Wat zijn de ‘Gen Z’-protesten van Nepal en hoe vonden ze plaats?
Op 4 september werden de grootste socialemediaplatforms in Nepal abrupt afgesloten door de regering. Volgens de Nepalese regering zouden deze platforms ‘antinationale desinformatie verspreiden’. Enkele uren nadat het verbod werd opgelegd, werden er al demonstraties georganiseerd. De jongeren gebruikten VPN’s en flyers met QR-codes om hun boodschap te verspreiden. Deze vreedzame demonstraties werden hardhandig aangepakt door de veiligheidsdiensten en demonstranten werden met waterkanonnen beschoten en met traangasgranaten bekogeld, meldt Jacobin. Op 5 en 6 september verspreidden de protesten tegen het socialemediaverbod zich over Nepal. In Pokhara, Lalitpur, Biratnagar, Butwal en andere steden kwamen grote groepen demonstranten samen. Meer dan driehonderd mensen werden gearresteerd.
Op 8 september kwamen de demonstranten nogmaals samen om vreedzaam te demonstreren tegen corruptie en de huidige regering zover te krijgen dat ze zouden aftreden, meldt France 24. De Nepalese journalist Sahana Vajracharya vertelde aan Human Right Watch hoe ze een grote massa demonstranten, waarvan velen in schooluniform, rond elf uur ’s middags naar het parlement zag marcheren. Daar aangekomen werden demonstranten opnieuw aangevallen met waterkanonnen en traangas. Maar de meest schokkende beelden waren de demonstranten die door de veiligheidsdiensten werden beschoten met echte munitie. ‘Dit was een grote overtreding van de regels waarmee de politie geweld hoort te controleren’, bevestigt Meenakshi Ganguly, de vicedirecteur van de Aziatische divisie van Human Rights Watch. ‘Ze horen geen munitie te gebruiken tenzij het absoluut noodzakelijk is. Zelfs als ze munitie gebruiken, moeten ze, logischerwijs, altijd zo min mogelijk schade aanrichten. Mensen in het hoofd schieten is geen poging om zo min mogelijk schade aanrichten. (…) Veel van de demonstranten vertelden ons dat ze [de politie] schoten ter hoogte van de borstkas, wat tot veel slachtoffers heeft geleid.’
Op 9 september bestormden demonstranten nogmaals het parlement, maar nu ook andere publieke gebouwen en de huizen van Nepalese politici. Het parlementsgebouw werd afgebrand en een groot aantal leden van de regering nam ontslag. Tijdens de bloedigste dagen van het protest, op 8 en 9 september, vielen er meer dan zeventig doden en meer dan duizend gewonden. Jacobin meldt dat het ministerie op 9 september aankondigde dat ‘het socialemediaverbod tijdelijk werd opgeheven’. Toen de communicatieapps die avond geactiveerd werden, deelden de demonstranten foto’s van hun verwondingen, hechtingen en arrestatiebevelen. Op 10 september nam het leger de controle over de hoofdstad Kathmandu en op 11 september begon de rust weder te keren in de meeste Nepalese steden.
Op 12 september nam de Nepalese premier K.P. Sharma Oli ontslag, samen met een aantal andere hoogstaande functionarissen, en verliet het land. Na het ontslag van Oli verzamelde een groot deel van de Nepalese demonstranten zich op het socialemediaplatform Discord, dat voorheen al een cruciale rol had gespeeld in het organiseren van de demonstraties. De leden van de humanitaire organisatie Hami Nepal en andere leidersfiguren van de protesten gebruikten het platform om samen met het volk te discussiëren over wie de volgende premier moest worden, meldt Independent. In een van de servers zaten meer dan 145.000 leden. Sushila Karki, een gerespecteerde opperrechter die zich meermaals tegen de corruptie in Nepal heeft verzet, werd via stemmingen op Discord verkozen als interim-premier. De Nepalese president Ramchandra Paudel en de opperbevelhebber van het Nepalese leger, generaal Ashok Raj Sigdel, stemden in met de beslissing en Karki werd ingewijd als de eerste vrouwelijke premier van Nepal. Zowel Karki als haar echtgenoot staan bekend om hun activisme tegen de Nepalese monarchie in de jaren negentig en tegen corruptie in de voormalige Nepalese regering. Karki’s eerste beslissing in functie was het ontbinden van de Nepalese regering en het inplannen van verkiezingen op 5 maart 2026. Het land is zich inmiddels aan het herstellen. Banken en politiebureaus gaan geleidelijk weer open.
