Archieven: Agenda

The War of Art – Steven Pressfield

The War of Art gaat over wat ons ervan weerhoudt om de dingen te doen die we graag willen en vooral hoe we dat op kunnen lossen. Waarom zit er een doemdenker in ons hoofd? Welke obstakels verhinderen ons een bedrijf te beginnen, een boek te schrijven of een schilderij te maken?

---

Troost – Michael Ignatieff

Ignatieff put uit het werk van schrijvers, beeldend kunstenaars en componisten – van Job en Psalmteksten tot Albert Camus, Anna Achmatova en Primo Levi – en laat zien waar zij de troost en de moed vandaan haalden om veerkrachtig te zijn in moeilijke periodes.

---

Waanzin aan het einde van de aarde – Julian Sancton

In 1897 begon de jonge Belgische commandant Adrien de Gerlache aan een driejarige expeditie aan boord van het schip de Belgica, in de hoop op roem en succes. Zijn bestemming was het nog niet in kaart gebrachte einde van de wereld: het ijzige continent Antarctica.

---

Twaalf keizers – Mary Beard

Hoe ziet macht eruit? In Twaalf keizers vertelt Mary Beard, in een tijd dat er weer beelden van hun voetstuk worden getrokken, hoe de beeldvorming van de rijken en machtigen in het Westen meer dan twee millennia lang is bepaald door voorstellingen van Romeinse heersers.

---

Vogels – Tim Flach

Tim Flach slaagt er als geen ander in om het karakter en gedrag van een dier te vangen in zijn kunstzinnige beelden. Veren in alle kleuren van de regenboog, bijna doorzichtige eieren en de onderzoekende, indringende blik van een flamingo of een rode kardinaal (de angry bird voorop).

RAM (21 maart-19 april): Geschiedkundigen zijn het oneens over de erfenis van Jimmie Carter, die van 1977 tot 1981 president van de Verenigde Staten was. Was hij effectief of niet? De meningen verschillen. Maar er is geen onenigheid over een project dat hij na zijn presidentschap nastreefde. Hij leidde wereldwijde inspanningen om een verderfelijke ziekte uit te roeien, die wordt veroorzaakt door de guineawormparasiet. Toen Carter met zijn werk begon, leden 3,5 miljoen mensen per jaar aan de slopende gevolgen van de parasiet. Nu zijn er bijna geen slachtoffers meer.

Zal 2022 een vergelijkbare zegen in jouw leven brengen, Ram? De uitbanning van een oud probleem? Een monumentale genezing? Ik vermoed van wel.

---

STIER (20 april-20 mei): In 2022 hoop ik dat je meer lof zult uiten dan ooit tevoren. Ik hoop dat je een baken van steun en inspiratie zult zijn voor de mensen om wie je geeft. De astrologische voortekenen suggereren dat dit een recordjaar kan worden voor de zegeningen die je schenkt.

Onderschat niet je kracht om te helen en heilzame transformaties in gang te zetten. Natuurlijk is een vriendelijke en genereuze handeling voor jou om te verrichten. Maar ook een die zal leiden tot onvoorziene voordelen waaruit je steun, inspiratie en genezing zult halen.

---

TWEELINGEN (21 mei-20 juni): Als je op Google zoekt, zal je zien dat de langste biografie die ooit is geschreven, de vierentwintigdelige reeks over de Britse politieke leider Winston Churchill is. Maar mijn onderzoek toont aan dat er een nog uitgebreidere biografie is: over de Japanse keizer Hirohito, die leefde van 1901 tot 1989. Zijn verhaal bestaat uit eenenzestig delen.

Maak dit het jaar dat het langste en meest interessante hoofdstuk in dat meesterwerk rechtvaardigt

In de geest van deze uitgebreide verhalen, en in overeenstemming met de astrologische aspecten van 2022, moedig ik je aan om een overvloed aan opmerkelijke gebeurtenissen te creëren die het verdienen om in je biografie te worden opgenomen. Maak dit het jaar dat het langste en meest interessante hoofdstuk in dat meesterwerk rechtvaardigt.

---

KREEFT (21 juni-22 juli): Een van de beroemdste kunstwerken van de twintigste eeuw is Fontaine. Het veroorzaakte een schandaal toen het in 1917 werd gepresenteerd, omdat het een wit porseleinen urinoir was. Marcel Duchamp, de kunstenaar die het presenteerde, was een criticus van de kunstmarkt en hield ervan de spot te drijven met conventioneel denken.

Dit wordt het jaar waarin veel Kreeften eindelijk de eer krijgen die ze verdienen

Jaren later doken er echter bewijzen op dat Fontaine misschien niet Duchamps idee was, maar dat hij het in feite had ‘geleend’ van Barones Elsa von Freytag-Loringhoven, kunstenares, dichteres en Kreeft. Er is nog steeds onenigheid onder kunstgeleerden over de feiten. Maar als er ooit definitief bewijs komt dat von Freytag-Loringhoven de bedenker was, zal dat in 2022 zijn. Dit wordt het jaar waarin veel Kreeften eindelijk de eer krijgen die ze verdienen.

---

LEEUW (23 juli-22 aug.): Auteur Carson McCullers schreef de roman The Heart Is a Lonely Hunter. Vroeg in het verhaal lijdt het personage Mick Kelly aan intens verlangen. McCullers beschrijft het als volgt: ‘Het gevoel was een stuk erger dan zin hebben in een diner, maar het was wel iets dergelijks. Ik verlang, ik verlang, ik verlang – dat was alles waar ze aan kon denken, maar wat dit echte verlangen was, wist ze niet.’

Leeuw, als je ooit ervaringen hebt gehad die lijken op die van Mick, dan wordt 2022 jouw jaar om die hapering in jouw passie te herstellen. Je zult substantiële hulp van het leven krijgen terwijl je werkt aan de intentie om specifieke verlangens die voor jou het meest essentieel zijn, te verduidelijken en te definiëren.

---

MAAGD (23 aug.-22 sept.): Na zorgvuldig onderzoek heb ik geconcludeerd dat een van jouw belangrijke missies in 2022 zal zijn om een perspectief te belichamen dat door dichter Rand Howells is verwoord: ‘Als ik maar één wens in vervulling zou kunnen laten gaan, zou het zijn om in dit universum te leven, in een tijd als het heden, met vrienden als degenen die ik nu heb, en mezelf te zijn.’

Met andere woorden, Maagd, ik moedig je aan om te doen wat nodig is om van je leven te houden precies zoals het is, zonder het ongunstig te vergelijken met het leven van iemand anders of met een denkbeeldig leven dat je niet echt leidt.

---

WEEGSCHAAL (23 sept.-22 okt.): Als jouw zoektocht naar spirituele verlichting niet leidt tot uitbreiding van jouw vermogen om getuige te zijn van het lijden van anderen en dat te genezen, dan is het nepverlichting. Als jouw zoektocht naar verlichting je aanmoedigt te denken dat het uiten van jouw persoonlijke vrijheid je vrijstelt van de zorg voor het welzijn van je medemensen, dan is hij nep. Als je zoektocht naar verlichting je toestaat om racisme, onverdraagzaamheid, plutocratie, vrouwenhaat en lhbtqia-fobie te negeren, dan is dat nep.

Als je zoektocht naar persoonlijk succes niet gaat om het dienen van anderen, is deze betekenisloos

Alles wat ik net zei over verlichting geldt evenzeer jouw zoektocht naar persoonlijk succes. Als het niet gaat om het dienen van anderen, is het betekenisloos. In deze geest, Weegschaal, en in overeenstemming met de astrologische voortekenen, nodig ik je uit om 2022 het jaar te maken waarin je je medeleven en empathie voor anderen tilt naar het hoogste niveau ooit.

---

SCHORPIOEN (23 okt.-21 nov.): Twee parende konijnen kunnen theoretisch 11 miljoen familieleden voortbrengen binnen een jaar tijd. Hoewel ik vermoed dat je in 2022 net zo metaforisch vruchtbaar zult zijn als die twee hypothetische konijnen, hoop ik dat je meer naar kwaliteit dan naar kwantiteit zult streven.

Kies om te beginnen twee projecten die je de komende maanden zou kunnen doen en die jouw meest bevrijdende creativiteit zullen opwekken. Doe een gelofte waarin je jouw intentie uitspreekt om intens gefocust te zijn terwijl je vruchtbaarheid nastreeft.

---

BOOGSCHUTTER (22 nov.-21 dec.): Een blogger met de naam Soracities schrijft: ‘Hoe meer ik lees, hoe meer ik het gevoel krijg dat een kenmerk van een intelligent boek simpelweg is dat de auteur er plezier in heeft.’ Auteur en Boogschutter George Saunders voegt daaraan toe dat literatuur op zijn best, ‘een vorm is van liefde-voor-het-leven. Het is liefde voor het leven in een verbale vorm.’

Ik zal deze analyses uitbreiden om alles wat mensen maken en doen te evalueren. Naar mijn mening is het hoogste teken van intelligentie en waarde of de makers er plezier in hadden en er liefde bij voelden. Mijn voorstel aan jou, Boogschutter, is om je ervaringen in die geest te evalueren. Als je dingen met weinig plezier en liefde doet, wat kun je dan in 2022 doen om het plezier- en liefdesquotiënt te verhogen?

