Onderwerpen: Boeken

Het weefgetouw van de tijd – Robert Kaplan

Terwijl westerse leiders tevergeefs hebben geprobeerd de democratie te promoten in het Grotere Midden-Oosten, is er nu een nieuwe vorm van economisch imperialisme op komst als gevolg van de inmenging van China. Ondertussen voerden machtsvacuüms en grensconflicten de boventoon.

De mythe van het moederschap – Elisabeth Badinter

Is moederliefde een instinct dat voortkomt uit een ‘vrouwelijke natuur’, of is het grotendeels een kwestie van sociaal gedrag dat varieert al naargelang het individu, de tijd en de gebruiken? Dat is de inzet van dit historische onderzoek van Elisabeth Badinter.

Voorbij goed en kwaad – Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche navigeert speels en onnavolgbaar van het ene adembenedenmende panorama naar het andere: perspectivisme, herwaardering van alle waarden, Dionysus versus Apollo, übermensch, decadentie, nihilisme. Geleidelijk aan groeperen deze vergezichten naar een filosofie van de toekomst.

De laatste dagen van Roger Federer – Geoff Dyer

Wat gebeurt er als artiesten ouder worden? Wordt hun werk rijper, of verschrompelt het? In deze betoverende meditatie zet Geoff Dyer zijn eigen kennismaking met de late middelbare leeftijd af tegen het laatste werk van schrijvers, schilders en voetballers.

Atlas van de homo sapiens – Telmo Pievani

Deze atlas brengt kennis uit de archeologie, paleontologie, genetica, geografie, geschiedenis, etnologie en natuurwetenschappen samen. Het resultaat is een schitterend boek vol intrigerende kaarten, schema’s, foto’s, chronologische tabellen en reconstructies van vroege menssoorten.

Voor wie zijn campagnes als Amerikaanse presidentskandidaat heeft gevolgd, bevat Bernie Sanders’ boek It’s OK to Be Angry About Capitalism geen nieuws, meldt Rolling Stone. Volgens het magazine pleit Sanders voor een ‘politieke revolutie om de destructieve aard van het kapitalisme aan te pakken.’ Wel nieuw zijn ‘de uitgewerkte diagnoses van de centrale dilemma’s in de VS’ en persoonlijke verhalen, bijvoorbeeld over hoe zijn oudere broer hem liet ‘kennismaken met het werk van Sigmund Freud en Karl Marx’.

The Sydney Morning Herald spreekt van een ‘vernietigende aanklacht tegen het überkapitalisme’, waarbij Sanders ‘leefbare lonen, met publiek geld gefinancierde gezondheidszorg, gratis openbaar onderwijs en een progressief belastingstelsel’ als oplossingen aandraagt. De recensent plaatst hem in de traditie van Franklin Roosevelt ‘die mensenrechten zonder economische rechten min of meer zinloos vond’.

Het is een ‘perfide idee om te geloven dat het kapitalisme over een zelfregulerend mechanisme beschikt’

The Canberra Times beschouwt Sanders’ boek als een serieuze oproep: ‘Het gaat niet om een raaskallende socialist wiens ideeën evenveel waard zijn als een paar zelfgebreide wollen wanten.’ Volgens de krant is het een ‘perfide idee om te geloven dat het kapitalisme over een zelfregulerend mechanisme beschikt’. De beste oplossing was om ‘twintig jaar geleden de problemen met het kapitalisme te benoemen. De op een na beste is om dat nu te doen.’ 

Bernie Sanders: Het is oké om kwaad te zijn op het kapitalisme, vertaald door Nicole Seegers, uitgeverij Balans.

In eerste instantie vond de Canadese journalist Naomi Klein (bekend van onder meer No Logo) het vooral grappig dat steeds meer mensen haar verwarden met Naomi Wolf, de Amerikaanse feministische auteur van de essaybundel When Beauty Hurts, die zich inmiddels heeft bekeerd tot de wildste complottheorieën, van het ebolavirus tot covid-19, schrijft The Los Angeles Times. De twee vrouwen zijn ongeveer even oud, lijken een beetje op elkaar en zijn beiden joods. Toen tijdens de pandemie dit misverstand steeds vaker opspeelde, besloot Klein erover te schrijven.