Het Nepalese weekblad Nepali Times wijst erop dat de protesten werden gekenmerkt door geweld, maar ook door veel humor; een tactiek van de demonstranten om met de traumatische gebeurtenis om te gaan. Beelden van demonstranten die TikTok-dansjes doen voor brandende gebouwen of grapjes uithalen met de politieagenten die hen wegjagen, gingen de wereld rond. Volgens het Nepalese weekblad klagen de buitenlandse media over het brute geweld van de demonstranten en hun irrationaliteit. Nepali Times toont een keerzijde en wijst op de initiatieven van de Gen Z-demonstranten. Sinds Sushila Karki verkozen is, hebben de demonstranten zich georganiseerd via dezelfde socialemediakanalen om de straten op te ruimen en slachtoffers te helpen. ‘Na de protesten kwamen mensen snel samen om publieke ruimtes op te ruimen en politiebureaus te schilderen’, meldt de Nepalese correspondent voor Associated Press Binaj Gurubacharya. ‘Dat tafereel komt misschien minder voor in andere landen waar dit geweld plaatsvindt.’ Gurubacharya vindt het belangrijk dat deze initiatieven van wederopbouw ook worden belicht, en niet in de schaduw blijven van de gewelddadige beelden van de protesten in Nepal.
Waarom protesteert de Nepalese bevolking?
Een aantal dagen voor de beslissing van 4 september ging de hashtag ‘nepo kids’ rond op sociale media. ‘Nepo kids’ verwijst naar het nepotisme onder de hoge klassen en verwijst naar de aantijging dat staatsfondsen in de zakken van de rijken belanden en kinderen van politici voorrang krijgen op bepaalde banen. Deze hashtag droeg bij aan een bredere digitale beweging tegen corruptie en verspreidde zich niet alleen in Nepal, maar waaide ook over naar andere landen in Zuidoost-Azië, zoals Indonesië en de Filipijnen, legt BBC uit.
Het luxe leven van de rijken is tegenwoordig goed te volgen op het internet. ‘Wanneer je het echt te zien krijgt op je telefoon – de villa’s, de sportauto’s – dan voelt [de corruptie] alleen maar echter’, vertelt Ash Presto, een Filipijnse socioloog van de Australian National University, aan BBC. De platforms waarop de corruptie openlijk wordt gedeeld, zijn dezelfde platforms waarop de bevolking, vooral de jongere generatie, deze corruptie aankaart en zich ertegen verzet. ‘Dit is waar Gen Z mee is opgegroeid, dit is hoe ze communiceren… en dus ook hoe deze generatie zich organiseert,’ zegt Steven Feldstein, lid van Carnegie Endowment for International Peace.
De gemiddelde leeftijd van de Nepalese bevolking is vijfentwintig jaar. Ongeveer 26 procent van de afgestudeerde Nepalezen is werkloos en veel families zijn afhankelijk van arbeiders in de Arabische Golf. Voor een groot deel van de Nepalese bevolking zijn sociale media een toevluchtsoord. De platforms bieden jonge Nepalezen toegang tot werk, als freelancer of voedselbezorger, maar ook toegang tot de buitenwereld om bijvoorbeeld in het buitenland te studeren of te werken. Daarnaast is het ook een plek om hun frustraties te uiten en hun mening te delen. Op 4 september werden alle grote socialemediaplatforms in Nepal door de regering afgesloten. Facebook, TikTok, X, Youtube en Instagram waren van de ene op de andere dag niet meer bereikbaar. Studenten konden zich niet meer inschrijven voor de universiteit, kleine ondernemingen verloren in één nacht al hun klanten en families en vrienden konden niet met elkaar communiceren, legt Jacobin uit. Wat voor veel Nepalezen een reddingslijn was binnen een corrupt politiek systeem en een economie met weinig vooruitzichten, werd hun plotseling ontnomen.
