Archieven: Agenda

Ze is bekend van de Amerikaanse serie Succession, als de nooit volledig betrouwbare vrouw van mediamagnaat Logan Roy, om wie alles draait. Maar in de documentaire Bye Bye Tiberias laat Hiam Abbass een heel andere kant van zichzelf zien. Voor de camera van haar dochter, de Frans-Algerijns-Palestijnse regisseur Lina Soualem, ‘duikt de actrice in een verleden dat is getekend door de pijn van ballingschap’. Soualems zoektocht naar de levens en gemeenschappelijke trauma’s van de vrouwen in haar familie wordt door de Arabische pers volop geprezen. De Libanese site Raseef22 meent dat ‘het heel belangrijk is dat (…) cinema alles vertegenwoordigt wat er is gebeurd, wat er gebeurt en wat er zal gebeuren in Palestina’.

Abbass groeide op in Palestina, dat ze verliet om haar droom te verwezenlijken: actrice worden. Aan het begin van de film staat ze met haar gezicht naar de camera van haar dochter, ‘ondergedompeld in wit licht, pratend over haar liefde voor kunst, film, komedie, maar naarmate de film vordert en richting het ouderlijk huis in Palestina beweegt, wordt de sfeer warmer, zoals dat past bij Arabische huizen. Een warmte waar iedereen in de diaspora naar terugverlangt’, aldus Raseef22.

Vervolgens neemt Lina haar moeder mee naar Deir Hanna, het dorp dat nu in Israël ligt (vlak bij Tiberias), waar haar voorouders tijdens de Nakba in 1948 uit wegvluchtten. Vanaf dat moment klinken er ook andere stemmen, een overgrootmoeder, grootmoeder, moeder, tantes. Soualem maakt volgens Al Jazeera op ‘briljante wijze’ gebruik van oude homevideo’s, die ze vermengt met hedendaagse beelden en foto’s uit archieven. 

‘Ze toont de menselijkheid van deze vrouwen’

Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab. Zoals het verhaal van Abbass’ tante die tijdens de Nakba van haar familie werd gescheiden en sindsdien gedwongen in een vluchtelingenkamp in Syrië leeft, waar ze vrijwel niets voor haar kunnen betekenen.

Toch, meent het pan-Arabische platform, is de film bovenal een ‘prachtig portret van vier generaties vrouwen: hij vertegenwoordigt het trauma dat ze hebben geërfd, maar ook de banden van liefde, de gemeenschappelijke geschiedenis en de herinneringen die ons altijd zullen verenigen met de dierbaren die ons zijn voorgegaan’. De zwaarte van dit verleden wordt verzacht door ‘de lichtheid en humor die tussen de actrice en haar zussen bestaat’.

Ook Al Jazeera prijst de kracht en vitaliteit van de zussen, en volgens Raseef22 behoedt deze aanpak Soualem ervoor in oriëntalisme te vervallen; ‘ze toont de menselijkheid van deze vrouwen en hoe ze er ondanks hun beproevingen in zijn geslaagd hun doelen te bereiken’. 

Door Laura Weeda

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

De slangenvanger van Australië

Onlangs ging de Australië-correspondent van The New York Times op pad met een slangenvanger in de Sunshine Coast, een enclave aan de kust van de staat Queensland. Dat leverde een mooie reportage op met prachtige beelden van kronkelende slangen die uit hoeken en gaten in huizen worden getrokken, aldus redactiechef online Joep Harmsen. Er zijn namelijk steeds meer gevallen waarin slangen huizen binnentreden en overlast bezorgen in Australië door het opwarmende klimaat. Normaal gesproken houden slangen een winterslaap van april tot september op het zuidelijk halfrond, maar door de warmere temperaturen zijn de reptielen het hele jaar door actief, waardoor ze ook vaak in botsing komen met mensen.

Ook ontbossing, en dus de afname van de natuurlijke habitat van slangen, heeft als gevolg dat mensen huizen bouwen op plekken die voorheen het terrein van de slang waren. De slangenvangers doen hun best om bijtincidenten te voorkomen en laten de gevangen (en in sommige gevallen bevrijde) slangen altijd weer vrij in het wild. Bekijk de multimediale reportage van Natasha Frost en David Maurice Smith hier.