---

STEENBOK (22 dec.-19 jan.): Microbioloog Alexander Fleming ontdekte in 1928 penicilline. Dat werd later omschreven als ‘de grootste overwinning op ziekten die ooit is behaald’ – een tegengif tegen gevaarlijke infecties veroorzaakt door bacteriën. Maar er speelt nog meer. Flemings penicilline kon slechts in kleine hoeveelheden worden geproduceerd – lang niet genoeg om een wijdverbreid medicijn te kunnen worden.

Ik geloof dat je kansen krijgt om het werk van anderen te verbeteren

Pas in 1943 werd een andere penicillinestam gevonden die wel in grote hoeveelheden kon worden geproduceerd. Het genie dat dit mogelijk maakte was Mary Hunt, een nederige onderzoekster zonder universitaire graad. Tegen 1944 redde het nieuwe medicijn duizenden levens. Ik noem Hunt omdat ze een goed rolmodel is voor jou in 2022. Ik geloof dat je kansen krijgt om het werk van anderen te verbeteren, met uitstekende resultaten tot gevolg. Ook kun je werk verbeteren dat je zelf in het verleden hebt gedaan.

---

WATERMAN (20 jan.-18 feb.): Catherine Pugh schreef een serie kinderboeken die gezamenlijk bekend staan als Healthy Holly. Later, toen ze burgemeester van de stad Baltimore werd, had ze het plan om honderdduizend exemplaren te verkopen aan ziekenhuizen en scholen die zaken deden met de stad. O, o, corruptie! Ze werd gedwongen ontslag te nemen en werd gearresteerd.

Ik zou graag willen dat je geld verdient door te doen waar je goed in bent

Ik zou graag willen dat je in 2022 agressief en vindingrijk bent in het promoten van jezelf, maar alleen als je ethische manieren kunt vinden om dat te doen. Ik zou graag willen dat je geld verdient door te doen waar je goed in bent, maar altijd met hoge integriteit en onberispelijkheid.

---

VISSEN (19 feb.-20 maart): Vaslav Nijinsky, een Vissen, wordt door velen beschouwd als de meest briljante danser van de twintigste eeuw. Hij had een hechte relatie met schoonheid, en ik wil dat je dat weet. Hopelijk zal dit je inspireren om in 2022 te genieten van langere perioden van Aanbidding van Schoonheid. Dat zal goed zijn voor je gezondheid.

Onthoud deze passage van Nijinsky: ‘Schoonheid is God. God is schoonheid met gevoel. Schoonheid zit in gevoel. Ik hou van schoonheid omdat ik het voel en het daarom begrijp. Ik pronk met mijn schoonheid. Ik voel liefde voor schoonheid.’

Huiswerk van deze week

Noem je grootste wens voor de persoon van wie je het meest houdt.

freewillastrology@freewillastrology.com

Lubaina Himid is voorloper als het gaat om emanciperende, geëngageerde kunst en vraagt al sinds de jaren tachtig aandacht voor de onzichtbaarheid van zwarte cultuur en geschiedenis in het Westen. Ze kreeg in 2017 de Turner Prize en verwierf internationale bekendheid.

Geboren in Zanzibar uit een witte Engelse moeder en een zwarte Afrikaanse vader, werd Himid op jonge leeftijd onmiddellijk na haar vaders vroegtijdige dood naar Londen gebracht. Haar werk keert voortdurend terug naar dat verloren eiland, legt verbanden tussen verleden en heden; het heeft beweging als blijvend kenmerk, schrijft The Guardian.

Tot 3 juli te zien in Tate Modern in Londen.

Het emiraat Abu Dhabi heeft ambitieuze plannen om naast het door Frank Gehry ontworpen Guggenheim Abu Dhabi en het door Norman Foster ontworpen Zayed National Museum, nog twee musea te laten verrijzen. De nieuwe kunstpaleizen, respectievelijk ontworpen door Tadao Ando en de beroemde in 2016 overleden architecte Zaha Hadid, zijn al in aanbouw.

Abu Dhabi kan profiteren van een wereldwijde verschuiving weg van de westers georiënteerde kunst

De bouw van de drie bestaande musea – het Louvre, het Guggenheim en het Zayed – zijn overigens moeizaam verlopen. Maar het emiraat, dat bekendstaat als repressief, duur en conservatief, heeft niet stilgezeten en werkt hard aan het verbeteren van haar imago. Aangename bijkomstigheid is dat Abu Dhabi kan profiteren van een wereldwijde verschuiving weg van de westers georiënteerde kunst, schrijft Art Forum. Nu nog vrijelijk visa verlenen aan kunstenaars.

Het Zayed National Museum in Abu Dhabi gaat open in 2025.

Geweven lucht

Editor at large Katrien Gottlieb: ‘Mijn favoriete stuk van het jaar was “Mousseline, zo licht en zacht als de wind” uit het novembernummer. Dit BBC-artikel van Zaria Gorvett geeft lucht in deze gure dagen en spoort de verbeelding aan om terug te gaan in de tijd en het vernuft van de mens aan het werk te zien.’

Het verhaal van Mousseline: hoe de kostbaarste stof ter wereld plotseling verdween

---

Een portret van de First Lady van Syrië

Hoofdredacteur Laura Weeda: ‘Dit Economist-artikel is buitengewoon goed geschreven en geeft een heel mooi en genuanceerd beeld van de ontwikkelingen in Syrië de laatste dertig jaar vanuit een verrassend perspectief: de First Lady, Asma al-Assad. Ooit was ze in Syrië een gevierde vrouw die van Damascus één groot cultureel park wilde maken, nu komt ze vooral mysterieus en meedogenloos over. In haar levensverhaal wekt ze soms bewondering op, dan weer zijn haar gedrag en beslissingen volstrekt onnavolgbaar.

Deze longread van Nicholas Pelham geeft ook goed weer hoe wankel geopolitieke relaties zijn door het grote contrast tussen Damascus als opbloeiende stad, toen Al-Assad er kwam wonen, en de ruïne die de hoofdstad van Syrië nu is.‘

Bankier, prinses, warlord: de vele levens van Asma al-Assad

---

Wat eten we morgen?

Redacteur Diederik Samwel: ‘Erg bijzonder vond ik het door Silvia Liebrich geschreven stuk “Zo krijgen we honger de wereld uit: minder vlees, meer afwisseling” van Süddeutsche Zeitung. Naast alle deprimerende journalistiek die misstanden bloot legt – onmisbaar uiteraard! – voor de afwisseling een artikel met een positieve, oplossingsgerichte strekking.’

Zo krijgen we honger de wereld uit: minder vlees, meer afwisseling

---

De meeste dromen zijn bedrog

Redacteur IJsbrand van Veelen: ‘Patri Friedman, kleinzoon van econoom Milton Friedman, aartsvader van het neoliberalisme, wil met een stel geloofsgenoten op volle zee een nieuwe stad stichten waar de bewoners totale vrijheid van denken en doen zullen krijgen én inkomsten kunnen verwerven, want het schip zal een milieuvriendelijk cryptoschip worden, waar naar hartelust bitcoin gemined kan worden. Als je het leest denk je onwillekeurig aan Forumland van Baudet en zijn extreemrechtse club. 

Uiteindelijk spat de droom als een zeepbel uit elkaar

Uiteindelijk, in oktober 2020, lijkt de droom uit te komen als Friedman met drie anderen de Pacific Dawn koopt, een cruiseschip van 245 meter. De pandemie helpt een handje bij de aanschaf: ze kopen het schip, dat in 1991 was gebouwd voor 280 miljoen dollar, voor 9,5 miljoen dollar. Vóór de pandemie zou het volgens insiders meer dan 100 miljoen hebben opgebracht. Vanaf het moment van aanschaf gaat het snel mis en uiteindelijk spat de droom als een zeepbel uit elkaar, indachtig de tekst van het chanson “De meeste dromen zijn bedrog”. Hoe, dat lees je in dit artikel, dat met gevoel voor de karakters van de betrokkenen is opgetekend door Sophie Elmhirst voor The Guardian.’

Het desastreuze verloop van ’s werelds eerste cryptocruise

---

Het ontstaan van QAnon

Online strateeg Maxim Hoekmeijer: ‘Mijn favoriete artikel van 2021 is het stuk van Bellingcat over QAnon. Complottheorieën zijn altijd superinteressant, maar die van QAnon gaat zoals bekend wel écht heel ver. Naar mijn gevoel omdat het veel eerdere samenzweringsgedachten bundelt tot een groot megacomplot.’

‘Hoe QAnon haar weg naar het Capitool vond’ is bij de Blendle Awards 2021 genomineerd voor ‘Best beluisterde artikel van dit jaar’.

Het ontstaan van QAnon: notoir en crowdsourced

---

Wiktor is in een verkeerd land geboren

Eindredacteur Joep Harmsen: ‘Dit artikel uit Onet Wiadomosci over de transjongen Wiktor zorgde bij publicatie in Polen voor een landelijk debat over over kinderpsychiatrie, de verschrikkelijke statistieken over zelfmoord door kinderen en homofobie. Gedurende enkele weken werd het onderwerp door alle media in Polen opgepakt. Wiktor werd een van de symbolen van de slachtoffers van de anti-lhbti-campagne in Polen.

Het verhaal van Wiktor is aangrijpend en Janusz Schwertner heeft het op een invoelende manier opgeschreven, waardoor het een van de stukken is dat mij dit jaar het meest heeft geraakt. Geen wonder dat Janusz Schwertner voor dit artikel de Distinguished Reporting Award van de European Press Prize 2021 ontving. Het is geen lichte kost of feel good, maar een weergave van de harde realiteit waarmee lhbti-jongeren in Polen, een land met “lhbti-vrije zones”, mee te maken hebben.’