In haar aanpak volgt ze ‘het witte konijn uit Alice in Wonderland in zijn hol (…). Het boek gaat over een “eindeloze val” in de diepten van de tijd en het internet.’ Katie Roiphe noemt deze verkenning in The New York Times even verhelderend als erudiet. Door zich te concentreren op de ontwikkeling van haar dubbelganger, die in 2021 zelfs werd verbannen van Twitter, slaagt Klein er volgens Roiphe in te traceren hoe ‘de voorstanders van goedbedoelend links uiteindelijk gaan lijken op de antivaxers’. Onderdeel van die overeenkomst, onderstreept Klein zelf, is dat we anderen uiteindelijk steeds meer als ‘niet-wezens’ gaan beschouwen.

‘Geen enkele andere tekst geeft zo goed de geest weer van de vreemde tijden waarin we leven’

‘Geen enkele andere tekst geeft zo goed de geest weer van de vreemde tijden waarin we leven’, meent columnist Michelle Goldberg in dezelfde krant. Via haar dubbelganger belandt Klein bij ‘de instabiliteit van onze identiteit in de virtuele wereld, en de krachten die mensen ertoe aanzetten de oevers van het progressieve te verlaten en zich te wagen in een koninkrijk der schaduwen’.

The Washington Post vindt het meest prijzenswaardig aan het boek nog Kleins vermogen om zichzelf in twijfel te trekken. ‘Net als velen ter linkerzijde (…) bevindt Naomi Klein zich in een periode van zelfbevraging’, aldus de krant. ‘Ze wil progressieven ertoe aanzetten hun houding te herzien tegenover conflicten (hun obsessie met verschillen gaat ten koste van gemeenschappelijke doelstellingen), tegenover taal (te complex en te veel jargon) en tegenover de identiteitskwestie (onderworpen aan een “onstrategische” focus waardoor solidariteit met andere klassen wordt verhinderd)’, onderstreept het dagblad. Als links stopt met debatteren, wint rechts terrein. Ook al omdat het gevoel dat het systeem is opgetuigd en dat wij er de prooi van zijn, volgens Klein geheel terecht is: ‘Complotdenkers hebben ongelijk over de feiten, maar niet over hun vermoedens.’  

Dubbelganger: een reis naar de spiegelwereld van Naomi Klein verscheen in september bij Uitgeverij De Geus

Door Laura Weeda

King, A Life over Martin Luther King van Jonathan Eig voegt genoeg toe aan het beeld van de in 1968 vermoorde dominee, concluderen internationale recensenten. Vooral omdat de biograaf gebruik heeft gemaakt van niet eerder vrijgegeven dossiers van de FBI. Zo heeft Neil Steinberg het in Chicago Sun-Times over ‘zo’n genuanceerde en gedetailleerde biografie dat hij het gevoel kreeg dat King met de ochtendkrant bij hem in de huiskamer zat’.

Kelefa Sanneh van The New Yorker noemt het een ‘sober en intiem portret van King waarin Eig duidelijk maakt hoe dicht de FBI hem op de hielen zat. Klaarblijkelijk in de hoop hem met belastende informatie over communistische ideeën of buitenechtelijke affaires te kunnen vervolgen, intimideren of tot zelfmoord aan te zetten.’ Volgens Kenneth Mack van The Guardian heeft Eig ‘uitstekend werk geleverd, onder meer door Kings affaires grondig te documenteren’. Maar ook door hem te presenteren als ‘een onvolmaakte, opgejaagde figuur die vaak aan zichzelf twijfelde’. In The Washington Post schrijft Mark Whitaker over een ‘psychobiografie met de verhalende kracht van een thriller’. Eigs toon is volgens hem ‘mild kritisch; zo wordt Kings wetenschappelijke plagiaat allerminst vergoelijkt’. 

