Archieven: Agenda

Al in 2017 aangekondigd, nu eindelijk daar: de eerste grote tentoonstelling over slavernij in de Nederlandse koloniale periode, het donkerste en tot voor kort meest onderbelichte hoofdstuk uit onze vaderlandse geschiedenis. De tentoonstelling omvat veel objecten die niet eerder in het Rijksmuseum te zien zijn geweest: persoonlijke bezittingen die werden gekoesterd, maar ook werktuigen die op de plantages werden gebruikt, zoals een balk met ijzeren kettingen waaraan meerdere slaven tegelijk konden worden vastgeketend. 

In tien zalen staan tien personen centraal die slaaf waren, vochten tegen slavernij of rijk zijn geworden dankzij slavernij. Een daarvan is Wally, een slaaf die werkte op een Nederlandse plantage in Suriname. Hij vluchtte, werd gepakt en ontsnapte ternauwernood aan een gruwelijke dood. Een ander is de in 1707 overleden Surapati, een slaaf van een Nederlands echtpaar in Batavia die later vocht tegen de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Hij werd in 1975 uitgeroepen tot nationale held van Indonesië.

Verrassend genoeg is Oopjen Coppit, de ene helft van Rembrandts Marten & Oopjen, ook een van de tien hoofdpersonen. Oopjens schoonvader was rijk geworden door de verwerking van suikerriet dat op Braziliaanse plantages was geteeld en geoogst door slaven. En na de dood van Marten trouwde Oopjen met Maerten Daey, die in Brazilië had gevochten en uit eerste hand kon vertellen hoe het er op de plantages aan toeging.

Omdat het museum naar verwachting ook de komende tijd nog beperkt bezoekers mag toelaten, is er ook een onlineversie van de tentoonstelling gemaakt. Daarnaast verschijnt er bij de expositie een magazine dat wordt uitgedeeld aan alle scholen in Nederland, de Antillen en Suriname.

12 februari t/m 30 mei 2021 in het Rijksmuseum, Amsterdam, rijksmuseum.nl

De term ‘eclectisch’ valt vaak als het over de Egyptische sopraan Fatma Said gaat. Op haar album El Nour (het licht) opent ze met de Franse componist Maurice Ravel, maar zingt ze naast het werk van andere klassieke componisten ook Arabische en Franse liederen en liedjes van de Spaanse dichter Federico García Lorca. ‘De stem van Said is vanaf het begin uitzonderlijk; de helderheid van haar tonen is ongerept en natuurlijk (…) haar vocale interpretaties zijn formidabel, communicatief en openhartig,’ meent The Classic Review. Ook volgens The Sunday Times heeft de nog geen dertigjarige Said alles in huis om een zangeres van topklasse te worden.

Niet alleen een geweldige stem, maar ook ‘intelligentie, het poëtische inzicht en de muzikale verbeeldingskracht om een lied tot leven te brengen, zin voor zin, woord voor woord’. Volgens The New Yorker kan Said alles zingen omdat ze zich aan de muziek verbindt, door zichzelf te zijn. 

Voor haar optreden (onder voorbehoud) in Het Concertgebouw koos ze onder andere muziek van Ravel, Obradors en Mozart maar ook van Najib Hankash en Gamal Abdel-Rahim.  

Fatma Said, 19 januari, Concertgebouw Amsterdam.

Critici weten zich niet goed raad met Inside Story, het laatste boek van de Engelse schrijver Martin Amis (71). Memoires, essays, een verzameling autobiografische vertellingen, een literair testament misschien? Dat laatste zou nog best eens kunnen, suggereert James Parker in zijn recensie voor The Atlantic: ‘Amis schrijft een paar keer letterlijk dat dit z’n laatste échte boek is. Of neemt-ie ons voor de zoveelste keer in de maling?’ En is het wel een roman, zoals Amis op de cover heeft laten zetten? ‘Maar welke roman heeft er een index achterin?’ vraagt Parker zich af. ‘Met nota bene een verwijzing naar zijn eigen vader: “Amis, Kingsley… likes nude magazines.”’ 

