De partij zou minstens 55 van de 101 zetels hebben behaald
De Partij voor Actie en Solidariteit (PAS) van president Maia Sandu heeft de Moldavische verkiezingen gewonnen, ondanks wat leek op een gecoördineerde desinformatiecampagne van het Kremlin. PAS, een prowesterse partij uit een van de armste landen van Europa, stond voor een grote uitdaging: winnen van zijn grootste rivaal, het Patriottisch Verkiezingsblok (BEP), een alliantie van pro-Russische partijen onder leiding van de voormalige Moldavische president Igor Dodon.
Het resultaat – volgens schattingen heeft de PAS minstens 55 van de 101 zetels in het parlement behaald – is verbazingwekkend, aangezien veel peilingen aangaven dat de twee partijen gelijk opgingen en het Kremlin aanzienlijke inspanningen heeft geleverd om de balans in zijn voordeel te doen doorslaan.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze overwinning versterkt de vooruitzichten op toetreding van Moldavië tot de EU en kan de onderhandelingen versnellen in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 2029, aldus de nieuwssite Europa Liberă România, de Roemeense tak van Radio Free Europe / Radio Liberty.
De PAS is de tweede partij in de geschiedenis van de Republiek Moldavië die er herhaaldelijk in geslaagd is een parlementaire meerderheid te behalen. In het verleden slaagde alleen de Communistische Partij erin een soortgelijk resultaat te behalen, met een constitutionele meerderheid in 2001 (71 zetels) en opnieuw in 2005 (56 zetels), schrijft Europa Liberă România in een live blog.
Ten opzichte van de verkiezingen van 2021, toen de PAS 774.753 stemmen behaalde, heeft de partij op 28 september een stijging van meer dan 10.000 stemmen geregistreerd. De pro-Europese partij zal in het toekomstige parlement naar verwachting 55 zetels bezetten, wat voldoende is om geen allianties te hoeven sluiten bij de vorming van de nieuwe regering.
Sinds 2021 wordt Noorwegen geregeerd door een sociaaldemocratische minderheidsregering van de Arbeiderspartij (Arbeiderpartiet) onder leiding van premier Jonas Gahr Støre. In februari van dit jaar viel het kabinet toen de Centrumpartij (Senterpartiet) de coalitie verliet wegens een geschil over de implementatie van EER-richtlijnen over het energiebeleid. Hoewel Noorwegen geen lid is van de Europese Unie, maakt het namelijk wel deel uit van de Europese Economische Ruimte. De regering was in de aanloop naar de val al zeer impopulair. Een peiling van de Noorse omroep NRK in december plaatste de Arbeiderspartij op slechts 16,8 procent in de peilingen.
Sinds het vertrek van de Centrumpartij regeert de Arbeiderspartij alleen, ondanks dat ze slechts 28,4 procent van de parlementszetels in handen heeft. Omdat Noorwegen een parlement met een vaste zittingsduur heeft, konden er geen vervroegde verkiezingen worden uitgeschreven. Partijleider Støre probeert bij de komende verkiezingen zijn ambtstermijn te verlengen.
Het Noorse parlement, de Storting, bestaat uit 169 wetgevers die gekozen worden uit 19 districten voor een termijn van vier jaar, legt persbureau Reuters uit. Er geldt een kiesdrempel van 4 procent, wat in de praktijk een meerpartijenstelsel betekent waarin kleinere partijen samenwerken. Het centrumlinkse blok bestaat uit de Arbeiderspartij, de Linkse Partij, de Groenen en de Rode Partij. Het rechtse blok omvat de Conservatieven, de Liberale Partij, de Christendemocraten en de Vooruitgangspartij. Daartussenin bevindt zich de Centrumpartij, die de afgelopen 25 jaar coalities heeft gevormd met links. Peilingen voorspellen een spannende strijd tussen de twee blokken, aldus Politico.
Volgens Der Standard zouden de verkiezingen mogelijk een historisch jonge Storting opleveren met een gemiddelde leeftijd van onder de 45 jaar. Dit zou Noorwegen een van de jongste parlementen ter wereld opleveren.
Wie zitten er in de race?
