renaissanceschilder Perugino.’ Dat schrijft de Britse, in Florence woonachtige, journalist Jamie MacKay in zijn onvolprezen nieuwsbrief The Week in Italy, die redacteur IJsbrand van Veelen wekelijks met veel plezier leest.

Achttien van de beroemdste doeken van Perugino (1450-1523) – waaronder meesterwerken als Lo Sposalizio della Vergine, l’Adorazione dei Magi en la Pietà del Farneto – zijn nu gratis online zijn te zien in high-definition. Achttien schilderijen van deze leermeester van onder meer Rafaël lijkt misschien weinig, schrijft MacKay, ‘maar het team van Haltadefinizione heeft geavanceerde gigapixeltechnologie gebruikt om de werken tot in het kleinste detail in kaart te brengen. Zelfs op een oude MacBook zijn de kleuren, texturen en groeven in de verf kristalhelder; en ik vond het adembenemend om de werken van zo dichtbij te kunnen bekijken.’ Dat hij gelijk heeft kun je hier nagaan.

---

Europese anti-Twitter

En we blijven in Italië, want daar werd laatst de baas van de publieke omroep RAI vervangen door een zetbaas van de regering-Meloni. ‘We hebben hier te maken met een situatie die doet denken aan de controle over de media ten tijde van Berlusconi’, schrijft Francesca Bria, adviseur digitaalbeleid van Ursula von der Leyen. ‘De zaak is belangrijk omdat het gaat over de vraag wie een publieke media-instelling controleert in een tijd waarin extreemrechtse partijen in heel Europa in opmars zijn en mensen op zoek zijn naar meer zekerheid in het licht van oorlogen, pandemieën, klimaatrampen, inflatie en stijgende kosten van levensonderhoud.’

In een interview met Frankfurter Allgemeine Zeitung roept zij op tot een Europese publieke media-instelling als tegenwicht tegen nationale regeringen met autoritaire neigingen én grote techbedrijven. ‘Europa heeft een soort CERN voor kunstmatige intelligentie nodig: een grootschalige inspanning om mensgerichte AI-technologie onder democratische controle te bevorderen’, aldus Bria. Die instelling zou ook nieuwe sociale media moeten oprichten: ’We hebben dringend behoefte aan een Europees alternatief voor Twitter dat onafhankelijk en openbaar is, de digitale soevereiniteit van burgers kan behouden en inhoud van hoge kwaliteit kan creëren.’ Bria is zelf nog wel op Twitter te vinden.

---

Vijf verdiepende leestips

» ‘Ufo’s zijn officieel mainstream’, schrijft The Atlantic naar aanleiding van de hoorzitting in het Amerikaanse Congres waarin voormalig Amerikaanse soldaten getuigden dat ze voertuigen van buitenaardse wezens hadden gezien. Er werden geen grote onthullingen gedaan, de Congresleden moesten het doen met ongefundeerde verhalen. Lees hier waarom er toch een ufohype in de VS is.

» Irena Long van 1843 Magazine ging langs bij de guerrillagroepen in de jungle van Myanmar, vanwaaruit ze nog steeds strijd voeren tegen het militaire regime van het land. De soldaten, veelal Gen Z’ers, zijn bereid hun jonge leven te geven voor de vrijheid.

» Tussen de vele eerbetuigingen aan Sinéad O’Connor op de website van The Guardian, springt die van Simon Hattenstone eruit als hij terugdenkt aan zijn interviews met haar door de jaren heen: ‘Sinéad was briljant met woorden. Zelfs op haar somberst maakte ze je aan het lachen.’

» NASA vroeg onlangs verschillende bedrijven om de volgende generatie ruimtevoedsel te ontwikkelen. Dat leverde enkele ‘rare’ ideeën op, schrijft MIT Technology Review. Een proteïneshake gemaakt met astronautenadem of een hamburger gemaakt van schimmel bijvoorbeeld.

» ‘Bommen, achtervolgingen en ”gratis geld”’, kopt Financial Times boven een artikel over de toename van het aantal plofkraken door Nederlandse bendes in Duitsland. Een voorliefde voor bankbiljetten en een versnipperd politiekorps maken onze oosterburen Europa’s belangrijkste doelwit voor aanvallen op geldautomaten.