Jonge lhbt’ers worden in Polen vermorzeld door de jeugdpsychiatrie

Praten over (gedachten aan) zelfdoding of hulp op dit gebied? Bel 113 Zelfmoordpreventie: 0900-0113 of neem contact op via 113.nl

---

Talibanland

Art director Majel van der Meulen: ‘Het indrukwekkendste stuk van dit jaar vond ik “De wedergeboorte van de taliban”, waarin twee Die Zeit-redacteuren reizen door talibangebied in de periode dat Afghanistan nog niet volledig in handen was gevallen van de islamistische rebellen. Het geeft een verrassend eerlijke inkijk in de wereld van theehuizen, madrassa’s en shariarechtbanken.’

Dit artikel, door European Press Prize genomineerd voor de Distinguished Reporting Award, had in ons juninummer nog de ondertitel “Een reis door een land dat officieel niet bestaat”, maar sinds de machtsovername is die inmiddels achterhaald.’

De wedergeboorte van de taliban

---

De best gelezen stukken van 2021

De volgende stukken zijn onder de lezers van 360 dit jaar het populairst gebleken:

» Brazilian butt lift: ’s werelds gevaarlijkste cosmetische ingreep

» Het toerisme van de toekomst: langzamer, milieuvriendelijker, minder

» De barbaarse instellingen die Chinese lhbti-jongeren ‘transformeren’

RAM (21 maart-19 april): Je kunt in 2022 een stoutmoediger verhalenverteller worden. Je zou je vermogen kunnen laten groeien om de kernwaarheden over je leven weer te geven met onderhoudende verhalen. Bonus: de ervaringen die op je pad komen, leveren dan het ruwe materiaal om nog interessanter te worden dan je al bent.

‘Om een goede verhalenverteller te zijn, moet je springlevend zijn’

Kijk naar deze woorden van verhalenverteller Ruth Sawyer: ‘Om een goede verhalenverteller te zijn, moet je springlevend zijn. Het is niet mogelijk een nieuw vuur te ontsteken uit opgebrande sintels. De beste traditionele verhalenvertellers zijn degene die dicht bij kern van alles leven – de aarde, de zee, de wind en het weer. Die eenzaamheid en stilte kennen. Die ononderbroken de tijd nemen om echt te voelen, om voortdurend naar begrip te reiken.’

---

STIER (20 april-20 mei): Stier en auteur May Sarton schreef een gedicht over haar rijpwording tot de persoon die ze altijd had gedroomd te zijn. ‘Nu word ik mezelf’, zei ze opgetogen. ‘Het heeft tijd gekost, vele jaren en plaatsen; ik ben ontbonden en door elkaar geschud, heb gezichten van andere mensen gedragen.’ Maar uiteindelijk, zei ze, ‘versmelt alles nu, valt op zijn plaats van wens tot daad, van woord tot stilte. Mijn werk, mijn liefde, mijn tijd, mijn gezicht: samengebracht in één intens gebaar van groeien als een plant.’

Ik nodig je uit om Sartons gedicht als een primaire inspiratiebron te nemen voor 2022. Maak het tot je leidraad zodat ook jij volledig en rijkelijk jezelf wordt.

---

TWEELINGEN (21 mei-20 juni): In 2012 overleed de schrijver Gore Vidal de dag nadat Tweelingen en schrijver Maeve Binchy overleed. Ze waren beiden beroemd, hoewel Binchy meer boeken verkocht dan Vidal. Vidal was interessant maar problematisch voor mij. Hij zei graag dat slagen voor hem niet genoeg was; hij wilde dat anderen faalden. De ellende van zijn medemensen versterkte zijn tevredenheid over zijn eigen prestaties. Daar tegenover koesterde Binchy de gulle wens dat iedereen succes zou hebben. Zij voelde dat haar grootsheid werd vergroot door de grootsheid van anderen.

In 2022 zal het voor je lichamelijke en geestelijke gezondheid van vitaal belang zijn om het perspectief van Binchy te cultiveren, niet dat van Vidal. Naarmate je het fortuin van anderen viert en doet groeien, zal je eigen fortuin bloeien.

---

KREEFT (21 juni-22 juli): Politiek leider Nelson Mandela, een Kreeft, zat ten onrechte zevenentwintig jaar gevangen. Na zijn vrijlating werd hij president van Zuid-Afrika en won de Nobelprijs voor de Vrede. Over het verlaten van de gevangenis in 1990 schreef hij: ‘Toen ik de deur uitliep naar de poort die naar mijn vrijheid zou leiden, wist ik dat als ik mijn bitterheid en haat niet achter me zou laten, ik nog steeds in de gevangenis zou zitten.’

2022 zal je bevrijding zal brengen uit beperkende situaties

Ook al heb jij geen ontberingen geleden die ook maar in de buurt komen van wat Mandela heeft gedaan, toch ben ik blij te kunnen melden dat 2022 je bevrijding zal brengen uit beperkende situaties. Neem de aanpak van Mandela maar over als je creatief gebruik gaat maken van je nieuwe vrijheid.

---

LEEUW (23 juli-22 aug.): De Franse dichter André Breton schreef: ‘Je vous souhaite d’être follement aimée.’ Je zou deze woorden kunnen weergegeven als ‘Het is mijn wens dat je tot het punt van waanzin bemind wordt’ of: ‘Ik wens dat je waanzinnig bemind wordt’. Dat klinkt romantisch, maar het is eigenlijk een vloek. Waarom zouden we bemind willen worden tot het punt van waanzin? Iemand die op die manier van je ‘houdt’ is misschien leuk voor een tijdje, maar zal uiteindelijk een vreselijk ongemak en voortdurende verstoring worden.

Dus, lieve Leeuw, ik wens je niet toe dat je in 2022 tot op het punt van waanzin bemind zult worden, ook al denk ik dat de komende maanden een interessante en leerzame tijd voor l’amour zullen zijn. In plaats daarvan zal ik je iets toewensen dat meer beheersbaars en plezierig is: dat je geliefd zult worden met respect, gevoeligheid, zorg en intelligentie.

---

MAAGD (23 aug.-22 sept.): Veel mensen in onze cultuur zijn intellectueel slim, maar emotioneel niet erg slim. De wijsheid van gevoelens wordt ondergewaardeerd. Daar ben ik het niet mee eens! Een van mijn grote kruistochten is het opkomen voor deze verwaarloosde bron van inzicht. Ik reken erop dat je in 2022 mijn bondgenoot zult zijn.

Wanneer je een beslissing moet nemen, stem dan af op wat je lichaam en hart je vertellen en op wat je verstand je adviseert

Waarom? Omdat je, volgens mijn lezing van de astrologische voortekenen, het potentieel hebt om je emotionele intelligentie in de komende maanden te laten rijpen. Heb je ideeën over hoe je ten volle kunt profiteren van deze gelukkige omstandigheid? Hier is een tip: Wanneer je een beslissing moet nemen, stem dan af op wat je lichaam en hart je vertellen en op wat je verstand je adviseert.

---

WEEGSCHAAL (23 sept.-22 okt.): Viktor Frankl, Holocaustoverlevende, zei dat betekenisgeving van cruciaal belang is. Het is de belangrijkste voldoening die mensen door de jaren op de been houdt: het gevoel dat hun leven zin heeft en dat bepaalde ervaringen betekenis hebben.

Ik stel voor dat je dit tot jouw thema voor 2022 maakt. De vraag ‘Ben je gelukkig?’ is een deelverzameling van de meer omvattende vraag: ‘Streef je een bestemming na die voor jouw zinvol is?‘ Hier is de andere grote vraag: ‘Als wat je doet niet zinvol voelt, wat ga je er dan aan doen?’

---

SCHORPIOEN (23 okt.-21 nov.): Schorpioen en gitarist Rowland S. Howard sprak over ‘de grootse momenten waarop liefde echt verandert in iets veel groters dan je ooit had gedroomd, iets lichtgevends’. Afgaande op de astrologische configuraties in 2022, heb ik de sterke hoop en verwachting dat je langdurige perioden zult ervaren waarin de liefde aan die beschrijving voldoet. Besluit voor het beste resultaat om genereuzer en vindingrijker te worden in het uiten van liefde dan je ooit bent geweest.

---

BOOGSCHUTTER (22 nov.-21 dec.): ‘Ik heb mijn hele leven geprobeerd om een thuis te vinden’, schrijft dichter Chelsea Dingman. Ik weet dat sommige Boogschutters zich verzetten tegen de drang om dat te doen. Het is mogelijk dat je het zoeken naar een echt en compleet thuis vermijdt. Misschien beschouw je de hele wereld als je thuis, of beschouw je een heleboel verschillende plaatsen als je thuis. En beperk je het gevoel en het concept van ‘thuis’ liever niet tot één plaats, gebouw of gemeenschap.

Ik vermoed dat 2022 je onverwachte nieuwe inzichten over thuis zal brengen

Of je nu wel of niet tot dat soort Centauren behoort, ik vermoed dat 2022 je onverwachte nieuwe inzichten over thuis zal brengen, en je misschien zelfs het gevoel zal geven dat je eindelijk in je ultieme heiligdom bent aangekomen.

---

STEENBOK (22 dec.-19 jan.): Om ervoor te zorgen dat 2022 jou de meest interessante en nuttige soort vooruitgang zal brengen, moet je goed zorgen voor je belangrijkste vriendschappen en allianties, ook als je zoekt naar uitstekende nieuwe vriendschappen en allianties.