De Arbeiderspartij staat bovenaan in de peilingen op 28 procent. Dat is enigszins verrassend omdat Støre helemaal niet zo populair was afgelopen jaren. De voornaamste reden hiervoor lijkt de invloed van Jens Stoltenberg. Nadat het vorige kabinet in februari viel, kwamen er nieuwe ministerposten vrij. Jens Stoltenberg, de voormalige secretaris-generaal van de NAVO die eerder al twee keer premier was geweest, werd benoemd tot nieuwe minister van Financiën. ‘De Jens-factor heeft ertoe bijgedragen dat de Arbeiderspartij opnieuw is uitgegroeid tot de populairste partij. Jonas Gahr Støre voorkwam een interne opstand en de partij kon na het vertrek van de Centrumpartij ook meer zijn eigen lijn trekken’, schrijft het Zweedse dablad Svenska Dagebladet. Elisabeth Ivarsflaten, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Bergen, legt uit dat Jens Stoltenberg werd gezien als ‘een soort redder die orde op zaken kwam stellen in Noorwegen – en dat met groot succes’, wat een impuls gaf aan links.
‘Het is niet overdreven om te stellen dat deze regering en haar premier buitengewoon impopulair waren,’ vertelt politicoloog en verkiezingsonderzoeker Johannes Bergh aan Süddeutsche Zeitung. ‘Velen vonden dat hij geen uitstraling had. Dezelfde mensen vinden deze ietwat academische stijl plotseling prettig en betrouwbaar,’ aldus Bergh. Echter is Støre nog altijd afhankelijk van andere linkse partijen om te kunnen regeren.
Op de tweede plek in de peilingen staat de Vooruitgangspartij (FrP) met 20 procent. Dat zou een verdubbeling betekenen ten opzichte van de vorige verkiezingen. De partij heeft een rechts-populistisch profiel en is kritisch op immigratie en belastingverhoging. Dit maakt haar de meest ‘rechtse’ partij in het Noorse partijenspectrum, zonder echter buitengesloten of geïsoleerd te worden door andere partijen zoals in het geval van de Duitse AfD, analyseert Apollo News. Van 2013 tot 2020 maakte de Vooruitgangspartij al deel uit van de Noorse regering onder leiding van de Conservatieve Partij, maar ze verliet de coalitie, deels naar aanleiding van de repatriëring van een moeder met vermoedelijke banden met ISIS uit Syrië.
De partij wordt geleid door de 47-jarige voormalig lerares Sylvi Listhaug. Ze bekleedde diverse ministersposten tijdens de laatste regeringsdeelname van de Vooruitgangspartij.
Op de derde plek staat de Conservatieve Partij (Høyre, letterlijk vertaald naar ‘rechts’) met 15 procent. Het lijkt erop dat de partij de grote verliezer van deze verkiezingen wordt. De publieke steun voor de voormalige 30-procentpartij is gehalveerd. Volgens Svenska Dagebladet heeft de partij veel stemmen verloren aan de FrP.
De leider van de partij is Erna Solberg. Ze was van 2013 tot 2021 premier. ‘Solbergs ster is vervaagd, ondanks een uitstekende prestatie in de debatten en publiciteitsstunts op TikTok’, schrijft het Zweedse dagblad.
Wat zijn de belangrijkste thema’s?
De verkiezingen in Noorwegen spelen zich af tegen een achtergrond van mondiale vraagstukken, zoals het presidentschap van Trump, nepnieuws en klimaatverandering. Toch lijken deze grote thema’s nauwelijks door te klinken in de campagne, analyseert Süddeutsche Zeitung. In werkelijkheid gaat de aandacht van de partijen en de kiezers vooral uit naar binnenlandse onderwerpen: werkgelegenheid, gezondheidszorg en de vraag of de vermogensbelasting verlaagd of zelfs helemaal afgeschaft moet worden.
Hoewel Noorwegen internationaal vaak wordt geprezen om zijn waterkracht en hoge aantal elektrische auto’s, blijft de kern van de welvaart de export van olie en gas. ‘Het klimaatbeleid speelt een nauwelijks merkbare rol in deze verkiezingscampagne, ondanks de temperaturen die op sommige plekken in juli boven de 30 graden Celsius uitkwamen. Het feit dat hun hele welvaart gebaseerd is op de export van klimaatschadelijke olie en gas, wordt tijdens de verkiezingscampagne systematisch genegeerd,’ laakt het Duitse dagblad.