---

Drie verdiepende leestips

» Foreign Policy publiceerde onlangs een diepgravend onderzoeksartikel over de vraag hoe het kan dat hightech Amerikaanse en Europese onderdelen in Russische raketten terechtkomen, ondanks de sancties. Een grote bron van deze onderdelen zijn consumentenelektronica.

» Le Monde nam vorige week een kijkje achter de schermen bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, dat onlangs oordeelde dat het Israëlische offensief in de Gazastrook een ‘geloofwaardig risico op genocide’ creëerde.

» Volgens Neue Zürcher Zeitung worden dictators wereldwijd nerveus van de satellieten van Elon Musk. Met zijn Starlink-netwerk kunnen mensen binnenkort via hun smartphone overal ter wereld toegang krijgen tot het open internet.

Tijdens de eerste lockdown van de covidpandemie verzamelden New Yorkse flatgenoten zich ’s avonds op het dak om hun steun aan hulpverleners te betuigen door op potten en pannen te slaan. Later begonnen ze elkaar verhalen te vertellen waarin ze ook iets over zichzelf moesten prijsgeven. Dit gegeven vormde het uitgangspunt voor het boek Veertien dagen. Zesendertig schrijvers leverden een bijdrage, onder wie Margaret Atwood en Preston Douglas, die gezamenlijk de redactie voerden.  

Het boek doet Alex Clark in The Guardian denken aan de Decamerone van Boccaccio en aan ‘de grote roman over het leven in een appartement: Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec’. Volgens Clark keren in elk verhaal van Veertien dagen ‘het meedogenloze verdriet en de onzekerheid van begin 2020 terug. Spookverhalen wedijveren met verhalen over verloren liefde, ruige hondenverhalen met het alledaagse, zwarte humor met het zoete en sentimentele. Het eindresultaat is een immens plezierig product van een immens onplezierige tijd.’ 

‘Kwesties als immigratie, racisme, politiegeweld en PTSS komen allemaal aan bod in deze monologen,’ staat te lezen op de site 24heuresdulivre. ‘Dankzij Atwood en Preston komt de lezer niet in de verleiding om telkens te kijken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.’ De criticus concludeert dat ‘de naden misschien glad zijn, maar dat het wel een gekke lappendeken heeft opgeleverd’. 

Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.

Ook Rob Merrill van The Washington Post houdt het op ‘een allegaartje, zoals te verwachten met drie dozijn schrijvers’. Wat ze gemeen hebben, is dat ze proberen ‘het zinloze te begrijpen en orde te scheppen in de wanorde. Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.’ 

In The Scotsman geeft Stuart Kelly aan dat hij het lezen van Veertien dagen als een spelletje beleefde: ‘Wie schreef wat? Nou, probeer dan maar eens het verschil tussen Dave Eggers en John Grisham uit te leggen.’ Meer algemeen heeft hij er veel plezier aan beleefd: ‘Al zit het er dik in dat geen enkele lezer van elk verhaal zal genieten.’ 

Fourteen Days, onder redactie van Margaret Atwood en Douglas Preston, vertaald door Liedwien Biekmann als Veertien dagen, verscheen in februari bij De Arbeiderspers. 

Door Diederik Samwel 

De exposerende kunstenaar neemt op. ‘Hallo! Dit is Yoko,’ zegt ze en legt dan de telefoon neer. Het is een oud bericht van een antwoordapparaat, dat voorkomt in het laatste nummer van Ono’s album Fly uit 1971, en het is het eerste wat je hoort op het grote retrospectief in Londen. Bezoekers kunnen allerlei opdrachten vervullen, zoals hun eigen schaduwen tekenen of handen schudden met vreemden. 

De in Tokio geboren kunstenaar werd bekend vanwege haar huwelijk met John Lennon maar maakte daarvoor al furore met avant-gardistische kunst. Ono is nu negentig en als kunstenaar nog steeds actief. Studenten kunnen er kennisnemen van de kunststroming Fluxus en de vroege performance. Bovendien is er veel gelegenheid tot interactie.  

Yoko Ono: Music of the Mind, Tate Modern, Londen, t/m 1 september

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Oorlog zonder einde

‘Bommen op kampen voor ontheemden, belegerde steden en dorpen, geblokkeerde wegen zonder doorgang voor humanitaire hulp. Het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC) zit gevangen in een eindeloze lus van conflicten die meer dan drie decennia teruggaat, met verschillende strijdende partijen, die zwaar getekend wordt door de genocide in Rwanda’, vat Revista 5W de situatie in de DRC samen.