Wat voor boek heeft Amis dan wel geschreven? Voor Joshua Whitehead van de Engelse krant The Mancunion bestaat de hoofdmoot uit beschrijvingen van Amis’ relaties met de Grote Drie: Philip Larkin, Saul Bellow en Christopher Hitchens: ‘De vele gesprekken, brieven en herinneringen met hen gebruikt hij als springplank om de grote thema’s van het leven aan te snijden: liefde, dood en verdriet.’ Maar de kracht van het boek is meteen ook de zwakte, vindt Whitehead. Voor wie goed is ingevoerd in de Britse literaire wereld is het een genot om de ‘oneindige schat aan hilarische anekdotes, hartbrekende bekentenissen en verrassende openbaringen’ te lezen. Whitehead kan zich tegelijkertijd voorstellen dat niet iedereen zit te wachten op ‘al die inkijkjes in andermans leven’.

Ook recensent Thomas Meaney van de New Statesman heeft moeite met de vele beschrijvingen van relaties met bekende schrijvers: ‘Hier wringt het dat hij zijn eigen milieu met de gewone wereld verwart.’ De passages over de Engelse taal in Inside Story vormen voor Meany dan ook een onverwachte bonus: ‘Dan stelt hij zich op als strenge lijfwacht. Of hij nu de woordkeuze van Updike onderuithaalt of het taalgebruik in Bellows Herzog corrigeert.’

Aidan Smith liet zich op het verkeerde been zetten, tekent hij op in The Scotsman: ‘Moet dat nou, zulke openingszinnen? De lezer welkom heten en zijn kat Spats voorstellen? Dat verwacht je niet van het enfant terrible van de Britse literaire scene.’ Maar waar de recensent aanvankelijk vermoedt dat hij Amis’ ‘slechtste boek ooit’ in handen heeft, verandert dat gaandeweg in ‘misschien wel zijn beste ooit’. 

Uit de eerste hand van Martin Amis verscheen in december bij uitgeverij Atlas Contact.

Netflix zou een datagestuurde benadering hebben bij het creëren van haar ‘content’, maar je hebt geen computers nodig om je te vertellen 
dat The Midnight Sky een goed idee was, schrijft Rohan Naahar van de 
Hindustian Times. Een van de bekendste acteurs ter wereld – George Clooney – in de hoofdrol, een script dat klinkt als een mix van twee Oscar-winnende films – Gravity en The Revenant –, die beide ook nog eens kaskrakers werden.

Clooney zelf was dan ook groot fan. Hij kreeg het script door Netflix opgestuurd omdat de rol bij hem zou passen, maar liet het hoofd van de filmafdeling weten dat hij precies wist hoe deze film geregisseerd moest worden: ‘Veel dialoog eruit, zodat het een soort melancholische meditatie wordt.’ Hij noemt de film, citeert de Financial Times, ‘een schitterend verhaal over wat we elkaar kunnen aandoen als we niet opletten, en als we niet naar de wetenschap luisteren’ – met een verwijzing naar de tijd waarin we leven.

Ondanks visuele flair en interessante animatie ‘een saaie aangelegenheid’

Maar de recensenten delen zijn mening niet. Salon noemt de film, waarin Clooney na een apocalyptische gebeurtenis in 2049 op de Noordpool achterblijft en de zorg op zich neemt voor een zevenjarig meisje, ondanks visuele flair en interessante animatie ‘een saaie aangelegenheid’. Leonard Maltin schrijft op zijn eigen filmsite dat hij tijdens het kijken steeds het gevoel had de film eerder te hebben gezien, ‘zo bekend zijn de plotlijnen en (…) actiescènes’. Omdat Clooney als gewoonlijk samenwerkt met de besten, aldus Maltin, ziet het resultaat er fantastisch uit. ‘Maar zelfs de buitengewoon getalenteerde componist Alexandre Desplat [verantwoordelijk voor de filmmuziek] wordt verslagen door zo’n onopvallend scenario.’

‘Laat dit een les zijn,’ concludeert ook Naahar. ‘In de haast om met George Clooney te werken, lijkt iedereen over het hoofd te hebben gezien dat het script dringend moest worden bijgeschaafd.’  

The Midnight Sky is sinds 23 december op Netflix te zien.