‘Dat de verkiezingscampagne zo opvallend kalm lijkt, komt ook doordat sommige belangrijke kwesties onbetwist blijven’, legt Süddeutsche Zeitung verder uit. Het doelt hiermee onder andere op de Oekraïne-kwestie. Alle 169 parlementariërs stemden onlangs in met een pakket van 85 miljard Noorse kronen (7,2 miljard euro) steun. Premier Støre kondigde bovendien tijdens een bezoek aan Kyiv aan dat Noorwegen ook in 2026 hetzelfde bedrag aan steun voor Oekraïne zal uitgeven. Daarmee lijkt de regering tegemoet te komen aan kritiek van onder meer Denemarken, dat Noorwegen beschuldigde van buitensporige winsten op olie en gas zonder evenredige steun te bieden.
Wat de kiezers wél bezighoudt, zijn de stijgende prijzen en inkomensverschillen. Uit een peiling van Respons Analyse voor Aftenposten blijkt dat ongelijkheid inmiddels de belangrijkste zorg van de bevolking is, nog voor defensie en nationale veiligheid. Vooral de inflatie – voedselprijzen stegen het afgelopen jaar met 5,9 procent – drukt zwaar op huishoudens, aldus Reuters.
Daarbij speelt de vraag hoe het belastingstelsel moet worden ingericht. De Arbeiderspartij wil de huidige belastingdruk grotendeels behouden, terwijl linkse bondgenoten pleiten voor hogere tarieven voor de rijksten om gezinnen met lage inkomens te ontlasten. De rechterflank – de Conservatieven en de Vooruitgangspartij (FrP) – wil juist forse belastingverlagingen. ‘Belastingheffing is een van de grote twistpunten tussen links en rechts,’ zei Solberg er eerder over, geciteerd door Financial Times. Het blad voegt eraan toe dat honderden rijke Noren de afgelopen jaren naar Zwitserland zijn verhuisd om aan de hoge belastingtarieven te ontkomen.
Toch verdedigt de huidige regering de vermogensbelasting. Zij wijst erop dat een afschaffing ertoe zou leiden dat sommige van de rijkste Noren helemaal geen belasting meer betalen. Uit gegevens over 2023 blijkt dat drie van de tien grootste belastingbetalers in Noorwegen geen enkel inkomen hadden, maar enkel via de vermogensheffing bijdroegen, aldus Financial Times.
Een ander centraal thema is het Noorse staatsfonds van ruim 2 biljoen dollar, opgebouwd uit olie-inkomsten. Dat fonds maakt hoge publieke uitgaven mogelijk, maar roept ook discussie op over de besteding ervan. Zo ontstond aan het begin van de campagne een fel debat over investeringen in Israël. De Linkse partij eist dat de Arbeiderspartij zich terugtrekt uit bedrijven die betrokken zijn bij ‘Israëls illegale oorlogvoering in Gaza’, maar de Arbeiderspartij wees dat volgens Reuters af. Volgens Al Jazeera heeft het grootste staatsinvesteringsfonds ter wereld inmiddels zijn aandelen in 11 van de 61 Israëlische bedrijven verkocht.
Mondiale thema’s als klimaat en oorlog zijn aanwezig in de Noorse verkiezingen, maar lijken niet doorslaggevend. Wat de stemming uiteindelijk zal bepalen zijn de portemonnee en de verdeling van welvaart.
Hoewel de officiële uitslagen nog even op zich laten wachten, hebben de schoolverkiezingen al een duidelijke winnaar aangewezen. Bij elke verkiezing gaan leerlingen van middelbare scholen in het land naar de stembus om hun stem uit te brengen. Daar won de Vooruitgangspartij met 26 procent. De Conservatieve partij werd tweede met 19,7 procent. ‘Als dit de verkiezingsuitslag was geweest, hadden de Vooruitgangspartij en de Conservatieve Partij zelfstandig een meerderheid behaald’, concludeert de Noorse krant VG.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
