Onderwerpen: Fotografie

Van Joe Strummer tot de ska-meisjes uit Coventry, mensen die de bakens hebben verzet – ze zijn allemaal gefotografeerd door de vermaarde Britse fotograaf Janette Beckman, die er in elk portret in slaagt behalve het uiterlijk ook het innerlijk van haar model in beeld te brengen. Beckman (65) fotografeerde punkers in het Londen van de jaren zeventig en rappers in het New York van de jaren tachtig, en ze bleef zich interesseren voor subculturen, zoals haar foto’s van bendeleden en demonstranten goed laten zien.

Ze is gevormd door de punktijd, een periode van malaise en grote werkloosheid in het Engeland van de jaren zeventig

Ze is zelf gevormd door de punktijd, een periode van malaise en grote werkloosheid in het Engeland van de jaren zeventig. Onvrede bij jonge mensen uitte zich niet alleen muzikaal, maar werd ook creatief en extravagant vormgegeven in kleding en kapsel. Beckman was geen punker, maar heeft tegen de Volkskrant gezegd dat haar stijl er niet ver vanaf lag. ‘Ze zagen mij als een van hen, maar dan met een camera.’  

Foam, Amsterdam. Tot 8/9

Spolia, de eerste solotentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar Lisa Oppenheim (1975) in Nederland, verwijst naar het Latijnse woord voor ‘buit’ oftewel naar de door tussen 1940 en 1945 geroofde kunstwerken. Oppenheim verdiepte zich in de documentatie die nog te vinden is van de Duitse diefstallen in het Parijse museum Jeu de Paume en onderzocht de voortdurende inspanningen voor restitutie aan nabestaanden van rechtmatige eigenaars. Zo bestudeerde ze de collectie van de destijds zeer welvarende kunsthandelaar Jacques Goudstikker, die in 1940 met familie het Kanaal over vluchtte en om het leven kwam door een noodlottig ongeval; hij viel in een openstaand luik en overleed. Vanaf 1941 werden systematisch complete inboedels in beslag genomen van Joden die waren gevlucht of gedeporteerd; veel van de kunstwerken raakten vermist of werden doorverkocht.

Ze brengt ze weer tot leven en creëert nieuwe artefacten, in plaats van te reconstrueren wat verloren is gegaan

Dat laat ze in Spolia zien door bijvoorbeeld aantekeningen van Goudstikker te gebruiken en een geheel eigen bewerking toe te voegen aan de emotionele geladenheid van een aantal kunstwerken. Ze brengt ze weer tot leven en creëert nieuwe artefacten, in plaats van te reconstrueren wat verloren is gegaan. De gelatine-zilverdrukken zijn van hetzelfde formaat als de originele werken, verwijzen op een serene manier naar het beladen verleden. Oppenheim noemt dit ‘reprocessing’. Een van die technieken bestaat uit het gebruik van vuur om afdrukken en negatieven opnieuw te belichten. Vuur, want de verwoestende kracht geeft licht aan verloren gegane of vernietigde kunstwerken. 

Huis Marseille, Amsterdam, t/m 16/6

De Armeens-Turkse fotojournalist Ara Güler (1928-2018) beschouwde fotografie niet als kunstvorm, schrijft Fusun Ozbilgen, die Güler ooit interviewde, op Armeniapedia. ‘Een fotograaf staat in dienst van de waarheid,’ aldus Güler. In een video bij een van de vele exposities die tijdens zijn leven aan zijn werk werden besteed, licht hij toe: ‘Wij persfotografen leggen een visuele geschiedenis van onze tijd vast. Dat vind ik belangrijker dan het maken van kunst.’ Deze zienswijze leverde Güler de bijnaam ‘het oog van Istanboel’ op, waartegen hij zelf overigens protesteerde. ‘Ik ben een bewoner van de wereld. Ik ben een wereldfotograaf,’ citeert de BBC hem.

Toch was hij volgens The Guardian, hoewel hij ‘de wereld rondreisde en beroemdheden fotografeerde’, vooral trots op de foto’s in zijn geboorteland. ‘In tegenstelling tot de typische toerist was Güler niet geïnteresseerd in lege oriëntatiepunten,’ schrijft het onlinemagazine Qantara over dit werk. ‘Hij portretteerde de levens van de armen en behoeftigen; strijd, armoede, werkloosheid, verval, maar ook hard werken en hoop zijn voelbaar in zijn werk. Toch is dit alles verpakt in zo’n poëtisch en melancholisch kader dat deze foto’s veel meer zijn dan louter documentaire fotografie. Ze zijn de menselijke erfenis van de inwoners van Istanboel.’