Kunstenaars van de art nouveau (1890– 1914) putten hun inspiratie vooral uit de natuur, en decoreerden hun gebouwen, interieurs en gebruiksvoorwerpen rijkelijk met motieven uit de wereld van planten en dieren – maar ook met vrouwen. De vrouw is rond 1900 namelijk droom én nachtmerrie van een hele generatie die de werkelijkheid probeert te ontvluchten. Lieflijke maagden, wrede minnaressen, vrome madonna’s en andere clichés bepalen de boekillustraties van Aubrey Beardsley, de sieraden van René Lalique en de affiches van Alphonse Mucha.

Ze staan voor hogere idealen, universeel menselijke gevoelens of tijdloze deugden

De tentoonstelling laat zien dat achter deze mythische wezens vaak een diepere betekenis schuilt. Technologie en wetenschap hebben eind negentiende eeuw nieuwe inzichten en vrijheden gebracht, maar de vooruitgang heeft ook angst en twijfel gezaaid. In dat spanningsveld is het niet zozeer de schoonheid van godinnen, nimfen, feeksen, engelen en feeën die kunstenaars aantrekt, maar vooral hun symbolische waarde. Ze staan voor hogere idealen, universeel menselijke gevoelens of tijdloze deugden, en geven houvast aan een samenleving in verwarring – tegelijkertijd strijden de eerste feministen voor onderwijs, kiesrecht en een eigen carrière.

Godinnen van de art nouveau is vanaf 20 januari 2021, Allard Pierson, Amsterdam, allardpierson.nl

Wolfstijd – Harald Jähner

Harald Jähner schildert het sociale panorama van 1945-1955, een decennium dat beslissend was voor de Duitsers en in veel opzichten heel anders was dan we denken. Wolfstijd is een grote naoorlogse mentaliteitsgeschiedenis die de Duitsers in al hun diversiteit toont.

Een bezeten land – Monica Black

Historicus Monica Black put uit niet eerder gepubliceerd materiaal en beweert dat de obsessie met het bovennatuurlijke het gevolg was van de onuitgesproken schuld en schaamte van de Duitse natie die opmerkelijk stil was over wat ‘het meest recente verleden’ werd genoemd.

Dingen die je laten zien dat het leven schitterend is – Chan Jae Lee & Kyong Ja Ahn

Zoals zoveel grootouders zochten de Koreaanse Chan Jae Lee en Kyong Ja Ahn naar een manier om verbonden te blijven met hun kleinkinderen, die op afstand wonen. De wijsheden die de grootouders aan de jongere generaties doorgeven, bieden hoop en vreugde. 

Big Tech – Rana Foroohar

Financial Times-journalist Rana Foroohar doet verslag van de opkomst van tech-reuzen als Amazon, Facebook en Google en beschrijft hoe Big Tech zijn onschuld verloor. Met onze privégegevens worden miljardenwinsten gemaakt en fake news heeft een grote impact op onze democratie.

Één leven – Megan Rapinoe

‘Stap over je eigen schaduw heen. Wees meer, wees beter, wees groter, doe meer dan je kunt.’ Dat is de boodschap van Megan Rapinoe, een van de meest getalenteerde sporters ter wereld. Deze voetbalster is voorvechter van vrouwenrechten en drijvende kracht achter sociale veranderingen.

Ook wie niet thuis is in de wereld van dance en triphop heeft ongetwijfeld wel eens nummers van de Britse formatie Faithless voorbij horen komen Insomnia of God Is a DJ bijvoorbeeld. Rond de eeuwwisseling klonk het verfrissend. Punt was alleen dat je de melodieën nauwelijks nog uit je hoofd kreeg. 

Nadat de band er in 2011 de brui aan gaf, ligt er nu toch weer een nieuw album: All Blessed. Zonder het markante stemgeluid van Maxi Jazz, maar met spokenwordartiest Suli Breaks. En daar gaat het meteen mis, vindt het Duitse Plattentests: ‘Oppervlakkige teksten: een poëziealbum is er niets bij.’ Nog erger is het gesteld met de muziek, meent de recensent: ‘Misschien zijn er nog naargeestige barretjes te vinden waar ze dit elektronische gejengel willen opzetten, maar dat wordt nog een flinke zoektocht.’

‘Of het nu gaat om ras, immigratie of religie: de boodschap is dat we nederig moeten zijn in ons oordeel’

Ryan Middleton van het Amerikaanse cultuurplatform Magnetic Magazine denkt daar heel anders over: ‘Met deze plaat krijg je een late avond die nooit voorbijgaat. Muziek met gevoel en teksten die ergens over gaan. Of het nu gaat om ras, immigratie of religie: de boodschap is dat we nederig moeten zijn in ons oordeel.’ 