Door Diederik Samwel

Wie denkt met De laatste dagen van Roger Federer en andere eindes een enerverend sportboek open te slaan, komt bedrogen uit. In plaats daarvan heeft de Amerikaanse criticus, essayist en romancier Geoff Dyer een bloemlezing samengesteld over het einde van roemruchte carrières. Zo komen naast het, rond de boekpublicatie naderende afscheid van de Zwitserse tennislegende onder meer ook die van Jean Rhys, Bob Dylan en Richard Wagner voorbij. 

Hannah Clarkson van Totally Dublin vindt dat het boek neerkomt op een ‘waslijst van eindes in het algemeen’. Het gaat in haar ogen net zo goed over ‘gesneefde ambities, niet-uitgelezen boeken of de gelofte om voor de rest van je leven uitsluitend hotelshampoo te gebruiken.’ Ze stelt dat Dyer ‘met komisch fatalisme’ zichzelf en ‘alles wat hij nog heeft af te ronden’ op de korrel neemt.

‘Met tennis heeft het weinig te maken’

‘Onder de talrijke thema’s die zijn aandacht genieten’ springt er eentje uit: Dyer zelf, zo constateert recensent Nicholas Wroe in The Guardian. ‘Bij een andere schrijver die zichzelf zo nadrukkelijk centraal stelt, was dat vermoeiend geworden’, maar Dyer zet ‘zijn handelsmerk van frisheid, speelsheid en humor’ ditmaal in om de vergankelijkheid te onderzoeken. ‘Terwijl zijn leeftijd vat op hem begint te krijgen, is zijn jeugdigheid allerminst verdwenen.’

Simon Kuper stelt in Financial Times dat er een mooi boek valt te schrijven over ‘creatieve geesten in de nadagen van hun carrière’. Maar Dyer komt wat hem betreft niet verder dan een ‘allegaartje van loftuitingen op schilders, auteurs en atleten’ in combinatie met ‘eindeloze ontboezemingen waarbij je wenst dat zijn redacteur had ingegrepen. Zijn beste overdenkingen waren misschien iets geweest voor een kort essay. Hij had ze ook kunnen delen op zijn Facebook-pagina.’

‘Eigenlijk zijn het gecamoufleerde mémoires’, schrijft Charles Finch in Los Angeles Times : ‘Met tennis heeft het weinig te maken, maar, net als in zijn vorige publicaties, des te meer met Dyer zelf.’ Hij houdt het op ‘een hybride vorm van essay, kritiek en fictie’.

De laatste dagen van Roger Federer en andere eindes van Geoff Dyer, uit het Engels vertaald door Ivo Verheyen, is half juli uitgebracht door uitgeverij Tzara.

Door Diederik Samwel

Kurt Tucholsky (1890-1935) was al beroemd als satiricus, journalist en schrijver van vlijmscherpe korte verhalen toen hij in 1931 Gripsholm, een kasteelroman schreef, ‘een quasizorgeloos vakantieboek, waarin vriendschap, verliefdheid, geflirt in een driehoeksverhouding, goed eten en drinken en wandelingen in de natuur’ de overhand hebben, aldus de Nederlandse uitgever, Van Oorschot. Opvallend, want in deze jaren schreef de van oorsprong Duitse auteur verder alleen nog ‘hartverscheurende brieven’ aan intimi. Vier jaar later stierf hij aan een overdosis slaappillen. Vanwaar deze luchtige uitzondering?

Tucholsky brak al jong door als publicist, maar werd in de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog ingezet als soldaat aan het oostfront, een ervaring die hem voorgoed overtuigde van het pacifisme en antimilitarisme. Na de oorlog schreef hij in hoog tempo onder allerlei pseudoniemen artikelen waarin hij onder meer zijn landgenoten vergeefs probeerde te waarschuwen voor een aankomende oorlog. In 1924 verhuisde hij naar Parijs en later naar Zweden, waar hij uiteindelijk stierf.