De Congolese fotojournalist Moses Sawasawa trok door het land om de schrijnende situatie – in de DRC zijn tussen de 5,6 en 7 miljoen ontheemden – voor het Spaanse tijdschrift vast te leggen. Een aanrader van redactiechef online Joep Harmsen.

---

Drie verdiepende leestips

» Wagner keert weer terug naar Afrika, schrijft de Britse krant The Independent. Voormalig Wagner-soldaten sluiten zich aan bij het nieuw gevormde Africa Corps om de Russische belangen op het continent veilig te stellen.

» De cannabisindustrie in Duitsland is verheugd met het feit dat wiet nu gedeeltelijk legaal is in Duitsland. Duitsers mogen nu zelf wiet kweken in hun eigen huis en in clubs. Süddeutsche Zeitung sprak met enkele blije ondernemers die benodigdheden verkopen voor de wietteelt.

» Arme Kenianen worden als proefkonijnen gebruikt door economen. 1843 Magazine ging langs bij de Kenianen die betrokken zijn bij een economisch onderzoek naar het ontvangen van geldsteun. Om het effect daarvan te onderzoeken krijgen sommige willekeurig gekozen inwoners van Okela-C, een dorp in het westen van Kenia, een maandelijks geldbedrag en anderen niet in een zogenaamd dubbelblind onderzoek, zoals ook gebruikelijk is bij het testen van medicijnen. En dat doet nogal wat met het dorp. Gelukkig zijn er dorpelingen die achter de rug van de onderzoekers om hun gratis geld met minder fortuinlijke buren delen.

Alison Jackson was net afgestudeerd aan het Londense Royal College of Art toen prinses Diana in 1997 stierf. De intensiteit van het verdriet van de natie fascineerde en verontrustte haar. ‘Diana was zo sterk aanwezig in ons leven, als een lid van onze familie,’ vertelt ze. ‘Door de pers hadden we het gevoel heel dicht bij haar te staan, maar in feite stond ze heel ver van ons af.’ Ze besloot om via de fotografie dit ‘fenomeen van veronderstelde intimiteit met beroemdheden’ te onderzoeken, schrijft LA Times.

Daarmee was ze eigenlijk haar tijd ver vooruit. Ze begon foto’s te maken die visualiseerden ‘wat bloeide en op de loer lag in de collectieve verbeelding’. Diana die haar middelvinger naar de camera opsteekt. Diana en vriend Dodi Fayed die elegante, nonchalante poses aannemen aan weerszijden van een baby, ogenschijnlijk die van hen.

De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’

De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’, aldus het dagblad uit Los Angeles. Jackson besloot verder te gaan op deze tour, en maakte met de hulp van lookalikes foto’s die zo overtuigend zijn dat kijkers ‘zeker wisten dat ze koningin Elizabeth II echt had betrapt terwijl ze geld uit een geldautomaat haalde, of Kanye die Kim in een corrigerende onderbroek helpt, of Donald Trump in het gezelschap van Ku Klux Klan-mannen met een kap op’. Zelf benadrukt Jackson met disclaimers bij haar werk, zoals ‘This is not Donald Trump’, dat wat we zien niet echt is – daarbij ook verwijzend naar Magrittes pijp die geen pijp is.

Een van de gedachten achter haar werk is dat ‘nep het nieuwe echt is’, citeert The Guardian; ‘En mensen als Donald Trump en Kim Kardashian maken het ons makkelijk: ze zijn half echt, half karikatuur.’

Volgens Jackson, die bekendstaat om haar controversiële uitspraken en dan ook, zo vertelt de Londense krant, ‘regelmatig bijna wordt gearresteerd’, begon ze te fotograferen omdat ze ‘fotografie haat. Ik vind het een bedrieglijk, glibberig en onbetrouwbaar medium dat je verleidt te geloven dat wat je ziet echt is’, aldus Daily Mail. Waar ze aan toevoegt: ‘Dat is toch eigenlijk precies waar het in Los Angeles om draait?’ 

Truth is Death, van 23 maart tot 15 september 2024 te zien in Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.