Eindtijd – Peter Turchin

Turchin laat zien hoe politieke gemeenschappen uiteenvallen wanneer het evenwicht tussen de heersende elites en de meerderheid van de bevolking te ver doorslaat in het voordeel van de elites. Dan zijn politieke instabiliteit en een gewelddadige breuk met het verleden onvermijdelijk.

---

Over vrouwen – Susan Sontag

Susan Sontag schrijft in Over vrouwen over de neiging van vrouwen zich kleiner en afhankelijker te maken, ook als ze slim, ambitieus en zelfverzekerd zijn. De filosoof gaat in op schoonheid en waarom veroudering voor vrouwen erger is dan voor mannen, macht en klasse. Ze roept op intellect en complexiteit te verdedigen tegen versimpeling. 

---

De pretoriaanse garde – Guy de la Bédoyère

Guy de la Bédoyère vertelt de geschiedenis van de in 27 v.Chr. op­gerichte keizerlijke lijfwacht in Rome. Door de eeuwen heen bleken de leden niet alleen beschermers en handhavers, maar ook politieke spelers. Keizers aan wie ze loyaal waren, maakten ze groot, en keizers die hun niet bevielen, brachten ze meedogenloos ten val.

---

Kleine trauma’s – Meg Arroll

Emotionele onbekwaamheid, uitdagende familierelaties, giftige positiviteit of ­gaslighting: het zijn allemaal voorbeelden van ‘trauma’s met een kleine t’, die vaak ­leiden tot bijvoorbeeld angstklachten, perfectionisme, troosteten en slaapproblemen. Maar het leven hoeft niet zo te voelen, schrijft Meg Arroll in Kleine trauma.

---

Orde van grootte – Vaclav Smil

Grootte is de belangrijkste variabele van het universum. Vaclav Smil brengt een gigantisch onderwerp terug tot beheersbare proporties. Het is niet overdreven om te zeggen dat deze tour de force de manier waarop je naar alles om je heen kijkt blijvend ­verandert.

De leden van Nusantara Beat speelden eerder in Jungle by Night, POM, The Mysterons, Altın Gün en Surf Aid-Kit. Met deze formatie worden ze één met hun gedeelde Indonesische roots. Loom en psychedelisch, of juist upbeat, met mooie vocalen. Nusantara Beat stond eerder dit jaar op Eurosonic Noorderslag, Oerol en Zwarte Cross.

Into the Great Wide Open, Vlieland, 31/8-3/9

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Elon Musk gaat extreemrechtse contentmakers betalen

Vorige week kondigde Twitter aan dat het voor het eerst advertentie-inkomsten zou gaan delen met contentmakers op zijn platform. Maar dat aanbod geldt niet voor iedereen, schrijft Taylor Lorenz in The Washington Post. Sterker nog, het lijkt erop dat Elon Musk van plan is vooral extreemrechtse twitteraars te betalen, las redacteur IJsbrand van Veelen.

‘De eerste begunstigden lijken extreemrechtse influencers met een groot bereik te zijn,’ schrijft Lorenz. Voordat Twitter de aankondiging deed lieten enkelen van hen – zoals Ian Miles Cheong, Benny Johnson en Ashley St. Clair – per tweet weten hoeveel ze al hebben verdiend. ‘Wow. Elon Musk maakte geen grapje. Content monetization is real,’ liet het anonieme account End Wokeness met 1,4 miljoen volgers weten. De tweet ging vergezeld van een screenshot met daarop de verdiensten van meer dan 10.000 dollar.

Wat Musk precies van plan is, is onduidelijk, maar de influencers die publiekelijk hebben onthuld dat ze deelnemen aan het programma zijn voornamelijk prominenten aan de uiterste rechterkant van het politieke spectrum. De rabiaat misogyne Andrew Tate bijvoorbeeld, die onlangs werd vrijgelaten uit een Roemeense gevangenis op beschuldiging van verkrachting en mensenhandel en nu in huisarrest de rechtszaak afwacht, liet weten dat hij meer dan 20.000 dollar had ontvangen van Twitter. Meer over het betalingsplan van Twitter lees je hier.

