Onderwerpen: Boeken

De in Hongarije geboren en opgegroeide John von Neumann (1903-1957) geldt als een ongeëvenaard wetenschappelijk genie. Of het nu ging om de grondslagen van de wiskunde, kwantumtheorie, ballistiek, digitale computers of speltheorie, Von Neumann wist er alles van en kon het nog helder uitleggen ook. Volgens collega-wetenschappers beschikte hij dan ook over de snelste hersenen ter wereld. Aan hem wordt ook het basisontwerp van de hedendaagse commerciële computer toegeschreven. Halverwege de vorige eeuw was Von Neumann bovendien nauw betrokken bij de ontwikkeling van de atoombom in de VS.

De Britse wetenschapsjournalist Ananyo Bhattacharya publiceerde vorig jaar het boek The Man from the Future over Von Neumann. Verwacht geen biografie in letterlijke zin, de beschrijving van iemands levensloop, waarschuwt Ulf von Rauchhaupt in Frankfurter Allgemeine Zeitung. Bhattacharya concentreert zich in het boek ‘vrijwel uitsluitend op zijn wetenschappelijke werk, ook al zou je daar minstens een half dozijn wetenschappers op Nobelprijsniveau voor nodig hebben’. Von Rauchhaupt snapt dat het voor de auteur onbegonnen werk is om Von Neumanns werk een plaats te geven in de wetenschapsgeschiedenis. Geen enkele gespecialiseerde historicus is daartoe in staat, omdat die minstens vijf disciplines zou moeten beheersen. ‘Tenzij Von Neumann er zelf mee aan de slag zou gaan…’

‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen’ 

In The New Republic constateert Samanth Subramanian dat Bhattacharya meer als cartograaf dan als biograaf te werk is gegaan. ‘Daardoor is de held van het verhaal soms pagina’s lang afwezig, terwijl de auteur een rijke intellectuele staalkaart van zijn ideeën, theorieën en denkwijzen presenteert en die met elkaar in verband brengt.’ Zo wordt volgens Subramanian duidelijk hoe Von Neumann zijn toekomst en ons heden heeft ontworpen: ‘Kijk goed om je heen en je ziet overal zijn vingerafdrukken.’ 

Criticus Jennifer Szalai van The New York Times is weliswaar onder de indruk van Bhattacharya’s boek, maar heeft na het lezen toch wat ambivalente gevoelens. Zo komt Von Neumann enerzijds op haar over als een Amerikaanse havik die een preventieve aanval op Rusland voorstelde, terwijl hij anderzijds als Centraal-Europeaan de theorie aanhing dat de mens altijd geneigd is samen te werken om te overleven: ‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen.’ 

Stephen Budiansky is op voorhand sceptisch over populaire uiteenzettingen van de kwantumtheorie, maar geeft zich gewonnen na het lezen van The Man from the Future, schrijft hij in The Wall Street Journal: ‘In kristalhelder proza geeft Bhattacharya de essentie van mathematische en natuurkundige stellingen weer. Het is een ware krachttoer dat het boek ook nog eens leest als een trein.’ 

The Man from the Future van Ananyo Bhattacharya verscheen op 16 september in de Nederlandse vertaling van Hans van den Berg als De man uit de toekomst: het visionaire leven van John von Neumann bij Atlas Contact.

Door Diederik Samwel

Tien jaar lang onderzocht de Britse politicoloog Brian Klaas verschillende machtsvormen om antwoord te krijgen op de vraag waarom er toch zoveel tirannen, dictators en corrupte figuren aan de knoppen zitten. Hoe komen deze leiders aan de macht, waarom laat de omgeving dit gebeuren en wat valt er tegen te beginnen? Voor zijn boek Corruptible reisde Klaas de wereld rond om staatshoofden en CEO’s maar ook de autoritaire directeur van een woningbouwvereniging of een kannibalistische stammenleider te doorgronden. 

‘Als er iets duidelijk wordt in dit boek is het dat onze wereld vol zit met systemen die corrupte figuren aantrekken en aanmoedigen’, concludeert Brian Tanguay in California Review of Books. 

Criticus Jason Pack van nieuwssite Insidearabia.com noemt het onderzoek van Klaas van grote waarde voor de nadere bestudering van de machtssystemen in het Midden-Oosten, waar het nogal eens ontbreekt aan controle over de macht. Klaas illustreert dat volgens Pack ‘glashelder’ met de werkwijze van de Belgische koning Leopold II. Die hanteerde in eigen land een transparante en liberale regeerstijl, maar manifesteerde zich in Congo als ongekend wrede heerser. ‘Waar dat verschil vandaan kwam? In België had hij met toezicht en regelgeving te maken; in de kolonie waren die geheel en al afwezig.’