Door Laura Weeda

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) was de belangrijkste componist én beeldend kunstenaar van Litouwen. Maar dat weten alleen de ingewijden, die waarschijnlijk ook nog op de hoogte zijn van de verdienstelijke literatuur die dit multitalent voortbracht. Kunsthistorici noemen zijn naam in één adem met die van tijdgenoten als Gustav Klimt, Edvard Munch en Wassily Kandinsky.

Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is

Dit is de eerste keer dat zijn werk in Nederland te zien is. De man die zou uitgroeien tot nationale held maakte de onafhankelijkheid van Litouwen, in 1918, niet meer mee. Hij leidde een intens leven, rookte veel, at weinig en dronk alleen mierzoete thee. De laatste anderhalf jaar van zijn leven bracht hij door in een sanatorium, waar hij op 35-jarige leeftijd stierf aan een longontsteking. Čiurlionis liet zo’n vierhonderd muziekstukken en driehonderd schilderijen na. 

Mikalojus Konstantinas Ciurlionis, Beyond Heaven and Earth, Museum Belvédère, Heerenveen, t/m 9 juni 2024 (oostvleugel).

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Niet erkend, wel stabiel, veilig en vreedzaam

Na 33 dertig jaar is het dan eindelijk zo ver voor Somaliland. Sinds het de onafhankelijkheid uitriep in 1991 is het nog door geen enkel land erkend, maar sinds een akkoord met Ethiopië komt daar verandering in. In ruil voor een deel van de kust van Somaliland erkent Ethiopië de onafhankelijkheid van de regio die in de ogen van de rest van de wereld aan Somalië toebehoort. Süddeutsche Zeitung bracht een bezoek aan het land om de stemming te peilen, zo las redactiechef online Joep Harmsen.

‘Somaliland is arm, maar geen enkel land in de Hoorn van Afrika is de afgelopen decennia stabieler, veiliger en vreedzamer geweest. Zeker niet de mislukte staat Somalië. Somaliland heeft dit alles grotendeels voor elkaar gekregen zonder hulp van buitenaf’, schrijft de Duitse krant, die het land ‘een klein wonder’ noemt.

Maar Somalië geeft zich niet zomaar gewonnen. Het hield begin dit jaar nog een vliegtuig met een Ethiopische regeringsdelegatie naar hoofdstad Hargeisa tegen – Somalië controleert nog altijd het luchtruim boven Somaliland. Lees de hele reportage hier.

---

Drie verdiepende leestips

» Sinds Donald Tusk premier is in Polen gaat de wisseling van de wacht niet zonder slag of stoot. De vorige autocratische regering van PiS wil haar lang gekoesterde macht niet zomaar opgeven, maar Tusk gebruikt de ‘ijzeren bezem’, zoals Financial Times het noemt. Critici vragen zich zelfs af of hij niet te ver gaat. Lees het allemaal in dit artikel van FT.

» De aanklacht tegen Bolsonaro is ‘vernietigend’, aldus El País. De voormalig Braziliaanse president wordt ervan beschuldigd maandenlang een complot te hebben georganiseerd om de verkiezingen ongeldig te verklaren en Lula’s weg naar het presidentschap te blokkeren. Lees hier de uitgebreide reconstructie.

» Ierland is in de greep van een ‘datacenterhausse’, schrijft The Guardian. De datacenters maken deel uit van het Ierse zelfbeeld als tech-hub, maar ze verbruiken een enorme hoeveelheid elektriciteit. De Britse krant onderzocht de impact van deze grote hallen met servers op Ierland. Opmerkelijk is dat Nederland een stop heeft ingesteld voor nieuwe datacenters.

De Oekraïense fotograaf en kunstenaar Boris Michailov (1938) werd fotograaf, terwijl hij was opgeleid tot ingenieur. Deze tentoonstelling omvat zo’n achthonderd foto’s, die elk op eigen wijze commentaar geven op de tijd waarin ze gemaakt zijn. Wat Michailov aan zijn beelden toevoegde, de zogenaamde ‘extra laag’, werd later zijn signatuur. Die zit hem in scherpe contrasten en wat hij zelf ‘lelijke’ foto’s noemde, waarmee hij zijn particuliere kleine verzet pleegde tegen het perfectionisme van de Sovjetpropaganda.