‘Zoek mensen die beter zijn dan jij – niet slimmer, niet hipper, maar vriendelijker, guller, en vergevingsgezinder’

Koester voor het beste resultaat deze gedachten van schrijfster Hanya Yanagihara: ‘Zoek mensen die beter zijn dan jij – niet slimmer, niet hipper, maar vriendelijker, guller, en vergevingsgezinder – en waardeer hen dan voor wat ze je kunnen leren, en luister naar hen als ze je iets over jou vertellen, hoe slecht – of goed – dat ook moge zijn.’

---

WATERMAN (20 jan.-18 feb.): Ergens tijdens de Noordelijke Song Dynastie die van 960 tot 1127 over China heerste, maakte een ambachtsman een witte keramische kom met een diameter van vijf centimeter. Ongeveer duizend jaar later kocht een familie in New York de kom op een rommelmarkt voor 3 dollar. De kom stond een paar jaar op de schoorsteen in hun huis totdat ze het idee kregen om hem door een kunstverzamelaar te laten beoordelen. Korte tijd later werd de kom op een veiling verkocht voor 2,2 miljoen dollar. Ik zeg niet dat 2022 net zo’n dramatische financiële gebeurtenis als deze zal brengen. Maar ik verwacht wel dat je geluk met geld op een hoogtepunt zal zijn.

---

VISSEN (19 feb.-20 maart): In het Quechua dat in delen van Peru wordt gesproken, betekent het woord takanakuy ‘wanneer het bloed kookt’. Elk jaar rond deze tijd organiseert de gemeenschap van Chumbivilcas een feestdag genaamd Takanakuy. Mensen verzamelen zich in het centrum van de stad om met elkaar te vechten, hun geschillen bij te leggen zodat ze die kunnen vergeten en opnieuw kunnen beginnen.

Als mijn vriend en ik in het afgelopen jaar een persoonlijk conflict hadden gehad, sloegen en schopten we elkaar – maar niet te hard – totdat we gezuiverd waren van onze rancune en wrok. De lei tussen ons zou schoon zijn. Bestaat er een humoristische versie van dit ritueel dat je zou kunnen uitvoeren zonder zelfs maar zachtjes te hoeven slaan en schoppen? Ik raad je aan er een te verzinnen!

Het huiswerk van deze week

Waar wil je jezelf mee feliciteren over een jaar…? freewillastrology@freewillastrology.com

Bij de nog altijd reizende omvangrijke solotentoonstelling The Soul Trembles van de in Berlijn gevestigde kunstenaar Shiota Chiharu (Osaka, 1972) is een catalogus verschenen met foto’s van haar oeuvre van de afgelopen vijfentwintig jaar. De kunstenaar was de sensatie van de 56ste Biënnale van Venetië in 2015. In Nederland werden haar performances en installaties bekend dankzij het Noordbrabants Museum.

In 2017 stelde het museum Uncertain Journey tentoon, waarin Chiharu bootjes met rode wollen draden aan elkaar knoopte. Volgens de kunstenaar is elke draad te beschouwen als het leven van ieder mens dat verweven is met andere levens.

De voorbereiding van de installatie was een tijdrovend proces. Ze werkte twaalf dagen met tien assistenten aan het gigantische web. De tentoonstellingsruimte werd eerst bedekt met een op maat gemaakt net. Daarna kon de draad van ongeveer tweeduizend bolletjes wol met circa tienduizend nietjes worden vastgemaakt.

Online verkrijgbaar bij Mori Art Museum, Tokio.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

De lijst der lijsten

It’s that time of the year again: lijstjes, lijstjes en lijstjes. Elk zichzelf respecterend medium trommelt voor de kerst een team van redacteuren op, dat zich vervolgens te buiten mag gaan aan de beste dit, de meeste dat, de opmerkelijkste zus en de meest onverwachte zo. Redacteur IJsbrand van Veelen heeft er een haat-liefdeverhouding mee; de opsommingen fungeren soms als een handige herinnering – o ja, dat moest ik nog lezen, die wilde ik nog zien – maar ze zijn ook behoorlijk arbitrair en stemmen tot moedeloosheid: zo’n enorm aanbod, zo weinig tijd. 

‘Boeken met ingrijpende plots en filmische scènes (maar waar); boeken geschreven met een schrijversoog voor detail en gebeurtenissen (maar echt)’

Maar goed, voor 360-lezers, die houden van goed geschreven, doorwrochte non-fictie, is er één lijst die straffeloos onder de aandacht gebracht mag worden: ‘The 50 Best Books of Literary Journalism of the 21st Century’ van GQ. Daniel Riley schrijft over deze lijst: ‘U kent de boeken die we bedoelen: boeken die steunen op robuuste rapportage en onmogelijk te bedenken personages; boeken met ingrijpende plots en filmische scènes (maar waargebeurd); boeken getekend met een schrijversoog voor detail en gebeurtenissen (maar echt); boeken die verhalen vertellen die, ondanks het versnellende tempo van bijna alles in ons leven, erin slagen ons op onze plaats te houden en onze hersenen in vuur en vlam zetten.’ In de vorige eeuw ging het dan om boeken als The Right Stuff van Tom Wolfe, of In Cold blood van Truman Capote, maar wat verscheen er sinds 2000? ‘We vroegen onze redacteuren om weg te blijven van een biografie, memoires, geschiedenis en kritiek’, schrijft Riley, ‘maar soms braken we met onze eigen regels.’ 

Toegegeven, de GQ-lijst van vijftig, die bekende boeken als Dark Money van Jane Mayer en The Omnivore’s Dilemma van Michael Pollan bevat, is sterk Amerikaans van toon, maar het zijn dan ook Amerikanen die het genre naar grote hoogten hebben gebracht.

---

De wereld rond in vijf podcasts

Het is altijd een feest om als 360-redacteur een nieuw, interessant en journalistiek integer medium te ontdekken dat net als 360 de missie heeft om de wijde wereld te ontsluiten voor zijn lezers, schrijft redacteur Joep Harmsen. ‘Al eerder tipte ik een fotoreportage uit het Spaanse blad Revista 5W, maar nu heb ik eindelijk de tijd genomen om te grasduinen door het tijdschrift met de ondertitel “Langeafstandsverhalen”. En wat een rijkdom aan ijzersterke journalistieke producties.’

In het bijzonder zijn de podcasts van Revista 5W een aanrader. Zelf hebben ze al een best off-lijstje samengesteld van dit jaar. Daarin wordt je bijgepraat over één onderwerp uit het wereldnieuws met experts en correspondenten ter plaatse, van internationale vaccinpolitiek tot een grondige analyse van de Afghaanse samenleving onder de taliban.

Versta je geen Spaans? Geen probleem, in Revista 5W zijn gelukkig ook plaatjes te vinden, heel veel plaatjes. Zoals bij deze fotoreportage over vluchtelingen in de Balkan.

---

De beste Afrikaanse boeken van 2021

‘Afrikaanse schrijvers hebben zichzelf opnieuw overtroffen en brachten ons literaire juweeltjes in alle genres’, schrijft African Arguments, dat ieder jaar de beste boeken van Afrikaanse auteurs op een rijtje zet. Er volgen twintig titels in willekeurige volgorde, waaronder Chronicles From the Land of the Happiest People On Earth van ‘literaire reus’ Wole Soyinka, die dit jaar zijn eerste roman sinds 1973 schreef. Dit langverwachte boek, vertelt de site, is een mix van satire, tragedie, mysterie en komedie. Het speelt in een land dat doet denken aan Nigeria en wordt geteisterd door corruptie, misdaad, religieus extremisme, opportunisme en bovenal ontkenning. Het verhaal wordt verteld door een groep mensen die door troebel water waden na de ontdekking van een beweging die menselijke lichaamsdelen verkoopt.

Lees ook: 

‘We hebben geen keus meer: een radicale koerswijziging is nodig’

Een ander boek waar wij al eerder aandacht aan besteedden, is dat van Booker Prize-winnaar Damon Galgut: The Promise. ‘Galguts schrijven is moeiteloos en zijn personages zijn goed geconstrueerd. De scherpte van dit verhaal zet je nog lang nadat je de laatste pagina hebt omgeslagen aan het denken’, aldus AA.

Lees ook: 

Hoe apartheid een familie verscheurt

Maar mooi aan zo’n lijst zijn natuurlijk ook de geheel nieuwe ontdekkingen, zoals Unbury Our Dead With Song van de Keniaanse Mũkoma wa Ngũgĩ, een boek dat muziekliefhebbers volgens het pan-Afrikaanse platform nooit zullen vergeten, of How Beautiful We Were van de Kameroens-Amerikaanse Imbolo Imbue, door Jonathan Franzen een ‘formidabel verteller’ genoemd, vermeldt de cover trots. Het gaat over wat de ontdekking van olie doet met een Afrikaans dorp; de omgeving verwoest, de manier van leven bedreigd. Er vallen zelfs doden. Protesten worden beantwoord met brute vergelding. Een van de inwoners, Thula, vertrekt om in de VS te studeren. ‘Bij haar terugkeer wordt ze geconfronteerd met keuzes die het lot van het dorp kunnen bepalen.’

Lezen dus! aldus hoofdredacteur Laura Weeda.

