Onderwerpen: Fotografie

In de Kunsthal Rotterdam is een overzicht te zien van het oeuvre dat de legendarische Amerikaanse fotograaf Richard Avedon (1923-2004) naliet. Avedon was een van de beroemdste en meest vernieuwende fotografen van de 20ste eeuw. Zijn mode- en portretfotografie verscheen in alle gerenommeerde bladen en hij werd de eerste fotograaf in dienst bij The New Yorker. Zijn modellen waren hoogbenig en van een onaardse elegantie. De foto’s: filmisch en met beweging, het tegenovergestelde van de conventionele statische poses in de mode-industrie destijds. Hij kreeg iedereen voor zijn camera van Dwight D. Eisenhower tot Marilyn Monroe.

Kenmerkend is zijn gebruik van een witte achtergrond, waardoor de aandacht volledig op de geportretteerden komt te liggen

Pas toen In the American West verscheen kreeg Avedon de museale erkenning die hem toekwam. Mode- en celebrityfotografen waren geconstrueerd en commercieel destijds en behoorde tot een ander genre dan kunstenaars, maar de documentaire fotografie slechtte die barrière. 

Avedon reisde door 17 staten en 189 steden, nam 752 portretten van alledaagse mensen in het westen van de VS in een inmiddels ‘Avedoneske stijl’ die hij eerder toepaste op beroemdheden en politici. Kenmerkend is zijn gebruik van een witte achtergrond, waardoor de aandacht volledig op de geportretteerden komt te liggen en zich van dichtbij laat bestuderen. Een van de technieken die hij regelmatig gebruikte, was de randen van het negatief mee af te drukken, om te laten zien dat de compositie exact was zoals hij die had gefotografeerd.   

Relationships, Kunsthal Rotterdam, tot 6/9

De foto’s die de Amerikaanse fotograaf Joel Meyerowitz maakte op reis door Europa, geven een fantastisch tijdsbeeld van hoe anders het continent er destijds voor stond en bij lag. De 28-jarige fotograaf reed een jaar lang door tien landen. ‘Mijn generatie was schatplichtig aan Robert Frank, een Europeaan die naar de VS kwam om zichzelf te ontdekken. Dus ging ik naar Europa om mezelf te ontdekken.’

Zijn vriendschap met een flamencofamilie resulteerde in 8.500 foto’s en uren aan geluidsopnamen

Hij strandde in Málaga op het hoogtepunt van de franquistische dictatuur. Zijn vriendschap met een flamencofamilie resulteerde in 8.500 foto’s en uren aan geluidsopnamen. Meyerowitz wordt erkend als iemand die opnieuw definieerde hoe de werkelijkheid kan worden vastgelegd met een camera. Na zijn terugkeer naar Manhattan had hij in 1968 zijn allereerste solotentoonstelling in het MoMA in New York.

Museo Picasso Málaga, t/m 15/12

Alison Jackson was net afgestudeerd aan het Londense Royal College of Art toen prinses Diana in 1997 stierf. De intensiteit van het verdriet van de natie fascineerde en verontrustte haar. ‘Diana was zo sterk aanwezig in ons leven, als een lid van onze familie,’ vertelt ze. ‘Door de pers hadden we het gevoel heel dicht bij haar te staan, maar in feite stond ze heel ver van ons af.’ Ze besloot om via de fotografie dit ‘fenomeen van veronderstelde intimiteit met beroemdheden’ te onderzoeken, schrijft LA Times.

Daarmee was ze eigenlijk haar tijd ver vooruit. Ze begon foto’s te maken die visualiseerden ‘wat bloeide en op de loer lag in de collectieve verbeelding’. Diana die haar middelvinger naar de camera opsteekt. Diana en vriend Dodi Fayed die elegante, nonchalante poses aannemen aan weerszijden van een baby, ogenschijnlijk die van hen.