Destijds werkte Michailov vooral in opdracht, hij zette jonggehuwden, baby’s en matrozen op de gevoelige plaat en bewerkte de beelden daarna voor zichzelf. Hij bewerkte ze met kitscherige kleuren en bespotte met z’n eigen beeldtaal de manier waarop alledaagse gebeurtenissen werden verheerlijkt door de staat. ‘Zonnestraaltjes’, noemde hij de foto’s die een surrealistisch familiealbum vormden, waaraan hij zo’n vijftien jaar heeft gewerkt. 

In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen

Michailov anticipeerde in de jaren tachtig voorzichtig op de naderende val van de Sovjet-Unie. Ook dan ondermijnt hij de betekenis van de beelden door opzichtige kleuren te gebruiken om uiting te geven aan zijn frustratie en desillusie over de Sovjet-idealen. 

In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen. Maar in Oekraïne ontstond een nieuwe elite van miljonairs, terwijl een aanzienlijk deel van de bevolking in armoede terechtkwam en het aantal daklozen dramatisch toenam.  

Boris Michailov, Oekraïens dagboek, Fotomuseum Den Haag, 30 maart t/m 18 augustus.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Tolkien was een ‘echte conservatief’

In het land van Dante en Umberto Eco is de laatste jaren een andere klassieke schrijver razend populair geworden: J.R.R. Tolkien, de auteur van onder meer Lord of the Rings. Deze ‘overtuigd katholiek die de waarde van traditie en de gemeenschap waartoe men behoort hoog in het vaandel had staan… een echte conservatief’, in de woorden van de Italiaanse minister van Cultuur, is de lievelingsschrijver van radicaal-rechts Italië, las redactiechef online Joep Harmsen in een longread van 1843 Magazine. Momenteel is er de Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea in Rome, een tentoonstelling over Tolkien die door premier Giorgia Meloni werd geopend.

Auteur John Hooper verklaart zijn populariteit als volgt: ‘Tolkiens verhalen vereren traditie en hiërarchie, waarden die zowel conservatieve katholieken als neofascisten dierbaar zijn. Ze zijn zelfs aantoonbaar racistisch. Zijn werk weerspiegelt de vooroordelen van zijn tijd – naar eigen zeggen deden de door goud bezeten dwergen denken aan de Joden, en de kwaadaardige orks aan een ontaarde versie van ‘Mongoolse types’. (Tolkien zelf had echter niets met fascisme of discriminatie: hij beschreef de rassenwetten van de nazi’s als ‘krankzinnig’ en betreurde de behandeling van zwarte Zuid-Afrikanen onder de apartheid).’ Tolkien is niet de enige fantasyschrijver die gretig aftrek vindt onder Italiaanse rechtsradicalen. Lees het hele artikel hier.

---

Documentaire over Navalny

Op HBO is de documentaire Navalny te zien, uit 2022. De eerste vraag die hierin aan hem gesteld wordt, luidt: Wat wil je het Russische volk zeggen als je wordt vermoord? Hij moet lachen, en verklaart dat dit niet de documentaire is die we gaan maken. Niet een voor na zijn dood. De ironie wil dat hij nu veel meer zal worden bekeken dan eerst, wat tegelijkertijd alleen maar goed is. Ook in de bioscoop is hij binnenkort weer te zien.

Er wordt, aldus hoofdredacteur Laura Weeda, een sterk en eerlijk beeld in geschetst van Navalny, die, zoals The New York Times het verwoordt, een ‘gezond ego’ had, en getuige zijn brieven tot het einde hoop hield, al doen de laatste beelden in de documentaire vanuit de afgelegen Arctische gevangenis anders vermoeden. De bravoure lijkt enigszins uit zijn doordringende blik te zijn verdwenen. Minder doordringend is hij niet. Kijk vooral dus deze documentaire, waarin alle ontwikkelingen van zijn politieke carrière nog eens duidelijk op een rij worden gezet, we een inkijk krijgen in zijn privéleven en persoon en de meeste vragen die je mogelijk hebt worden beantwoord. Volgende week publiceren we ook het artikel uit The New York Times op onze site, dus houd hem in de gaten.