Een aerodynamische ufo in de vorm van een klaproos, een hangmat met propeller-aandrijving, een gemotoriseerde rugzak of een fiets met vleugels. De bonte verzameling kunstobjecten van de Vlaamse kunstenaar Henri van Herwegen (1940–2019) weerspiegelt overduidelijk zijn obsessie voor vliegen. Dat blijkt al uit zijn pseudoniem: Panamarenko, afgeleid van Pan American Airlines and Company. 

‘Panamarenko had van begin af aan een kras op zijn ziel’, schrijft Alexandra Wach in het Duitse Monopol Magazin: de wetenschap dat het vliegen niet meer uitgevonden hoefde te worden. ‘Met grenzeloos plezier ontwierp hij de meest uiteenlopende machines, die allemaal écht werkten. Dat ze hun bestemming niet bereikten, heeft te maken met zijn voorliefde voor ironie.’  

Maar volgens Martha Schwendener, in een artikel voor het wereldwijde Artforum, hangt het er maar net af wat je van Panamarenko’s kunst verwacht: ‘Voor de kunstenaar is een werk ideaal wanneer het een natuurlijke vorm heeft, voor veel toeschouwers wordt dat bereikt zodra je ermee kunt vliegen. Maar om hem goed te begrijpen moet je weten dat opstijgen maar een van de maatstaven voor succes is.’ 

Aan de hand van zijn ‘prachtig geconstrueerde objecten en vliegmachines’ typeert Roberta Smith in The New York Times Panamarenko als een kunstenaar die ‘met speels gemak de weg van wetenschap naar natuur naar fantasie aflegt zonder ooit het domein van de kunst te verlaten.’ En volgens haar ‘doet het er niet toe dat de apparaten niet werken; de kunst zit hem in het falen.’

Ook het Waalse dagblad Le Soir benadrukt in Panamerenko’s necrologie zijn combinatie van wetenschap, industrieel ontwerp en verbeelding. Maar vooral ook zijn fascinatie voor échte, natuurlijke vleugels springt eruit: ‘Terwijl hij voortdurend bezig was de techniek in zijn apparaten te verbeteren, probeerde hij mechanisch de vleugelslag van libellen en vlinders te benaderen.’

In New York Art World stelt Donald Goddard dat het bij Panamarenko draait om materie en illusie. Met bijvoorbeeld ‘visnetten, rubber banden, cellofaan, batterijen en elektriciteitsdraden wil hij de natuurlijke wetten van zwaartekracht, magnetisme, zonlicht en luchtdruk tastbaar maken.’ Wie zijn kunstwerken vervolgens als ‘immaterieel beschouwt, ontdekt vanzelf de lichtheid en transparantie ervan’. 

De overzichtstentoonstelling Reise in den Sternen van Panamarenko is tot en met 13 maart 2022 te zien in het Kröller-Müller Museum in Otterlo.

Door Diederik Samwel

RAM (21 maart-19 april): Belangrijke vragen voor jou. Je hebt heel 2022 om erover na te denken: 1. Wat moet je zeggen, maar heb je nog niet gezegd? 2. Wat is voor jou van cruciaal belang om te doen, maar heb je nog niet gedaan? 3. Welke droom heb je verwaarloosd en mag je niet langer verwaarlozen? 4. Welke heilige plaats is voor jou van essentieel belang om te bezoeken, maar heb je nog niet bezocht? 5. Welke ‘zonde‘ is belangrijk voor jou om jezelf te vergeven, maar heb je jezelf nog niet vergeven? 6. Welke belofte heb je nog niet vervuld, ook al ben je al laat (maar niet te laat!) om die te vervullen? 7. Welk geheim heb je zo goed verborgen dat je het bijna zelf niet meer weet?

---

STIER (20 april-20 mei): Stier en schrijver Anthony Trollope (1815-1882) nam een van zijn manuscripten mee naar een uitgeverij, in de hoop dat er een boek van zou worden gemaakt. Een paar weken later kreeg hij per post te horen dat zijn meesterwerk was afgewezen. Hij nam de trein naar het kantoor van de uitgeverij en haalde het manuscript op. Tijdens de treinreis naar huis draaide hij het om en begon op de achterkant van de pagina’s een nieuw verhaal te schrijven. Hij nam geen tijd om te kniezen.

Dat is de instelling die ik je adviseer te belichamen in de komende weken, beste Stier.

---

TWEELINGEN (21 mei-20 juni): ‘John Coltrane was een verslaafde’, schreef schrijver Cornel West over de beroemde jazzsaxofonist en componist. ‘Billie Holiday was een verslaafde. [Nobelprijswinnaar] Eugene O’Neill was een verslaafde. Wat zou Amerika zijn zonder verslaafden en afgekickte verslaafden die zulke grote bijdragen leveren aan onze samenleving?’

Ik ben blij met West’s sympathieke kijk op verslaafden. Velen van ons die niet verslaafd zijn, begrijpen hoe gelukkig we zijn dat we niet de genetische aanleg of de traumatische ervaringen hebben waar verslaafden vaak mee worstelen. Wij niet-verslaafden zijn misschien ook de onverdraagzaamheid en het misbruik bespaard gebleven die hebben bijgedragen aan de verslavingen van sommige verslaafden en ze hebben verergerd.

Nu ik deze waarheden heb erkend, hoop ik toch te doen wat ik kan om je te helpen je eventuele verslavingsneigingen om te zetten in hartstochtelijke obsessies. Nu is een uitstekend moment om een nieuwe fase van zulk werk te lanceren. Uitnodiging: Maak een lijst van drie dingen die je in de komende maanden kunt doen om dat proces te voeden.

---

KREEFT (21 juni-22 juli): Acteur en model Kate Beckinsale schepte cryptisch op: ‘Mijn beste eigenschap is helaas een privé-aangelegenheid, hoewel mij is verteld dat hij spectaculair is. Maar je kunt er niet echt mee over de rode loper lopen. Wat zal ik zeggen?’ Stel jij je voor wat ik me voorstel?

Ik breng deze eigenaardigheid onder je aandacht in de hoop dat ik je kan overtuigen om openhartiger en expressiever te zijn over je prachtige kwaliteiten. Het is tijd om minder verlegen te zijn over je schoonheid, minder geheimzinnig over je diepe kwaliteiten. Laat de wereld zien waarom je zo beminnelijk bent.

---

LEEUW (23 juli-22 aug.): Leeuw Edna Ferber (1885-1968) was een gevierd schrijfster die de Pulitzerprijs won. Ze was geestig en openhartig. In haar verhalen kwamen sterke vrouwen voor en personages die vochten tegen discriminatie. ‘Ik zou nooit zomaar een deur opendoen en er doorheen lopen,’ zei ze over haar carrière. ‘Ik moest deuren intrappen voor de lol. Ik vond het van nature gewoon leuk om dingen op de moeilijke manier te doen.’

Verfijn je vaardigheden in de kunst van samenwerking, synergie en verstrengeling

Ik verzoek ik je dringend, Leeuw, In ieder geval de komende weken, om NIET Ferbers houding aan te nemen. Ik denk dat je er goed aan doet alles in het werk te stellen om deuren te openen in plaats van ze in te trappen. En de beste manier om dat te doen is om hulp te vragen. Cultiveer je vermogen om te vragen waar je behoefte aan hebt. Verfijn je vaardigheden in de kunst van samenwerking, synergie en verstrengeling.

---

MAAGD (23 aug.-22 sept.): ‘Niemand heeft ooit geschreven, geschilderd, gebeeldhouwd, geboetseerd, gebouwd of iets uitgevonden behalve om letterlijk uit de hel te komen’, schreef Maagd en dramaturg Antonin Artaud. Dat is een belachelijke veralgemening, naar mijn mening. Ik maak soms bijvoorbeeld liedjes, verhalen en horoscopen die me uit een kortstondige hel helpen ontsnappen. Maar de meeste van mijn creaties zijn geïnspireerd door mijn liefde voor het leven en een verlangen om anderen te inspireren.

Ik ben er heel zeker van dat jouw beweegredenen om goede dingen te produceren in de komende weken veel dichter bij de mijne zullen liggen dan bij die van Artaud. Je bent in een fase waarin jouw zoektocht naar vreugde, vrijgevigheid, zegeningen en plezier heftig en productief zou kunnen zijn.

---

WEEGSCHAAL (23 sept.-22 okt.): Schrijfster Barbara Sher sprak deze wijze woorden: ‘Denkbeeldige obstakels zijn onoverkomelijk. Echte zijn dat niet.’

Ik breng dit onder jouw aandacht omdat ik geloof dat de komende weken een uitstekend moment zijn om de denkbeeldige hindernissen die je in jouw innerlijke wereld hebt opgeworpen te identificeren – en ze daarna te verbrijzelen, te verbranden of te verwijderen. Als je eenmaal bevrijd bent van deze illusoire verstoring zul je merken dat je minstens twee keer zoveel kracht hebt om echte obstakels te neutraliseren.

---

SCHORPIOEN (23 okt.-21 nov.): De productieve schrijver Ray Bradbury gaf graag advies aan mensen met een sterke behoefte om hun fantasierijke originaliteit tot uitdrukking te brengen. Omdat ik verwacht dat jij in 2022 zo iemand zult zijn, zal ik je een van zijn aansporingen overbrengen.

‘Als je wilt scheppen, moet je de meest sublieme dwaas zijn die God ooit heeft voortgebracht’

Hij schreef: ‘Als je wilt scheppen, moet je de meest sublieme dwaas zijn die God ooit heeft voortgebracht en aan het dwalen heeft gebracht. Ik wens je een worstelpartij met je Creatieve Muze toe die een leven lang zal duren. Ik wens je gekte, dwaasheid en waanzin toe.’ Houd in gedachten dat Bradbury verwees naar constructieve gekte, wijze dwaasheid, en goddelijke waanzin.