Zijn collega van La Parisienne is al even enthousiast over de comeback van Faithless: ‘Zulke muziek ontbrak aan het huidige aanbod. Het klinkt ontspannen, intens en dansbaar tegelijk.’ 

‘Als God inderdaad een dj is, heeft hij nog lang geen zin om ermee op te houden’, beweert Kerstin Kratochwill van de Duitse muzieksite Laut. ‘Dit album is misschien geen mijlpaal, maar Faithless lijkt gezegend met de eeuwige jeugd.’ 

All Blessed van Faithless is sinds eind oktober verkrijgbaar.

LITERATUUR – De Engelse Bernardine Evaristo won dit jaar de Booker Prize met haar roman Girl, Woman, Other. Ze moest de prijs delen met Margaret Atwood (The Testaments), maar schreef niettemin geschiedenis als eerste zwarte winnares. Volgens Maureen Corrigan van het Amerikaanse NPR benadert Evaristo, als ‘trotse feministe’, in haar boek het hedendaagse Engeland ‘vanuit het perspectief van twaalf vrouwen van kleur van 19 tot 93, uit verschillende lagen van de samenleving.’

Criticus Dwight Garner van The New York Times ziet de roman als ‘een dicht bevolkt dorp waarin iedereen aan elkaar hangt om op de been te blijven.’ Hij is onder de indruk van Evaristo’s ‘hybride’ stijl: ‘Ergens tussen proza en poëzie. De lange zinnen en losse toon geven het verhaal een geweldige veerkracht.’ Leah Greenblatt omschrijft het boek in het Amerikaanse Entertainment Weekly als ‘een caleidoscoop van een eeuw vrouwengeschiedenis in het onzichtbare maar des te manifestere Engelse kastensysteem.’ Hoewel Evaristo genoeg vermaak biedt, levert ze ook commentaar op seksueel misbruik en racisme, schrijft Sarah Ladipo Manyika in The New Statesman: ‘Dat brengt ze stevig en shockerend. Maar niemand blijft hangen in de rol van slachtoffer. De vrouwen in dit boek zijn weerbaar en triomferen.’

Bernardine Evaristo’s Meisje, vrouw, anders, vertaald door Lette Vos, is eind november verschenen bij uitgeverij De Geus.

Gerecenseerd: Kunstenaars steunen elkaar

De Britse kunstenaar Matthew Burrows was altijd al geïnteresseerd in de lastige economische kant van zijn vak, waarover hij ook als mentor doceert. Toen dat aspect dit jaar nog eens flink werd bemoeilijkt, kwam hij met de hashtag #artistsupportpledge. Het idee is simpel, schrijft Lifestyle Asia: kunstenaars bieden werk aan tegen een prijs van minder dan 200 pond of dollar, afhankelijk van de regio. Als een kunstenaar vijf werken verkoopt, zegt deze toe op zijn beurt van een andere aanbieder werk af te nemen. Vanaf de lancering midden maart tot nu is het doe-het-zelfproject explosief gegroeid, met bijna een half miljoen werken en een geschatte omzet van 60 miljoen pond, bericht ArtReview. 

Burrows beschrijft zijn steunbetuiging op kunstsite Studio International als een manier om geld te creëren op basis van een ‘cultuur van vrijgevigheid’, waarmee bovendien de poortwachters en machtsstructuren van de kunstwereld worden omzeild. (The New York Times tekent daarbij aan dat het initiatief ‘om zoveel duizenden creatieve individuen te helpen mogelijk werd gemaakt door Instagram, eigendom van Facebook’.) Le Monde spreekt de hoop uit dat ‘deze uitbarsting van vrijgevigheid niet zal eindigen zodra er weer vernissages kunnen plaatsvinden’.

Na (online)tentoonstellingen van de VS tot Maleisië en van Denemarken tot India is binnenkort in De Balie, in Amsterdam, de expositie #artistsupportpledge te zien, waar werk van bijna honderd Nederlandse kunstenaars wordt aangeboden. 

De tentoonstelling #artistsupportpledge is van 12 december t/m 3 januari te zien op de bovenfoyer van De Balie.