---

Drie verdiepende leestips

» In de restaurantwereld van Buenos Aires is een opvallende trend gaande: het peronistische restaurant. De politieke stroming die ontstond met de populistische president Juan Domingo Perón (aan de macht van 1946 tot 1955 en opnieuw in 1973-1974) roept nostalgische gevoelens op voor veel Argentijnen die verlangen naar betere tijden. Helemaal nu de recent verkozen ultraliberale Javier Milei korte metten wil maken met de peronistische verzorgingsstaat. Elke plek heeft zijn eigen bijzonderheden, maar er is één ding dat overal hetzelfde is: ze serveren vleespastei, het lievelingsgerecht van Juan Domingo Perón. El País schreef een boeiende reportage over deze horecatrend.

» Voor positief nieuws moet je zijn bij Reasons to be cheerful, de site met goed nieuws opgericht door muzikant David Byrne. Deze week verscheen daar een vrolijkmakend artikel over een project van een Weens bejaardenhuis om de sociale cohesie en de betrokkenheid van zijn bewoners te vergroten: een bierbrouwerij. En met succes: het bier dat verschijnt onder de merknaam Oma, vindt gretig aftrek in de Weense horeca. En ook de opa’s en oma’s zijn enthousiast. Naast samen bier drinken blijkt samen bier brouwen ook een beproefd recept tegen eenzaamheid.

» Het Olympisch Dorp in Parijs staat in een van de armste wijken van Frankrijk. The New York Times ging langs in het beruchte Seine-Saint-Denis om te kijken of de bewoners vooruitgang merkten door de komst van het iconische sportevenement. De reacties op het opknappen van de oever van de Seine in de wijk zijn in ieder geval bemoedigend: ‘Vroeger kwam niemand hier. Het werd als gevaarlijk beschouwd. Nu kunnen we er gaan wandelen of joggen. Dat is een van de duizend voordelen.’

Weelderig en dromerig zijn de films van kunstenaar Isaac Julien (Londen, 1960), in tegenstelling tot het gewicht van de onderwerpen die hij behandelt: ras, seks en politiek. In plaats van de harde werkelijkheid te tonen verleidt en verwart Julien met zijn werk. Opgegroeid in de jaren zeventig pionierde hij met experimentele documentaires over politiegeweld in Londen.

Julien werd in 1989 bekend met de film Looking for Langston. Wat hij een ‘meditation’ noemt over de dubbelzinnige queer identiteit van de zwarte Amerikaanse dichter Langston Hughes, zette de toon voor zijn latere stijl: feiten afgewisseld met fictie, documentaire met drama, drijvende droomlandschappen met archiefbeelden, montages van dans, zang en monoloog, de camera zwevend op mooie mensen en plaatsen. Dit cultwerk, dat wordt geprezen als de eerste kunstfilm gemaakt over morele maatschappelijke kwesties, vormt het hart van deze overzichtstentoonstelling.

Bonnefantenmuseum Maastricht, 9 maart t/m 18 augustus

De Colombiaanse fotograaf Felipe Romero Beltrán (1992) volgde jarenlang een groep van negen minderjarige immigranten uit Marokko die de Straat van Gibraltar, de zee-engte tussen Marokko en Spanje, overstaken om grenscontroles te vermijden. In het Spaanse Sevilla, waar de jongens zich vestigden in afwachting van een verblijfsvergunning, fotografeerde Romero Beltrán drie jaar lang hun alledaagse bestaan. Dat is precies de tijd die staat voor de ‘voogdij’ over migranten die illegaal een land binnenkomen. De voogdij en controle blijven in handen van de staat, uitgevoerd door een speciaal interneringscentrum dat hen huisvest en monitort. Eenmaal meerderjarig moet een migrant nog een tot drie jaar wachten om zijn of haar legale status in het land te verkrijgen.

Het isolement in een nieuwe samenleving waaraan ze niet mogen deelnemen, is op elke foto te zien

Romero Beltrán laat de schrijnende vervreemding zien van de jongvolwassenen die hun verwachtingen continu moeten bijstellen. Het isolement in een nieuwe samenleving waaraan ze niet mogen deelnemen, weg van hun familie, is op elke foto te zien. Maar het wachten en de verveling domineren. Om daar uitdrukking aan te geven heeft de fotograaf voor Dialect samen met de jongens gestileerde beelden geënsceneerd. Beltrán won in 2022 de Aperture Portfolio Prize voor Dialect en in 2023 de Foam Paul Huf Award.