---

Tegen klimaatalarmisme

In een artikel uit The Telegraph spreekt auteur Matt Ridley, auteur van onder meer The Rational Optimist, zijn ongenoegen uit over de alarmerende manier waarop over de huidige weerssituatie wordt bericht. ‘Stel dat het op Sicilië vanaf nu elke zomer een paar dagen vaker warmer is dan 45 graden Celsius dan in het verleden. In een samenleving die al regelmatig onaangename, zelfs gevaarlijke hitte ervaart, betekent dat niet dat “de wereld in brand” staat of dat mensen “koken in hun eigen zweet”, zoals dat wordt gebracht. Het is evenmin een reden om de economische groei op te geven, zoals de de-growth-exponenten ons gebieden. Het is een reden om meer airconditioners te verkopen en ervoor te zorgen dat mensen op warme dagen voldoende water hebben. Een aanpassing die sowieso altijd nodig was.’

Daarnaast worden er niet alleen nu records gebroken, maar altijd. ‘Op maandag kwam Death Valley dicht bij zijn (en wereldwijd) hoogste punt ooit van 56.6 graden. Maar dat record werd gevestigd in 1913, 110 jaar geleden. Opmerkelijk genoeg registreerden meer dan dertig van de vijftig Amerikaanse staten hun hoogste temperaturen in de jaren dertig of eerder.’

Hij schrijft het stuk vanuit Northumberland, waar het kwik op moment van schrijven niet eens de 16 graden haalde – opvallend fris voor deze tijd van het jaar. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

---

Vijf verdiepende leestips

» In Israël spelen ultraorthodoxe joden een steeds grotere rol in de politiek. Geen wonder, het gaat om de snelst groeiende bevolkingsgroep van het land. Maar de uitzonderingspositie die zij innemen in de maatschappij stoot tegen het zere been van veel Israëliërs. Zo zijn ultraorthodoxe joden uitgesloten van militaire dienstplicht en ontvangen ze uitkeringen om zich volledig toe te leggen op het bestuderen van de Thora. The Wall Street Journal maakte een interessante reportage over deze kenmerkende bevolkingsgroep en hun rol in de Israëlische samenleving.

» De Oostzee is de giftigste zee ter wereld, schrijft Der Spiegel. Giftige algen, tonnen munitie uit de Tweede Wereldoorlog en een enorme bodemvervuiling, plus een snelle opwarming: de Oostzee ligt vol gevaren – en zou tegelijkertijd een model kunnen worden voor veel andere kustgebieden. Lees er alles over in deze longread van het Duitse tijdschrift.

» De recente bootramp voor de kust van Griekenland waarbij honderden migranten omkwamen, is een tragedie voor de EU en zou bij alle EU-bewindslieden moeten zorgen voor diepe schaamte – en niet alleen omdat hulp van de Griekse kustwacht en Frontex te laat kwam en de migranten actief in gevaar werden gebracht. Uit onderzoek van El País en het in Nederland gevestigde onderzoekscollectief Lighthouse Reports blijkt dat de mensensmokkelaars die verantwoordelijk waren voor het transport – georganiseerde bendes – nauwe banden hebben met generaal Khalifa Haftar, die een Libische schaduwregering leidt. Sommige EU-lidstaten, waaronder het Italië van Giorgia Meloni, hebben opgeroepen om ook een migratiedeal (na de recente deal met Tunesië) met Haftar te sluiten. Lees het onderzoek hier.

» De arbitraire geboorte van hiphop is vastgesteld op 1973 toen DJ Kool Herc in Brooklyn naar verluidt voor het eerst twee exemplaren van hetzelfde album mixte tot één naadloze breakbeat. Maar als je rappen ziet als praten over vooraf opgenomen muziek, of spreken in ritmische vorm, dan bestaat hiphop al langer dan vijftig jaar, schrijft The New York Times. Maar hoe vertel je het verhaal van vijftig jaar hiphop? Door niet op zoek te gaan naar samenhang, aldus muziekjournalist Jon Caramanica. Lees hier zijn beschouwing over vijftig jaar hiphop.