‘Een onderhoudend geschreven gids langs duistere zielen van machthebbers’

In Corruptible laat Klaas ook zien dat het vanaf de zijlijn gemakkelijk is om te oordelen, schrijft Colin Freeman in The Telegraph. Zo liet de Thaise ex-premier Abhisit Vejjajiva tijdens straatprotesten 87 burgers doodschieten: ‘Maar wat zouden wij in zijn plaats gedaan hebben in de wetenschap dat we de verantwoordelijkheid dragen voor de levens van honderdduizenden gelijkgestemden?’ Freeman noemt het boek van Klaas een ‘onderhoudend geschreven gids langs duistere zielen van machthebbers’, maar denkt niet we nu een handleiding hebben om ‘de Poetins van deze wereld het hoofd te bieden’.

In The Washington Post vindt Rachel Kleinfeld dat het betoog van Klaas verontrustender was geweest als hij het niet zo geestdriftig had opgeschreven. ‘Omdat hij de lezer vooral ook wil vermaken, verlies je haast uit het oog hoe goed narcistische psychopaten in staat zijn hun charisma in te zetten en zo de boel te manipuleren en te intimideren.’ 

Corruptible van Brian Klaas, vertaald door Irene Paridaans als Macht, verscheen begin maart bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Door Diederik Samwel  

Pelgrim langs Tinker Creek – Annie Dillard

In 1971 woont Annie Dillard, auteur van Pelgrim langs Tinker Creek, een jaar in de Amerikaanse staat Virginia, in een vallei waardoor de rivier Tinker Creek stroomt. Bijna dagelijks zwerft ze langs de oevers, waar haar geen detail ontgaat. Energiek en bezield vertelt ze in haar boek over de vaak genadeloze natuur in en rond de rivier en laat ze zien hoe gedurende de seizoenen alles onophoudelijk aan verandering onderhevig is. Ze dwingt de lezer voortdurend naar de details te kijken, en confronteert hem aldoor met het mysterie, de schoonheid én de wreedheid van het leven.

Giftige positiviteit – Whitney Goodman

Onze cultuur is geobsedeerd door positiviteit, en positief denken wordt gezien als oplossing voor al onze problemen. Maar waarom zijn er dan toch zo veel mensen ongelukkig? Psychotherapeut Whitney Goodman stelt dat positiviteit ook heel giftig kan zijn en slecht voor je (mentale) gezondheid, als het ertoe leidt dat je negatieve gevoelens onderdrukt.

Stadsnomade – Amy Liptrot

In de hoop haar geïsoleerde leven op de Orkneyeilanden achter zich te laten, boekt Amy Liptrot een enkele reis Berlijn. Ze hopt van onderhuur naar onderhuur en van het ene slechtbetaalde baantje naar het andere. Alles is vluchtig, inclusief haar internetdates. Het enige wat haar richting geeft, is de natuur om haar heen: zwemmen in Berlijnse meren en de stadse wildernis ontdekken – haviken, bonte kraaien en wasberen. Een jaar lang stelt Amy zich open voor nieuwe ervaringen, verrassingen, inspiratie en de liefde.                                                                                                                                                                             

Stadsnomade is een filosofische overdenking over de huidige tijd, vastigheid versus vluchtigheid, liefde in tijden van Tinder, rouw, en de rustgevende kracht van de natuur.

Wereldcrisis – Geoffrey Parker

Wereldcrisis van Geoffrey Parker gaat over de vraag: Wat kan de geschiedenis ons leren over klimaatverandering? Parker heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar veranderingen in het klimaat halverwege de zeventiende eeuw in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Hoe verhielden de veranderingen in de heersende weerpatronen zich tot de politieke, economische en sociale crises van 1618 tot 1680? Door op deze inventieve manier naar het verleden te kijken blijkt dat de invloed van het klimaat op de geschiedenis van de mensheid veel groter is dan altijd werd verondersteld.

Over tirannie – Timothy Snyder

In Over tirannie beschrijft historicus Timothy Snyder twintig strategieën die burgers kunnen gebruiken om de democratie te beschermen tegen een autoritaire overheid, uitgewerkt met concrete voorbeelden uit de geschiedenis. Over tirannie is schitterend geïllustreerd door kunstenaar Nora Krug, auteur van Heimat, die met haar zeer inventieve kunststijl extra leven, kleur en kracht blaast in Snyders betoog.