Uit zijn brieven is op te maken dat hij die laatste jaren van zijn leven vol zelfverwijt was. Zo schreef hij over zichzelf: ‘Had een goudklomp in zijn hand, maar bukte zich om centjes op te rapen’, aldus The New York Review of Books. Andere citaten uit deze tijd: ‘Een satiricus is een gedesillusioneerde idealist’ en ‘Ik heb succes, maar geen enkele invloed’. NYRB noemt Gripsholm dan ook ‘een bedrieglijk lichte roman’, waarin ‘constant onheil op de loer ligt’. The Times Literary Supplement bespeurt tijdens het lezen ‘een treurig gevoel van verlangen, beroofd van enige hoop’. Tucholsky lijkt niet langer de illusie te hebben gehad anderen te overtuigen; volgens LA Review of Books is dit boek om die reden persoonlijker van aard.

Toch, schrijft NYRB, was zijn invloed op tijdgenoten en latere schrijvers niet gering – in Nederland vormde Tucholsky een inspiratiebron voor onder anderen Annie M.G. Schmidt en Simon Carmiggelt – zij het niet op politiek vlak. Martyn Goff van The Daily Telegraph noemt als een van de ‘buitengewone kenmerken van dit boek’ de moderniteit: ‘het zou recent geschreven kunnen zijn’. Ook modern in deze roman was zijn personage Lydia, ‘een vrouw die zich vaak wispelturig en belachelijk gedroeg, maar tegelijkertijd nuchter, warm en zeer onafhankelijk was,’ aldus The New York Times.

Gripsholm, een kasteelroman is 6 juli verschenen in een vertaling van Ard Posthuma.

Door Laura Weeda

In het boek The Big Con nemen de Britse wetenschappers Mariana Mazzucato en Rosie Collington consultancybedrijven als Deloitte en EY onder vuur. ‘Deze twee stoere vrouwelijke economen en experts in innovatief denken leveren verlammende kritiek op de adviesbranche’, concludeert Hugo Gaarden op de Deense nieuwssite Økonomisk Ugebrev. Volgens Gaarden brengen ze ‘scherp aan het licht’ hoe de toezicht op de branche vaak ontbreekt, waardoor ‘de economie en de democratie worden ondermijnd’.

Diane Coyle van Financial Times benadrukt dat de auteurs ‘perfect’ laten zien hoe snel er een vicieuze cirkel ontstaat. ‘Probeer de klok maar eens terug te draaien. Heeft een grote firma of ministerie eenmaal diensten uitbesteed, dan kost het veel te veel tijd en geld om die weer in eigen beheer te nemen. Dan wordt maar weer een nieuw contract met een consultancybedrijf afgesloten.’

Hettie O’Brien schrijft in The Guardian dat de anekdotes en de interviews met consultants in het boek het meest tot de verbeelding spreken: ‘Vergaderingen waarin het wemelt van de Deloitte-mensen die elkaar met zombie-achtige mailtjes bestoken. Of junior-adviseurs die vaak veel beter in de gaten hebben wat er binnen de organisatie speelt dan hun leidinggevenden. En dan blijken adviezen bovendien te bestaan uit bedrieglijk simplistische powerpoints.’

Greg Rosalsky van de Amerikaanse NPR is ‘opgelucht’ dat Mazzucato en Collington ook aanbevelingen doen: ‘Maximale transparantie bij contracten met de consultancybedrijven, extra alert zijn op belangenverstrengeling en diepgaand investeren in de eigen medewerkers binnen de organisatie. Dat zouden overheden ter harte moeten nemen.’

The Big Con, door Ed Lof en Joost Polmann vertaald als De consultancy-industrie, is op 17 mei verschenen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam

Door Diederik Samwel