» De Duitse band Rammstein ligt onder vuur, maar ze gaan door met hun wereldtournee, in uitverkochte stadions, alsof er niets aan de hand is. Verschillende vrouwen beschuldigen zanger Till Lindemann van ‘seks die niet volgens alle regels van consensualiteit plaatsvond’, zoals Süddeutsche Zeitung het eufemistisch beschrijft. Volgens onderzoek van die krant zou niet alleen Lindemann misbruik hebben gemaakt van zijn rol als beroemdheid, maar ook toetsenist Christian Lorenz. De bandleden zouden vrouwen uitnodigen voor afterparty’s en vervolgens drogeren om seks mee te hebben.

Kunstenaars hebben door de eeuwen heen hun inspiratie elders gezocht. De expositie Aan de horizon begint met Utrechtse kunstenaars die in de zeventiende eeuw geïnspireerd raakten door het landschap en hun Italiaanse tijdgenoten, en vervolgens een nieuwe schilderstijl introduceerden, met mediterraan licht. Ook komen hedendaagse kunstenaars aan bod bij wie een bepaald landschap de aanzet tot een kunstwerk gaf of juist de wanderlust, het reizen zonder bestemming in gedachten, de aanleiding vormde.

Le soleil toujours van de Libanese kunstenaar Etel Adnan bestaat uit 136 handgemaakte en beschilderde keramiektegels, met als middelpunt een grote zon. Het Centraal Museum gaat ook thema’s als gedwongen migratie en klimaatcrisis niet uit de weg; zo bestaat het werk Ntabamanzi van ­Lungiswa Gqunta bijvoorbeeld geheel uit prikkeldraad.

Aan de horizon, Centraal Museum, Utrecht, t/m 27 augustus

In Museum Tinguely verwelkomen Janet Cardiff en George Bures Miller bezoekers om met hun theater-, video- en geluidsontwerpen mee te doen: hun Dream Machines. Het Canadese kunstenaarsduo begon per toeval samen te werken toen ze in een gezamenlijke studio met andere kunstenaars niet meer wisten wat nu precies wiens idee was. Hun decennialange samenwerking wordt nu uitgebreid getoond in Basel, met veertien multimediawerken.

Een tafel bedekt met luidsprekers wordt bijvoorbeeld geactiveerd door de bewegingen van bezoekers. De aanwezigheid van wat Cardiff ‘getalenteerde deelnemers’ noemt, kan de werken echt laten zingen. In New York kwam Talking Heads-frontman David Byrne onaangekondigd meespelen op The Instrument of Troubled Dreams (2018). Wanneer de voorgeprogrammeerde toetsen daarvan worden aangeslagen, zet gezang of het geluid van de zee of van draaiende windmolens in.

Dream Machines, Museum Tinguely, Basel, t/m 24/8

Travestere

Het is de vraag of het gezien de te verwachten absurd hoge temperaturen raadzaam is, maar veel mensen zullen deze zomer weer afreizen naar Italië. Daar, in hoofdstad Rome – de stad met zeven levens, aldus de Australische schrijver Robert Hughes – bevindt zich de levendige wijk Trastevere (letterlijk: de overkant van de Tiber) die absoluut een bezoek waard is. Min of meer vergelijkbaar met de Amsterdamse Jordaan heeft de wijk een dorps karakter, ook al slaat gentrificatie er genadeloos toe. Trasteverianen beschouwen zich als de enige echte Romeinen die de rest van de stad niet nodig hebben – sommigen beweren zelfs nog nooit de Tiber te zijn overgestoken.

De Italiaanse site Trastevere App – Storie di Roma e del rione Trastevere [Verhalen over Rome en de wijk Trastevere] is al een oudje maar redacteur IJsbrand van Veelen brengt hem dit vakantieseizoen toch graag onder de aandacht – en je hoeft er geen Italiaans voor te kennen.