Felipe Romero Beltrán: Dialect, Foam, Amsterdam, 26 januari t/m 1 mei

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Boetes voor overmatig watergebruik

De droogte in Catalonië is dermate ernstig dat in Catalonië de noodtoestand is uitgeroepen. Er zijn zelfs meerdere gemeenten bezig om de gemeentelijke verordeningen aan te passen om de inwoners van de gemeente die meer water verbruiken dan is toegestaan te kunnen beboeten, las redacteur Marc van Rijswijk deze week op de website van 3Cat. Zo bleek vorig jaar uit onderzoek in de gemeente Sant Julià de Ramis dat 50 inwoners boven de 500 liter en 27 boven de 1000 liter verbruikten, terwijl de toegestane hoeveelheid water voor gebruik in huis 100 liter per persoon per dag is.

De boetes worden verdeeld over drie categorieën: lichte, zware en zeer zware overtredingen, afhankelijk van de oppervlakte van de tuin en de grootte van het zwembad waarvoor het water gebruikt is. Wie bijvoorbeeld een zwembad van minder dan 36 m³ met water vult, kan een boete van 750 euro krijgen, terwijl iemand met een zwembad van meer dan 200 m³ tussen de 1501 en 3000 euro kan neertellen. Lees hier het hele artikel.

---

De ‘blank page’, ook grote schrijvers hebben er last van

Omdat iedereen bekend is met ‘de blanco pagina’ – ook mensen die niet schrijven hebben daar wel eens last van, dat je gewoon niks te binnen schiet, niet eens één gedachte die het fysieke dan wel imaginaire papier, doek of scherm vult – is het geruststellend om te weten dat schrijvers van grootformaat daar ook heus wel eens aan lijden. Jonathan Franzen zorgt er bijvoorbeeld voor dat de eerste vierhonderd woorden al in zijn hoofd geschreven zijn. Hij heeft het begin en de zinnen die erna komen al klaar liggen. ‘Ga de blokkade uit de weg door nooit op een ingeving te wachten met een pen of muis in de hand,’ zegt hij een een videoserie van Louisiana Channel, de website van het Louisianamuseum in het Deense Humlebæk.

Curieus genoeg wilde de schrijver Lydia Davis de pagina niet weggeven aan een van haar collega’s die een verzameling blanco pagina’s van beroemde schrijvers wilde maken. Daar vond ze het vel nou net te persoonlijk voor en erg privé, ook al stond er niets op geschreven. Alaa al-Aswany vindt de blanco pagina juist interessant omdat er staat wat er niet wordt opgeschreven. In zijn thuisland Egypte is het achterlaten van een lege pagina, of lege ruimte, een symbool van bezwaar – een stille uiting van verzet om de censuur mee te confronteren. In de videoserie, aanbevolen door editor at large Katrien Gottlieb, vertellen beroemde auteurs over hun ‘blank page’. Je kunt de serie hier bekijken en beluisteren.

---

Drie verdiepende leestips

» De stad Sheffield beweert dat ze de thuisbasis is van de eerste echte voetbalcultuur ter wereld en dat ze de sport aan de wereld gegeven heeft. Om die reden eist ze erkenning op. Dit boeiende artikel van The New York Times geeft je een impressie van de stad en legt uit op grond waarvan Sheffield de titel als de onbetwiste geboorteplaats van voetbal claimt. Je leest het artikel hier.

» De Israëlische bommen maken in de Gazastrook niet alleen burgerslachtoffers, maar vernietigen ook cultureel erfgoed en wissen herinneringen uit. Sinds de aanvallen van 7 oktober door Hamas zijn volgens een rapport van een ngo meer dan tweehonderd culturele en historische locaties – moskeeën, Griekse begraafplaatsen, Egyptische overblijfselen, Ottomaanse markten, Bauhaus-gebouwen – geheel of gedeeltelijk verwoest. Lees de aangrijpende reportage van Le Monde hier.

» Er bestaat een kans dat Donald Trump binnenkort weer het Witte Huis mag betrekken en aan zijn tweede ambtstermijn als president begint. Hoe meer hij de regels aan zijn laars lapt en de feiten negeert, hoe meer zijn aanhangers hem bewonderen. Dat roept de vraag op: Hoe dom is de mensheid eigenlijk? En hoe kunnen we ons verdedigen tegen domheid? Süddeutsche Zeitung legt het je uit in dit interessante essay.