Gerecenseerd: ‘Hoofdrollen verdoezelen gemakzuchtig script.’

Twee tegengestelde hoofdpersonages, onverwachte situaties, geslaagde grappen, een vleugje drama en een ontknoping die al tijden in de lucht hangt. Hét recept voor een feel good film. Peter Cattaneo, in 1997 doorgebroken met The Full Monty over strippende fabrieksarbeiders, maakte een nieuwe: The Singing Club. De film is gebaseerd op het verhaal van een groep Britse vrouwen die, terwijl hun militaire eega’s in Afghanistan zitten, een zangkoor vormen. Eerst klinkt het nergens naar, maar algauw…

De formule blijkt opnieuw ‘onweerstaanbaar’, schrijft Benjamin Lee in The Guardian. ‘Cattaneo weet zijn publiek vaardig te bespelen, al is hij soms te behaagziek en wordt het in andere scènes te larmoyant. Maar ook dan wordt de film gedragen door zijn hoofdrolspeelsters. Zonder Kirstin Scott Thomas en Sharon Horgan zouden we de scriptschrijvers hun missers niet zo gauw vergeven.’

Ook Paul Byrnes van The Sydney Morning Herald heeft een ‘amusante’ film gezien. Wel vindt hij dat Cattaneo te nadrukkelijk het drama najaagt: ‘We weten heus wel dat die vrouwen doodsangsten uitstaan. Bovendien, met al die muziek komen de tranen vanzelf.’ 

‘De perfecte film om “confinement” en mondkapje achter ons te laten’, vindt Laurent Cambon van de Franse cultuursite A-Voir-A-Lire: ‘Het plezier van de actrices spat van het doek. Daarnaast is het, door de aanstekelijke en toegankelijke Britse liedjes uit de jaren ’90, een geheide aanrader voor leraren Engels.’ 

Barbara Munker van de Rheinische Post spreekt van een ‘onderhoudende’ film maar mist verrassing en diepgang. ‘Zelden komen de zorgen van de vrouwen tot uiting, laat staan hun kritiek op het Britse leger. (…) Catteneo legt zijn personages nog wel wat obstakels in de weg, maar stevent rechtstreeks af op de finale. Nee, dan zijn strippende mannen toch een stuk vermakelijker.’

The Singing Club van Peter Catteaneo draait vanaf 19 november in de bioscoop

Door Diederik Samwel

Igor Levit over de kracht van muziek.

LEZING – Igor Levit (33) werd in mei dit jaar in een portret in The New Yorker uitgeroepen tot een van de belangrijkste pianisten van deze tijd. Hij begon met pianospelen op zijn derde en noemt muziek ‘een redmiddel. Het houdt me echt in leven.’ Om dat met iedereen te delen gaf Levit tijdens de lockdown in Duitsland, waar hij sinds zijn achtste woont, elke dag een liveconcert, meer dan vijftig in totaal. De apparatuur schafte hij naar eigen zeggen nog net op tijd aan in een van de weinige Berlijnse winkels die nog open waren. ‘De geluidskwaliteit is vaak wisselend en matig, maar dat maakt weinig uit’, schrijft The Guardian. ‘Want als je echt luistert naar zijn spel van bijvoorbeeld Schuberts sonate in Bes D960, hoor je dat hij iets veel groters zegt. Hij zegt dat muziek de mensheid op haar best is, en dat wij en de muziek zullen overleven.’

Inderdaad wil Levit een grotere boodschap overbrengen. Naast muzikant is hij activist. Hij treedt op in T-shirts met de tekst ‘Love Music Hate Racism’ en neemt deel aan discussiepanels en shows waarin hij zich fel uitspreekt tegen onder andere nationalistische partijen. Op 14 november spreekt deze ‘pianist zonder angst’ (TNY) op de Nexus-conferentie (zie ook het dossier) over de vraag hoe we er gezamenlijk voor kunnen zorgen dat dit tijdperk van angst zo snel mogelijk voorbij is.

Een ongeloofwaardig maar zenuwslopend verhaal

FILM – Volgens de statistieken komen uitzettingen maar al te vaak voor in Frankrijk, waar vorig jaar alleen al bijna 24.000 mensen ‘naar huis’ werden gestuurd, schrijft The Hollywood Reporter. Maar in het ‘geoliede maar nogal hardhandige’ politiedrama Police, van regisseur Anne Fontaine, drijft de opdracht drie agenten ‘over de rand en richting het onbekende’.