Het artikel ‘Anekdotes uit Trastevere – verhalen van Sergione’ van 25 oktober 2017 bevat schitterende zwart-witfoto’s, daterend van de late jaren veertig tot aan de jaren zeventig. Van hoefsmid en calzolaio [schoenmaker] tot sjacheraars en spelende kinderen: de reeks foto’s kan zich meten met de beelden die Dolf Toussaint in de jaren zestig presenteerde in zijn veelgeprezen boek De Jordaan. Melancholie, humor, verbazing en pure schoonheid: het zit er allemaal in.

Lees ook:

Hoe hittegolven het toerisme in Europa veranderen

---

Vertalen is een kunstvorm

Hoe veel creativiteit er komt kijken bij het ‘overzetten’ van een tekst van de ene taal naar de de andere, daar is de redactie van 360 zich maar al te goed bewust van. De alom gerespecteerde vertaler Spaans-Engels Sophie Hughes laat in The New York Times hoe ingenieus ze te werk gaat.

Hughes noemt vertaler haar ’onverzettelijke obsessie‘. ‘Het is vaak moeilijk, soms allesverslindend, maar niet zonder momenten van plezier – vergelijkbaar met het invullen van een kruiswoordraadsel.’ Zeer herkenbaar, aldus redacteur Joep Harmsen, ook vertaler Spaans.

‘Net als bij een kruiswoordraadsel is een vertaling pas af als alle antwoorden aanwezig en correct zijn, waarbij elk antwoord de andere beïnvloedt’, vervolgt Hughes. ‘Maar als het om literatuur gaat, is er zelden maar één oplossing en is het mijn taak om er zo veel mogelijk te testen. Een woord kan perfect passen, totdat iets wat ik in de volgende zin probeer een onhandige herhaling of ongelukkige echo met zich mee brengt. Betekenis, connotatie en subtekst zijn allemaal belangrijk, maar stijl ook.’

Lees hier hoe ze de vertaling van twee lastige passages aanpakt en welke overwegingen daarbij komen kijken.

Lees ook:

Hoe AI onze samenlevingen gaat veranderen

---

Vijf verdiepende leestips

» In Brazilië bereikt een bijzonder soort influencers een miljoenenpubliek: de vrouwen en vriendinnen van gevangenen, zo schrijft El País. Ze noemen zichzelf cunhadas – schoonzussen – om te benadrukken dat ze in hetzelfde schuitje zitten. Het is geen wonder dat ze zo veel volgers hebben. Brazilië heeft het grootste aantal gevangenen na China en de VS. De vrouwen vertellen hoe ze hun mannen bezoeken en hoe ze allerhande producten de gevangenis binnen smokkelen. Lees hier een reportage van de Spaanse krant over het socialemediafenomeen.

» Terwijl feestgangers in Kyiv feestvieren op technobeats, sterven er soldaten aan het front. Is dit smakeloos of een klap in het gezicht van Poetin? Die vraag staat centraal in een prachtige reportage van Frankfurter Allgemeine Zeitung.

» De Keniaanse historicus Chao Tayiana dook de archieven van Nairobi in om eindelijk de geschiedenis van haar continent vanuit Afrikaans perspectief te beschrijven. Met behulp van digitale technologie biedt ze een tegenverhaal voor de gangbare koloniale geschiedenis, vertelt ze The Guardian.

» Het onvolprezen Duitse onderzoekscollectief Correctiv bracht vorige week aan het licht dat er grootschalige fraude plaatsvindt met textiel uit China in de haven van Hamburg. Chinese bendes weten zo massa’s kleren Europa binnen te smokkelen zonder invoerrrechten te betalen. De zwendel kost de EU miljarden euro’s.

» De verkiezingswinst in Thailand van de prodemocratische Pita Limjaroenrat leek een nieuw tijdperk in te luiden in de politiek van het land. Maar met het oude regime, waarin de monarchie en het leger de scepter zwaaien, was nog niet afgerekend, schrijft The Wall Street Journal. Deze week stemde het Thaise Senaat, waar een groot aantal zetels wordt ingenomen door het leger, tegen het premierschap van ‘Pita’, zoals zijn aan hangers hem aanspreken. Ook lopen er rechtszaken tegen hem die mogelijk een einde aan zijn politieke loopbaan en partij zouden kunnen betekenen.