Nepali Times wijst erop dat de internationale media de gebeurtenissen in Nepal te simpel hebben voorgesteld. Het hevige gebruik van sociale media om de protesten te organiseren en de vele filmpjes die de wereld rondgingen, leidden tot de naam ‘Gen Z-protesten’. Hoewel het socialemediaverbod van 4 september de aanzet gaf tot de protesten, was dit zeker niet het enige probleem waarvoor de demonstranten de straat op gingen, aldus het Nepalese weekblad. Veel media moesten in korte nieuwsberichten de dertig jaar lange politieke geschiedenis uitleggen van een land dat door de meesten was vergeten. Met andere woorden: de protesten waren het gevolg van een groeiende woede onder een jonge bevolking die al jaren in een corrupt systeem leefde.
Wat volgt er na de Nepalese anticorruptieprotesten?
De Nepalese interim-premier Sushila Karki heeft een commissie opgezet om het geweld te onderzoeken dat werd gebruikt tijdens de protesten, meldt het Indiase nieuwskanaal NDTV. De voormalige Nepalese premier KP Sharma Oli en vier andere hooggeplaatste officieren hebben door deze onderzoekscommissie een reisverbod opgelegd gekregen, meldde de Nepalese minister van Binnenlandse Zaken afgelopen maandag. Onderzoekscommissielid Bigyan Raj Sharma meldde op zondag al dat de vijf overheidsfunctionarissen in kwestie zelfs toestemming moeten vragen om de Kathmandu-vallei te verlaten omdat ‘ze elk moment moeten kunnen verschijnen voor onderzoek’. Door het geweld is er volgens The Federation of Nepalese Chambers of Commerce and Industry (FNCCI) ongeveer zeshonderd miljoen dollar aan verlies geleden in de private sector. De voormalige premier Oli beweert dat infiltranten hebben aangezet tot bloedvergieten. Volgens hem zouden de geweren die werden gebruikt tegen demonstranten door andere bronnen zijn geleverd.
De zesendertigjarige Sudan Gurung, een prominent leider van de protestbeweging en lid van de humanitaire organisatie Hami Nepal, is van plan om zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van maart 2026, bericht Al Jazeera. De protestbeweging heeft zich opgesplitst in gespecialiseerde groepen van legale commissies en communicatiecommissies. Gurung is ervan overtuigd dat zijn beweging het land kan leiden en wil dat ‘elke stem van de Nepalese bevolking wordt gehoord’. Gurung wil niet als individu kandidaat staan, maar samen met zijn beweging als groep. ‘Als ik alleen kandidaat sta, dan heb ik niet de kracht van de jongeren.’
Het Qatarese nieuwsplatform meldt ook dat Gurung en zijn beweging naast het tegengaan van corruptie nog andere plannen hebben, zoals het versterken van de toeristische industrie en de relaties met China en India. De Nepalese activist heeft er bij premier Sushila Karki op aangedrongen dat het onderzoek naar de wandaden van de voormalige elite voor en tijdens de demonstraties tijdig en grondig wordt uitgevoerd. Tijdens het interview met Al Jazeera wijst Gurung naar het bloed op zijn jasje van Hami Nepal. ‘Wij hebben onszelf beloofd dat we het niet zullen afwassen totdat we gerechtigheid hebben.’
Specialisten wijzen erop dat de meeste digitale protesten geen stand houden, zeker niet in regio’s waar corruptie diep in het systeem zit ingebakken. Steven Feldstein meldt aan BBC dat sociale media ‘niet zijn ontwikkeld voor veranderingen op de lange termijn. Je bent afhankelijk van algoritmes, hashtags en woede.’ De revolutie van 2006 in Nepal stootte de Nepalese monarchie van de troon af. Diezelfde revolutionairen zijn nu echter deel van het systeem waar de Gen Z-demonstranten zich tegen keren. Maar Aditya, een van de Nepalese demonstranten, is optimistisch. ‘We leren constant van de fouten van de vorige generatie. Zij aanbaden onze leiders als goden. Maar deze generatie volgt niemand als een god.’