The Guardian stelt de legitieme vraag of we Gülers foto’s dan wel als kunst moeten tentoonstellen, waardoor ze ‘in zekere zin uit hun culturele en historische context’ worden gehaald. ‘Een groothoekopname van de kerk van Sint-Gregorius in Ani toont bijvoorbeeld een diep rivierdal dat achter de kerk tussen twee heuvels door slingert. Wat niet wordt onthuld, is dat deze rivier de grens vormt tussen Turkije en Armenië’, die in 1993 vanwege spanningen werd gesloten. Hoe dan ook, besluit de Britse krant, zijn de beelden ‘van een Turkije dat al lang verdwenen is overtuigend in hun schoonheid en verhalend vermogen’.

Ara Güler: A Play of Light and Shadow is van 23 juni t/m 8 november 2023 te zien in Foam, Amsterdam.

Laura Weeda

FOTOGRAFIE | Claude Cahun (1894-1954) werd geboren als Lucy Schwob, maar vond dat het vrouwelijke noch het mannelijke bij haar paste. Neutre, dat klonk beter, vond ze, en daarmee was ze haar tijd ver vooruit. Voor fotografen als Nan Goldin en Cindy Sherman was ze al langer een inspiratiebron, totdat ze niet zo lang geleden werd herontdekt.

Telkens stelde ze de vraag of het mogelijk is een authentieke zelf te bezitten

Cahun speelde samen met andere surrealisten met het begrip identiteit door op elke foto een andere rol aan te nemen, haar gezicht te verdubbelen of met maskers te werken. Telkens stelde ze de vraag of het mogelijk is een authentieke zelf te bezitten, of dat onze identiteit gevormd wordt door maatschappelijke omstandigheden. Dit deed ze altijd in samenwerking met haar geliefde en latere stiefzus, die onder de nom de plume ‘Marcel Moore’ werkte. 

Voor hun verzetswerk in de Tweede Wereldoorlog op het eiland Jersey kregen de twee de doodstraf, die nooit werd voltrokken. Cahun overleed in 1954, Moore zeventien jaar later. De tentoonstelling over hun werk, Onder de huid, was eerder te zien in het Cobra Museum. 

Onder de huid is tot en met 28 juli te zien in de Kunsthal, Rotterdam.

Man – die een vrouw is – werd er online van beschuldigd Chinese vrouwen ‘lelijk en griezelig’ te hebben afgebeeld. Ze zou inspelen op westerse stereotypen van Aziaten, zoals dat ze kleinogig zouden zijn. De foto die in november op een Dior-tentoonstellingin Shanghai hing, werd door het modehuis onmiddellijk weggehaald. Of dat onder druk van de Chinese overheid is gebeurd, kon niet worden bevestigd.

In 2018 ontstond eveneens ophef over een reclame waarin een stereotype Chinese vrouw te zien was die Italiaans probeerde te eten met stokjes. Man antwoordde dat zij van haar land houdt.

Chenmaner.com

In 1962 was Joan Archibald haar leven als huisvrouw in een Amerikaanse buitenwijk beu. Ze vroeg een echtscheiding aan, bracht haar kinderen onder bij haar moeder en ging op zoek naar een ander bestaan. In 1964 verhuisde ze naar Palm Springs, veranderde haar naam in Kali, naar de hindoegodin van dood en tijd, en begon te fotograferen.

Kali bewerkte haar foto’s in een zwembad en werkte met natuurlijke elementen zoals zand, zaagsel, vuil en insecten

Hoe bijzonder haar werk is, werd pas in 2016 herontdekt door haar dochter Susan, drie jaar voordat haar moeder overleed. Kali gebruikte een techniek die zij ‘artography’ noemde. Met zwart-witfilm maakte ze portretten, meestal van haar dochter en haar jonge vrienden en van het omringende Californische landschap.

Daarna gebruikte ze experimentele druktechnieken, zoals meervoudige belichting, over elkaar geschoven negatieven en hoog-contrastontwikkeling. Ten slotte bewerkte ze de foto’s in haar zwembad, een buitenmaatse heksenketel, dat ze vulde met kleurstoffen en natuurlijke elementen zoals zand, zaagsel, vuil en insecten.

De vierdelige monografie Kali Ltd. verscheen bij uitgeverij Powerhouse.