Agenten Virginie (Virginie Efira), Aristide (Omar Sy) en Erik (Grégory Gadebois), die elk hun redenen hebben om niet naar huis te willen, worden ’s nachts op een brand in een detentiecentrum afgestuurd. Ze krijgen de opdracht een vluchteling van Tadzjiekse afkomst, Tohirov (de Iraanse acteur Payman Maadi), op de luchthaven van Roissy op het vliegtuig te zetten naar zijn vaderland. Virginie begrijpt al snel dat hun gevangene een politiek vluchteling is die in zijn land de dood riskeert, en komt voor een duivels dilemma te staan, waarin ze haar compagnons betrekt: kiest ze voor haar beroepsmatige of haar morele plicht?

‘Nooit leek de reis van Parijs naar Roissy, met een omweg door de noordelijke buitenwijken, zo rijk aan wendingen,’ schrijft Le Monde. ‘De Renault Kangoo wordt getransformeerd tot het theater van een verstikkend samenzijn van vier rauwe personages’, die regelmatig van stuur wisselen. In deze benauwende setting moeten de karakters de film grotendeels dragen, schrijft filmmagazine Screen Daily, waar ze volgens alle kritieken ruimschoots in slagen. Erik is humeurig en zwaar gefrustreerd, Aristide het ene moment lomp, het andere gevoelig en warm, en Virginie geeft niet te veel prijs, maar ‘roept intense emotionele onrust op achter de kalme buitenkant’.

Wie alleen niet uit de verf komt, is Tohirov, die weinig anders doet dan ‘angstig en bevend’ toekijken. ‘Het komt wel erg goed uit dat de man geen woord Frans of Engels spreekt’, stipt THR aan. ‘Net als sommige andere details in het script is dit hoogst ongeloofwaardig.’ Screen Daily merkt op: ‘In tegenstelling tot de humanistische bedoelingen van de film [komt dit personage] onaangenaam dicht in de buurt van het stereotype (…) van de inwisselbare, onkenbare buitenlander.’

Vanaf 26 november in de (online)bioscoop.

Paul Huf Award voor ‘een geschiedenis van vrouwenhaat’

FOTOGRAFIE – Er is nóg een epidemie die we kunnen bestrijden, dacht Laia Abril toen ze de vele foto’s bekeek van oorlogen en armoede: boulimia. Gedreven door haar eigen ervaring en een vermeend gebrek aan informatie wilde ze het taboe rondom de ziekte doorbreken, vertelt ze in een interview met Vice. Hiervoor fotografeerde ze onder andere selfies van een ‘pro-ana’-site, waarop meisjes met anorexia elkaar tips geven om nog dunner te worden. ‘Ik wilde laten zien hoe fotografie wordt gebruikt.’

Met het resultaat, The Epilogue, gewijd aan Cammy Robinson, die op 26-jarige leeftijd aan de ziekte overleed, verwierf Abril internationaal bekendheid. Haar volgende, langlopende project, A History of Misogyny, leverde haar onder andere de Foam Paul Huf Award op, een prijs voor fotografen onder de 35. Tot nu toe maakte Abril de delen On Abortion (2018, over de straffen die in verschillende culturen voor abortus gelden) en On Rape (2020).

‘Het resultaat van haar inspanningen om deze moeilijke onderwerpen te visualiseren moet door een zo groot mogelijk publiek worden gezien’, haalt de British Journal of Photography het juryrapport aan. De Spaanse fotografiesite La Fábrica beschrijft hoe je als kijker plotseling gevangenzit in de privésfeer van anderen, zodat je jezelf moet verhouden tot ‘ongemakkelijke realiteiten die de samenleving veelal verborgen houdt’. The Guardian noemt Abrils werk intens, zelfs zo intens dat recensent Sean O’Hagan The Epilogue soms moest wegleggen. ‘Maar ik pakte het telkens weer op.’

Het werk van Laia Abril stond voor 6 november gepland in Foam, Amsterdam. Houd voor meer informatie de website in de gaten: www.foam.org.