---

BOOGSCHUTTER (22 nov.-21 dec.): De komende maanden zullen voor jou een gunstige tijd zijn om de betekenis van de term ‘heilig’ te herdefiniëren en jouw relatie met heiligheid te verdiepen. Om je verbeelding te prikkelen, bied ik je vier citaten aan:

1. ‘Het herkennen van het heilige begint wanneer we geïnteresseerd zijn in elk detail van ons leven.’ – Boeddhist Chögyam Trungpa
2. ‘Als je iets scherp opmerkt en levendig ziet, wordt het heilig.’ – Dichter Allen Ginsberg
3. ‘Heiligheid begint met het herkennen van het gezicht van de ander.’ – Filosoof Marc-Alain Ouaknin
4. .‘Met haar reclame voor seks, adverteert de moderne cultuur op een misleidende manier haar verlangen naar het heilige’. – Docent Sobonfu Somé

---

STEENBOK (22 dec.-19 jan.): Steenbok en schrijver E.M. Forster schreef: ‘De enige boeken die ons beïnvloeden zijn die waar we klaar voor zijn, en die zich een beetje verder op ons specifieke pad begeven dan we zelf zijn gegaan.’ Ik stel voor dat we die uitspraak universeler maken: ‘De enige mensen, informatie en ervaringen die ons beïnvloeden zijn die waar we klaar voor zijn, en die zich een beetje verder op ons specifieke pad begeven dan wij vooralsnog zelf zijn gegaan.’

Ik geloof dat dit principe de komende drie maanden voor jou bijzonder vruchtbaar zal zijn. Bereid je voor op lessen die van vitaal belang zijn om te leren – en die op de grens liggen van je begrip.

---

WATERMAN (20 jan.-18 feb.): Een van de Founding Fathers van Amerika was Waterman William Whipple (1730-1785). Hij was een van de 56 mannen die de Onafhankelijkheidsverklaring in 1776 ondertekenden, waarmee een oorlog met Groot-Brittannië werd ontketend. In tegenstelling tot veel van zijn collega’s geloofde Whipple echter dat het hypocriet was om mensen tot slaaf te maken terwijl hij voor vrijheid vocht. Daarom bevrijdde hij de persoon die aan hem in slavernij gebonden was geweest.

Als er discrepanties zijn tussen je idealen en je daden, los het probleem dan op

De komende maanden zullen een gunstige tijd zijn om vergelijkbare correcties aan te brengen, Waterman. Als er discrepanties zijn tussen je idealen en je daden, los het probleem dan op.

---

VISSEN (19 feb. – 20 maart): ‘Mensen wijden soms hun leven aan een verlangen waarvan ze niet zeker weten of het ooit vervuld zal worden’, aldus Vissen en auteur Ryunosuke Akutagawa. Zo waar! Ik kan persoonlijk getuigen van dat gedrag. Is zo’n zoektocht misleidend? Bedrieglijk? Naïef? Niet in mijn ogen. Ik zie het als glorieus, dapper en heldhaftig. Net als Akutagawa. Hij zei dat degenen die zich onthouden van inspirerende verlangens ‘niet meer zijn dan louter toeschouwers van het leven’.

In ieder geval raad ik je aan om in 2022 groots te denken

In ieder geval raad ik je aan om in 2022 groots te denken, Vissen. Vanuit astrologisch oogpunt zou dit het jaar kunnen zijn waarin je het belangrijkste verlangen dat je ooit zult hebben gaat opwaarderen en verfijnen.

Het huiswerk van deze week

Vertel me je belangrijkste les van het jaar. freewillastrology@freewillastrology.com

Met de heropening van het Antwerpse MoMu op 4 september, na een drie jaar durende renovatie van 8 miljoen euro, heeft het museum er een auditorium bij en 800 vierkante meter galerieruimte. Dat komt goed uit, omdat het MoMu meer is en wil zijn dan alleen een museum over mode. Aangezien mode een belangrijke rol speelt ‘bij het creëren van beelden en betekenis in tijden van fundamentele verandering’. Met E/MOTION: Mode in Transition wil het museum vooral reflecteren op de manier waarop mode in het centrum van het hedendaagse leven staat en hoe het in constante dialoog is met belangrijke veranderingen en emoties in de samenleving. De curators hebben een grote verantwoordelijkheid in hun keuze van het verhaal dat uiteindelijk verteld wordt.

Mode in Transition gaat over hoe mode gevoelens uitdrukt als angst en verlangen

De huidige nadruk op diversiteit en kansengelijkheid heeft de musea bewust gemaakt van eerdere blinde vlekken. Daarom blikt het MoMu terug op de sociale, politieke en psychologische omwentelingen van de voorbije drie decennia en de impact die ze hadden op mode. Een van de zalen is samengesteld uit het eigen archief en omvat achttiende-eeuwse kostuums van Indiase chintz. Het zou alleen over vakmanschap kunnen gaan en over de schoonheid van de stof, maar het MoMu vindt dat een expositie niet weg mag kijken van de duistere geschiedenis die daar vaak mee gepaard ging. Mode in Transition gaat ook over hoe mode gevoelens uitdrukt als angst en verlangen, en behandelt onderwerpen als hoe het vrouwelijk lichaam wordt gerepresenteerd, bijvoorbeeld in het het werk van Helmut Lang, Alexander McQueen en Hussein Chalayan.

E/MOTION: Mode in Transition is tot 23 januari te zien in het ModeMuseum in Antwerpen.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Vogels bestaan niet

‘Birds Aren‘t Real’ – vogels bestaan niet – duikt de laatste tijd ineens op op allerlei billboards in de VS. Daarnaast is het een populair onderwerp op sociale media als Instagram, TikTok en YouTube en vorige maand hebben Birds Aren‘t Real-aanhangers zelfs geprotesteerd voor het hoofdkwartier van Twitter om te eisen dat het bedrijf zijn logo (een vogeltje) aanpast.

‘Deze gebeurtenissen waren allemaal verbonden door een Gen Z-gedreven complottheorie, die stelt dat vogels niet bestaan en eigenlijk dronereplica’s zijn die door de Amerikaanse regering zijn ontwikkeld om Amerikanen te bespioneren. Honderdduizenden jongeren hebben zich bij de beweging aangesloten, dragen “Birds Aren’t Real”-T-shirts, organiseren demonstraties en verspreiden de slogan’, schrijft The New York Times in een onthullende reportage over de beweging en zijn drieëntwintig-jarige oprichter Peter McIndoe. Een aanrader van redacteur Joep Harmsen.

De absurde theorie is een parodie op bestaande complottheorieën zoals QAnon, stelt ze op komische wijze aan de kaak én geeft Gen Z‘ers ‘de mogelijkheid om de gekke wereld waarin we leven te verwerken’, stelt NYT.

‘Het is een manier om te lachen om de waanzin in plaats van erdoor overweldigd te worden’

Het was een spontane actie toen Peter McIndoe besloot tijdens een Women‘s March in Memphis de drie woorden – ‘Birds Aren’t Real’ op een poster te schrijven. Zijn vrienden filmden het en het betoog dat hij erbij hield, waarin hij vertelde ‘dat hij deel uitmaakte van een grotere beweging die geloofde dat vogels waren vervangen door bewakingsdrones en dat de doofpotaffaire in de jaren zeventig was begonnen’, werd op Facebook gepost en ging viral. Opeens verschenen er overal in het zuiden van de VS ‘Birds Aren’t Real’-graffiti}s en gingen mensen stickers met de slogan verspreiden.

McIndoe speelde het spelletje mee en werd al snel de voorman van de beweging. Tot nu toe hield hij altijd vol dat hij écht geloofde in zijn bizarre theorie. Maar nu doet hij in The New York Times zijn verhaal uit de doeken. McIndoe groeide op in een streng religieus en ultraconservatief gezin en werd al op jonge leeftijd geïndoctrineerd met complottheorieën als ‘evolutie is een massaal brainwash-plan van de Democraten en Obama is de antichrist’, vertelt hij de krant.

Volgens McIndoe is de ‘Birds Aren‘t Real’-beweging ‘een veilige plek voor mensen om samen te komen en te verwerken hoe de VS is overgenomen door complottheorieën. Het is een manier om te lachen om de waanzin in plaats van erdoor overweldigd te worden’.

---

We zijn allemaal uitzonderlijk, ja, jij ook

Online strateeg Maxim Hoekmeijer tipt deze week een podcast van twee minuten, waar je vervolgens uren over na kan denken.

In deze korte podcast praat ‘Naval’, oftewel de Indiaas-Amerikaanse entrepreneur en investeerder Naval Ravikant. over de kansen dat wij als mensen uitzonderlijk zijn, en niet alleen een uit de hand gelopen massa bacteriën die de planeet hebben overgenomen.

Er komen vier theorieën aan bod; drie van deze vier theorieën waar we het over hebben, wijzen in deze richting van dat wij als mens exceptioneel zijn. Vooral vanwege het feit dat mensen in staat zijn en toegang hebben tot ‘maximale kennis’.

Interessant is dat in de wetenschap de kijk op onszelf al een aantal keer is veranderd. Zo hebben we gedacht dat wij het middelpunt van het universum zijn, maar veranderde dat idee vervolgens naar dat we maar één klein onderdeel zijn van een systeem dat uit bijna een oneindig aantal delen bestaat.