De eerste maand van het jaar is nog maar nauwelijks voorbij, of er gaan al stemmen op voor een kandidaat voor ‘beste game van 2024’. Die kandidaat is Prince of Persia: The Lost Crown, op 18 januari uitgebracht voor pc en consoles, en alom geprezen. De hoofdrolspeler in het fantastische universum is Sargon, lid van een elitewacht, ‘de zeven onsterfelijken van Perzië, die de taak hebben om prins Ghassan te vinden, die onder vreemde omstandigheden is ontvoerd’, vat El País samen.

‘Bij bepaalde puzzels worden je hersenen behoorlijk gepijnigd’

Om deze reddingsoperatie uit te voeren moet je naar de mythische berg Qaf, aldus de Amerikaanse site The Verge, die het vooral sterk vindt dat de held, zelf een nieuweling in de betreffende wereld, ‘de indruk wekt dat de Lost Crown-speler tegelijk met hem vooruitgang boekt’. Julian Benson noemt in The Guardian de gevechtsscènes ‘veeleisend’, ‘en bij bepaalde puzzels worden je hersenen behoorlijk gepijnigd’.

Polygon prijst een innovatie die de game biedt: heb je als speler moeite om je te herinneren welke stappen je hebt gezet en hoe, dan kun je in dit spel waar je maar wilt een screenshot maken. Zo beschik je als speler ‘letterlijk [over] een fotografisch geheugen’.

Door Laura Weeda

In besprekingen van het nieuwe album i/o van de 73-jarige Peter Gabriel, ooit frontman van Genesis, valt geregeld de term ‘progrock’. Tony Clayton-Lea van The Irish Times omschrijft Gabriel als ‘een vooruitstrevend artiest die zich sterk bewust is van nieuwe technologieën, hoogwaardige, commercieel succesvolle muziek maakt en toch trouw blijft aan zijn artistieke uitgangspunten’. Volgens Clayton-Lea heeft Gabriel een ‘fraaie, melancholische plaat’ gemaakt, waarop ‘pop-funk uit zijn vroegere periode’ is te horen, maar ook ‘elegante, progressieve popsongs’.

Voor Plattentests looft Markus Bellmann Gabriels ‘ongelooflijke muzikaliteit en zijn geweldige arrangementen’. Dat is te danken aan ‘gastmuzikanten van de bovenste plank, zoals ambient- en elektrolegende Brian Eno en de inbreng van het Soweto Gospel Choir’. Daarnaast benadrukt Bellmann de veelzijdigheid op het album: ‘Van een onweerstaanbare groove, een bewust overdreven golf stadionpop tot sprankelende en aangrijpende ballads.’

‘Gabriel onderzoekt prachtig en subtiel of de mens ooit vrij van het concept tijd kan zijn’

‘Uiteraard kun je de nummers apart beluisteren, vindt Emma Harrison van Clash, ‘maar je ontdekt moeiteloos hoe sterk ze met elkaar zijn verbonden.’ Volgens haar draaien de teksten om ‘de kwetsbaarheid van het leven, sterfelijkheid – zowel van het individu als van onze planeet – en wedergeboorte’. Op de track Playing for Time ‘onderzoekt Gabriel prachtig en subtiel of de mens ooit vrij van het concept tijd kan zijn’.

In de Britse editie van Rolling Stone ontwaart Mark Beaumont een sociaal-politieke boodschap op i/o: ‘Gabriel laat ons nadenken over onrechtvaardigheid en cancelcultuur. Of over de tragische naïviteit van religieus fanatisme en de mogelijkheid om met een headset onze gedachten te verbeelden. Gelukkig sluit hij af met een oproep tot wereldwijde vergiffenis en het neerleggen van de wapens.’

‘Ondanks de ernstige ondertoon draagt deze plaat optimisme uit,’ concludeert Jean-Christophe Laurence voor La Presse: ‘Soms wat licht gedateerde geluiden, maar Gabriels stem is net zo helder, uniek en ontroerend als altijd.’

i/o van Peter Gabriel is in december 2023 uitgekomen.

Door Diederik Samwel