De penis: Handleiding voor eigenaren
Sturla Pilskog
De penis: Handleiding voor eigenaren staat boordevol feiten, anekdotes en inzichten over de veelbesproken maar weinig begrepen penis. De Noorse uroloog Sturla Pilskog rekent voor altijd af met alle gêne en ongemak rondom dit lichaamsdeel.

Man en macht
Kate Manne
Man en macht is het nieuwste werk van Kate Manne, die wel de filosoof van de #MeToo-beweging wordt genoemd. Manne analyseert de werking van mannelijk ‘entitlement’ op tien gebieden, van aandacht, kennis en medische zorg tot seks en huishoudelijk werk.

Rode komeet
Heather Clark
Rode komeet geeft ons de uitzonderlijk getalenteerde vrouw terug die zo lang door haar tragische einde werd overschaduwd. Heather Clark reconstrueert Sylvia Plaths stormachtige ontwikkeling als dichter en intellectueel; een leven in volledige toewijding – niet aan de dood maar aan de kunst.

Troje
Stephen Fry
Met zijn bestsellers Mythos en Helden heeft Stephen Fry de Griekse mythen weer naar onze tijd gehaald. Nu waagt hij zich aan het verhaal van de Trojaanse Oorlog. Troje is het klassieke verhaal waarin heldendom en haat, liefde en verdriet, wraak en spijt, hoop en wanhoop samenkomen.

Werk
James Suzman
James Suzman laat ons zien dat in de geschiedenis werk altijd van grote betekenis is geweest, maar dat onze focus op productiviteit een relatief nieuw fenomeen is. Vanuit het verleden werpt hij een blik op de toekomst en ontdekt dat het misschien wel tijd is voor een andere kijk op ons dagelijks werk.

Een slimme en levendige politieke geschiedenis

In zekere zin lijdt Ian Buruma (68) zelf aan een Churchill-complex. Aan het begin van zijn boek vertelt hij dat hij op zevenjarige leeftijd door zijn opa en oma werd meegenomen naar een uitvoering van Peter Pan in het Scala Theatre in Londen, waar Churchills dochter Sarah een rol in had. Hij zag er de toenmalige premier in levenden lijve en beschrijft hoe er een daverend applaus uitbrak onder het publiek toen zijn vingers een V vormden. Buruma’s eigen grootouders waren Joods en zagen hem als hun redder.

Maar het complex waarop Buruma met zijn titel doelt, ontstond op de avond in 1941 toen Roosevelts adviseur Harry Hopkins Churchill tot tranen toe roerde met zijn citaat uit het bijbelboek Ruth: ‘Uw volk is mijn volk en uw God is mijn God’, waar hij ‘in zijn eigen, krachtige woorden’ aan toevoegde: ‘Tot het einde toe.’

Dit was het begin van een ‘speciale vriendschap’ tussen Groot-Brittannië en de VS, twee beslist ongelijke partners, aldus Kirkus Reviews, dat het boek een slimme en levendige politieke geschiedenis noemt. Buruma, de van oorsprong Nederlandse essayist en historicus die jarenlang redacteur was van The New York Review of Books, verdiept zich behalve in de relatie tussen beide landen vooral in de persoonlijke verhouding tussen de Britse premiers en de Amerikaanse presidenten, tot aan Johnson en Trump, en vraagt zich af of hun glorieuze verleden misschien juist de oorzaak is van het huidige verval. The New York Times vermoedt dat Buruma, ondanks dat hij overduidelijk ‘de mantel van een kosmopolitische anti-brexiteer draagt’, waarschijnlijk niet zou terugschrikken voor een heropleving van ‘Little Englanders’ als tegenwicht voor het interventionisme dat zo typerend is voor deze speciale relatie.

The Times vindt het een groot gemis dat Buruma zich exclusief op de politiek richt. ‘Afgezien van een vluchtige verwijzing naar James Bond negeert Buruma cultuur en soft power.’ Als grootste verdienste van dit werk noemt de recensent, los van de ‘ontroerende’ beginanekdote, dat de auteur laat zien hoe ‘de magie tussen Londen en Washington de hechte relaties [van Londen] met Parijs, Berlijn en Brussel heeft verstoord’.

Het Churchill-complex (uitgeverij Atlas Contact) ligt nu in de boekwinkel.