‘Zelfs als je God bent zou je nog steeds niet kunnen weten of je niet in een simulatie zit of niet’

Echte stof tot nadenken komt zo rond het midden van de podcast, waar Naval zegt: ‘Zelfs als je God bent, zelfs als je oneindige kennis en macht bezat, zelfs als je het hele universum bestuurde, zou je nog steeds niet kunnen weten of je niet in een simulatie zit of niet. Je zou nog steeds nooit kunnen bewijzen dat je niet in een simulatie zit. En zelfs als God zijnde kan je geen gedachte hebben die een mens niet zou kunnen bevatten. Tenzij, natuurlijk, de natuurwettten anders zijn [voor god].’

‘Maar werkend binnen de huidige natuurwetten, zijn mensen in staat tot maximale kennis en maximaal bewustzijn. Dat wijst op een wereld waar mensen wél uitzonderlijk zijn, en dus niet zomaar een of andere vorm van bacteriën die uit de hand liep en deze planeet overspoelde.’

Vragen die bij mij na het luisteren opkomen zijn: Kun je een idee hebben dat gemaakt is van delen van iets dat je niet kent? Bijvoorbeeld: Kun je jezelf een kleur voorstellen die geen mengsel is van bestaande kleuren? En, zouden sommige dieren, zoals dolfijnen, zich net zo speciaal voelen als wij? 

Lees ook:

Futurist Michio Kaku: ‘De eerste stap is dat we deze binnenkort onbewoonbare planeet aarde verlaten’

---

Afghaanse musea zijn weer open

Het was nagelbijten voor Mohammad Fahim Rahimi, directeur van het Nationaal Museum van Afghanistan in Kaboel, las redacteur IJsbrand van Veelen op ArtNet. In 2001 vielen de taliban ‘zijn’ museum aan en plunderden naar schatting 70 procent van de collectie die uit zo’n honderdduizend objecten bestond. Op grond van de sharia vernietigden ze overal in het land een enorme hoeveelheid cultureel erfgoed van onschatbare waarde. De meest beruchte vernieling van werken die volgens de taliban verboden zijn omdat ze afbeeldingen bevatten, was die van de vijftienhonderd jaar oude boeddha’s van Bamiyan, uitgehouwen in een berghelling. Het duurde daarna jaren voordat de vernietiging enigszins ongedaan kon worden gemaakt; inmiddels hebben UNESCO en anderen het museum nauwgezet herbouwd en de collectie bevat inmiddels weer zo’n vijftigduizend objecten. Geen wonder dus dat Rahimi en anderen die zich bekommeren om Afghaanse kunstenaars en Afghaans erfgoed, met angst en beven toezagen hoe de taliban op 15 augustus opnieuw Kaboel binnenstormden, schrijft het Indiase medium The Wire.

De angst voor de taliban onder kunstenaars en in de creatieve sector van Afghanistan blijft groot

Misschien zijn die zorgen onterecht, want eind november werd het museum heropend onder toezicht van de taliban die de collectie en het gebouw vooralsnog ongemoeid hebben gelaten. Sterker nog, Rahimi heeft bewerkstelligd dat de taliban het museum nu bewaken. Maar ook al lijken de taliban zich tegenwoordig meer zorgen te maken over hun imago dan twintig jaar geleden, en ook al hebben ze hebben beloofd zich niet in te zullen laten met plunderingen en het rijke culturele erfgoed van Afghanistan te zullen beschermen, de angst onder kunstenaars en in de creatieve sector van Afghanistan blijft groot.

Lees ook:

Steunbetuiging aan Afghaanse kunstenaars | Algerije verwijt Marokko ‘vijandige acties’

MUZIEK | Als buitenaardse wezens bestaan, en als ze intelligent en vriendelijk zijn, maken ze waarschijnlijk dit soort muziek, schrijft de site LondenJazzNews over de muziek van de Noorse percussionist Terje Isungset, die al meer dan twintig jaar zijn instrumenten vervaardigt van ijsblokken. En als die buitenaardse wezens samenwerken met een aantal even intelligente soorten van onze eigen planeet, zoals walvissen, kun je je misschien een voorstelling maken van de ‘bizar mooie soundscape’ die zijn instrumenten voortbrengen, vervolgt de site. Daarbij, stipt The Guardian aan, zorgen Isungsets optredens voor het nodige visuele spektakel. Naast ijshoorns, een ijsgong en een ijstrompet probeert hij voor het openluchtijsmuziekfestival dat hij sinds 2006 elke winter organiseert op een bevroren meer in Bergsjostolen [in het noorden van Noorwegen] steeds een nieuw instrument te fabriceren. Dat kan iets fantasievols zijn als een iglo-sax, maar ook een klassieker als een harp of ijsgitaar (waarbij de snaren van metaal zijn).

‘Mensen worden gebombardeerd met berichten over klimaatverandering, maar mijn ijsmuziek raakt ze op een andere manier’

Met zijn recente Arctic Ice Music Tour wilde Isungset een ‘sterke ecologische boodschap’ overbrengen. ‘Mensen worden gebombardeerd met berichten over klimaatverandering, maar mijn ijsmuziek raakt ze op een andere manier,’ zegt de muzikant in een interview met The Times. ‘Het is de natuur die de klank van muziek bepaalt. En de instrumenten zijn zo breekbaar, kwetsbaarder dan wanneer ze van glas waren; ook dat is symbolisch!’

The Reviews Hub noemt de ervaring van deze concerten boeiend, maar moeilijk te evalueren; het project sluit perfect aan op het veelgebruikte woord ‘uniek’. Toch toont de recensent zich enthousiast, onder andere over de samenstelling van het orkest: drie keelzangers, twee Inuit en één uit Siberië, een Sami-zanger, een jazz/folkzanger en twee jazz-instrumentalisten uit Noorwegen en Zweden. ‘Het is verbazingwekkend hoe Isungset hen tot een homogene eenheid weet te vormen zonder dat ze hun individualiteit verliezen.’

Kijk voor meer informatie op www.sounduk.net/events/arctic-ice-music

RAM (21 maart-april 19): Filmmaker Andrej Tarkovski (1932-1986), een Ram, was experimenteel, innovatief en invloedrijk. Zijn beelden waren vaak dromerig, en zijn thema’s metafysisch. Het meest cruciale aspect van zijn creatieve proces vond hij zijn vertrouwen. Als hij werkelijk vertrouwen had in het werk dat hij deed, was hij er zeker van dat hij zou slagen in zelfs de meest onwaarschijnlijke projecten. Dat was uiteraard een uitdaging voor hem. ‘Er is niets moeilijker dan tot een hartstochtelijk, oprecht en kalm vertrouwen te geraken’, zei hij.

In overeenstemming met je astrologische voortekenen voor de komende twaalf maanden, Ram, stel ik voor dat je inspiratie put uit zijn aanpak. Het cultiveren van een hartstochtelijk, oprecht, kalm vertrouwen zal haalbaarder zijn dan het ooit is geweest.

---

STIER (20 april-mei 20): ‘Alle reizen hebben geheime bestemmingen waarvan de reiziger zich niet bewust is,’ zei filosoof Martin Buber. Hoe waar! Ik zou daaraan willen toevoegen dat de reiziger er verstandig aan doet zich voor te bereiden op de uitdagingen en mogelijkheden van die geheime bestemmingen, er alert op te zijn als ze zich voordoen, en ze respectvol te verwelkomen, zonder weerstand te bieden of ze uit de weg te gaan. Wanneer reizigers deze protocollen volgen, is de kans veel groter dat ze aangenaam worden verrast in plaats van teleurgesteld. Alles wat ik zojuist zei, zal de komende weken op jou van toepassing zijn, Stier.

---

TWEELINGEN (21 mei-20 juni): Tweelingen en goochelaar Apollo Robinson is misschien wel de beste en beroemdste zakkenroller ter wereld. Gelukkig gebruikt hij zijn vaardigheid alleen voor amusementsdoeleinden. Hij steelt geen geld en kostbaarheden uit de zakken, portemonnees en jassen van vreemden. Toen hij ooit in het gezelschap was van de voormalige Amerikaanse president Jimmy Carter, stal hij meerdere voorwerpen van een agent van de geheime dienst die Carter moest beschermen. Hij gaf de spullen natuurlijk terug. Het was een amusante en vernederende les die veel wetshandhavers ertoe aanzette hem als consultant te vragen.

Ik hoop dat je die superkrachten uitsluitend zult gebruiken om goede daden te verrichten

Ik vermoed dat jij in de komende weken over vergelijkbare gaven zal beschikken om te misleiden, bedriegen en betoveren. Ik hoop dat je die superkrachten uitsluitend zult gebruiken om goede daden te verrichten en inspirerende mogelijkheden aan te trekken.

---

KREEFT (21 juni-22 juli): Veel sportjournalisten beschouwen Michael Jordan als de grootste basketballer ooit. Hij was vijf keer de Meest Waardevolle Speler en had een hoger scoringsgemiddelde dan wie dan ook die ooit heeft gespeeld. En toch zegt hij: ‘Ik heb in mijn carrière meer dan negenduizend keer gemist. Ik heb bijna driehonderd wedstrijden verloren. En ik heb keer op keer gefaald in mijn leven.’ Hij zegt dat de sleutel tot zijn succes zijn vertrouwdheid met missers is en zijn vastberadenheid om door te gaan ondanks die missers. Ik nodig je uit om de komende dagen diep na te denken over het voorbeeld van Jordan.

---

LEEUW (23 juli-aug. 22): In zijn gedicht ‘Song of Poplars’, spreekt Leeuw en schrijver Aldous Huxley tot een groep populieren. Hij vraagt hen of zij ‘geplaagd worden door ongedefinieerde verlangens’. Nu stel ik dezelfde vraag aan jou, Leeuw. Wordt jij geplaagd door ongedefinieerde verlangens? Of kun je putten uit een schatkamer van welomschreven verlangens? Ik hoop het laatste. Maar als dat niet zo is, dan zijn de komende weken een uitstekend moment om het probleem op te lossen. Leren om precies te zijn over de aard van je verlangens, daarin ligt jouw groei en jouw grens. Onderzoek wat je verlangens zijn, alsjeblieft.

---

MAAGD (23 aug.-22 sept.): Zwart is jouw gelukskleur voor de nabije toekomst. Ik nodig je uit om je meer dan ooit te verdiepen in de mysteries, betekenissen en krachten ervan. Ik moedig je aan zwartheid te vieren en te eren en zwartheid te koesteren op elke manier die je je maar kunt voorstellen.

In de mythologie is zwart de oerbron van alle leven

Als inspiratie kun je mediteren over hoe zwart in de kunst de aanwezigheid van alle kleuren is. In de drukkunst is zwart een kleur die nodig is om andere kleuren te produceren. In de mythologie is zwart de oerbron van alle leven en mogelijkheden. In de psychologie symboliseert zwart de rijke onbewuste kern waaruit alle vitaliteit voortkomt.

WEEGSCHAAL (23 sept.-22 okt.): In het eerste seizoen van de tekenfilmserie South Park produceerden de twee makers een aflevering genaamd ‘Make Love, Not Warcraft’. Het verhaal dreef liefdevol de spot met nerds en de cultuur van online gaming. Kort nadat hij zijn werk naar de uitvoerende producenten had gestuurd, besloot Weegschaal en scenarioschrijver Trey Parker dat het een vreselijk product was dat zijn carrière zou verwoesten. Hij smeekte om het niet uit te zenden. Maar de producenten negeerden zijn smeekbeden. Dat bleek een meevaller te zijn. De aflevering won uiteindelijk een Emmy Award en werd populair bij de fans. Ik voorzie de mogelijkheid van vergelijkbare gebeurtenissen in jouw leven, Weegschaal. Wees er niet te zeker van dat je weet welke van jouw inspanningen het beste zullen werken.

---

SCHORPIOEN (23 okt.-21 nov.): Nobelprijswinnaar, Schorpioen en auteur André Gide (1869-1951) had een ongewone relatie met zijn vrouw Madeline Rondeaux. Hoewel ze drieënveertig jaar getrouwd waren, hadden ze nooit seks. Zolang ze leefde, noemde hij haar nooit in zijn omvangrijke oeuvre. Maar na haar dood schreef hij een boek over hun complexe relatie. Hier is het beste wat hij ooit over haar zei: ‘Ik geloof dat ik door haar de noodzaak van waarachtigheid en oprechtheid leerde kennen.’

Ik zou graag willen dat je verlicht wordt door een invloed als Madeline Rondeaux, Schorpioen. Ik zou graag willen dat je een band opbouwt met een persoon die jouw verlangen inspireert om ontwapenend openhartig en verfrissend oprecht te zijn. Als er niet zulke karakters in je leven zijn, ga er dan naar op zoek. Als ze er wel zijn, versterk dan jullie band.

---

BOOGSCHUTTER (22 nov.-21 dec.): Een modebedrijf genaamd Tibi verkoopt een zilveren mini-jurk met duizenden lovertjes. Hij is ook in goud verkrijgbaar. Ik vraag me af of de ontwerpers geïnspireerd zijn door deze tekst van dichter Mark Doty: ‘Er bestaat niet zoiets’, zei de koningin, ‘als te veel lovertjes.’

Je hebt poëtische toestemming om flitsend, stralend, gewaagd, deftig, glitterend, spetterend, sprankelend en extravagant te zijn

Volgens mijn astrologische inschatting zijn de komende weken een leuke tijd om dit tot een van je motto’s te maken. Je hebt poëtische toestemming om flitsend, stralend, gewaagd, deftig, glitterend, spetterend, sprankelend en extravagant te zijn. Als het uiten van dergelijke thema’s in de manier waarop je je kleedt je niets lijkt, gebruik dan meer metaforische varianten.

---

STEENBOK (22 dec.-19 jan.): ‘Ik heb een verleden in me dat ik niet goed heb begraven’, schreef de Nigeriaanse dichteres Ijeoma Umebinyuo. Geldt dat niet voor ieder van ons? Dragen we niet allemaal pijnlijke herinneringen met ons mee alsof ze nog vers en actueel zijn? Met een beetje inspanning zouden we tenminste enkele ervan kunnen afzwakken en naar een laatste rustplaats sturen waar ze ons niet meer zouden kwellen en steken. Het goede nieuws is, Steenbok, dat de komende weken een uitstekend moment zullen zijn om precies dat te doen: het verleden begraven dat je tot nu toe niet goed begraven hebt.

---

WATERMAN (20 jan.-18 feb.): In februari 1967 namen The Beatles hun album Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band op in Londen. Een man die beweerde Jezus Christus te zijn overtuigde Paul McCartney om hem de studio binnen te laten glippen. McCartney zei later dat hij er vrij zeker van was dat hij niet de echte Jezus was. Maar als het wel zo was, zei hij, wilde hij niet de fout maken hem weg te sturen.

Mijn advies: Ga er niet van uit dat je al weet wie je leraren en helpers zijn

Ik breng dit onder je aandacht, Waterman, omdat ik vermoed dat er in jouw buurt vergelijkbare gebeurtenissen op komst zijn. Mijn advies: Ga er niet van uit dat je al weet wie je leraren en helpers zijn. Hier is een relevant vers uit de Bijbel: ‘en houd de gastvrijheid in ere, want zo hebben sommigen zonder het te weten engelen ontvangen.’

---

VISSEN (19 feb.-20 maart): Volgens hoogleraar klassieke talen Anne Carson wilde de oude Griekse schrijver Homerus ‘dat wij in de tijd gaan staan met onze rug naar de toekomst en ons gezicht naar het verleden’. En waarom zouden we dat doen? Om ‘te zoeken naar de betekenis van het heden door de geschiedenis en de mythen af te speuren naar een precedent.’

Ik breng dit onder je aandacht, Vissen, omdat ik denk dat je een dergelijke benadering in de komende maanden moet vermijden. Naar mijn mening zal het volgende hoofdstuk van je levensverhaal zo nieuw en onvoorspelbaar zijn dat het geen antecedenten zal hebben, geen bestaande wortels die de plot en betekenis ervan zouden kunnen verhelderen. Je toekomst is ongekend.

Het huiswerk van deze week

Stuur mij je voorspellingen voor het nieuwe jaar – zowel voor jezelf als voor de wereld. freewillastrology@freewillastrology.com

The Hand of God, de nieuwste film van Paolo Sorrentino (in 2013 Oscar-winnaar met La Grande Bellezza), komt volgens de Italiaanse krant Il Messaggero neer op één groot eerbetoon: ‘Aan Napels, Federico Fellini’s Amarcord en Diego Maradona. Een prachtige film, waarin emotie ondergeschikt is aan esthetiek. De regisseur kijkt namelijk niet zelf: deze keer laat hij zich bekijken.’ 

‘Sorrentino gaat in zijn film terug naar de zomer waarin hij als jongen ontdekte dat hemel en hel naast elkaar bestaan. Net als werkelijkheid en verbeelding,’ schrijft David Ehrlich voor IndieWire. De Amerikaanse recensent legt uit hoe het tragische verlies van zijn ouders voor hem de wereld van de cinema ontsloot: ‘Door het besef dat de wereld zelf niet valt te veranderen maar dat je er met de juiste lens wel op een andere manier naar kunt kijken. Om tegelijkertijd te realiseren dat de werkelijkheid uit louter verhalen bestaat.’

Filmisch is het misschien zijn minste film, vindt Sergi Sánchez van het Spaanse dagblad La Razón. Althans: ‘Het barokke en wulpse ontbreekt, net als het vuurwerk uit zijn eerdere films. Maar dat kan ook niet anders: een meer ingehouden stijl past beter bij het intieme verhaal over Sorrentino’s geboorte als filmmaker.’

‘De film houdt het midden tussen een ‘coming-of-ageverhaal en gefilmde memoires; vaak subliem, soms frustrerend en beangstigend’ 

Phil de Semlyen van Time Out voelt zich dan ook ‘bijna lomp om zo’n naakte en eerlijke film te bespreken’. Volgens de criticus houdt de film het midden tussen een ‘coming-of-ageverhaal en gefilmde memoires; vaak subliem, soms frustrerend en beangstigend.’ 

Tommaso Koch constateert in El País dat Sorrentino ‘moed heeft getoond’ met zijn laatste film. En dat pakt dubbel goed uit: ‘Niet alleen doet hij afstand van zijn gebruikelijke stijl met de nadruk op fraaie cameravoering, overheersende soundtrack en surrealistische beelden. Ook is het hem gelukt een levensgroot jeugdtrauma te verfilmen.’ 

The Hand of God (È stata la mano di Dio) van Paolo Sorrentino is vanaf 2 december te zien in een select aantal bioscopen en vanaf 15 december op Netflix.

Door Diederik Samwel