De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’

De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’, aldus het dagblad uit Los Angeles. Jackson besloot verder te gaan op deze tour, en maakte met de hulp van lookalikes foto’s die zo overtuigend zijn dat kijkers ‘zeker wisten dat ze koningin Elizabeth II echt had betrapt terwijl ze geld uit een geldautomaat haalde, of Kanye die Kim in een corrigerende onderbroek helpt, of Donald Trump in het gezelschap van Ku Klux Klan-mannen met een kap op’. Zelf benadrukt Jackson met disclaimers bij haar werk, zoals ‘This is not Donald Trump’, dat wat we zien niet echt is – daarbij ook verwijzend naar Magrittes pijp die geen pijp is.

Een van de gedachten achter haar werk is dat ‘nep het nieuwe echt is’, citeert The Guardian; ‘En mensen als Donald Trump en Kim Kardashian maken het ons makkelijk: ze zijn half echt, half karikatuur.’

Volgens Jackson, die bekendstaat om haar controversiële uitspraken en dan ook, zo vertelt de Londense krant, ‘regelmatig bijna wordt gearresteerd’, begon ze te fotograferen omdat ze ‘fotografie haat. Ik vind het een bedrieglijk, glibberig en onbetrouwbaar medium dat je verleidt te geloven dat wat je ziet echt is’, aldus Daily Mail. Waar ze aan toevoegt: ‘Dat is toch eigenlijk precies waar het in Los Angeles om draait?’ 

Truth is Death, van 23 maart tot 15 september 2024 te zien in Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.

Door Laura Weeda

De Oekraïense fotograaf en kunstenaar Boris Michailov (1938) werd fotograaf, terwijl hij was opgeleid tot ingenieur. Deze tentoonstelling omvat zo’n achthonderd foto’s, die elk op eigen wijze commentaar geven op de tijd waarin ze gemaakt zijn. Wat Michailov aan zijn beelden toevoegde, de zogenaamde ‘extra laag’, werd later zijn signatuur. Die zit hem in scherpe contrasten en wat hij zelf ‘lelijke’ foto’s noemde, waarmee hij zijn particuliere kleine verzet pleegde tegen het perfectionisme van de Sovjetpropaganda.

Destijds werkte Michailov vooral in opdracht, hij zette jonggehuwden, baby’s en matrozen op de gevoelige plaat en bewerkte de beelden daarna voor zichzelf. Hij bewerkte ze met kitscherige kleuren en bespotte met z’n eigen beeldtaal de manier waarop alledaagse gebeurtenissen werden verheerlijkt door de staat. ‘Zonnestraaltjes’, noemde hij de foto’s die een surrealistisch familiealbum vormden, waaraan hij zo’n vijftien jaar heeft gewerkt. 

In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen

Michailov anticipeerde in de jaren tachtig voorzichtig op de naderende val van de Sovjet-Unie. Ook dan ondermijnt hij de betekenis van de beelden door opzichtige kleuren te gebruiken om uiting te geven aan zijn frustratie en desillusie over de Sovjet-idealen. 

In latere series documenteert hij genadeloos de gevolgen van de westerse invloeden die voorspoed zouden moeten brengen voor iedereen. Maar in Oekraïne ontstond een nieuwe elite van miljonairs, terwijl een aanzienlijk deel van de bevolking in armoede terechtkwam en het aantal daklozen dramatisch toenam.  

Boris Michailov, Oekraïens dagboek, Fotomuseum Den Haag, 30 maart t/m 18 augustus.

De Colombiaanse fotograaf Felipe Romero Beltrán (1992) volgde jarenlang een groep van negen minderjarige immigranten uit Marokko die de Straat van Gibraltar, de zee-engte tussen Marokko en Spanje, overstaken om grenscontroles te vermijden. In het Spaanse Sevilla, waar de jongens zich vestigden in afwachting van een verblijfsvergunning, fotografeerde Romero Beltrán drie jaar lang hun alledaagse bestaan. Dat is precies de tijd die staat voor de ‘voogdij’ over migranten die illegaal een land binnenkomen. De voogdij en controle blijven in handen van de staat, uitgevoerd door een speciaal interneringscentrum dat hen huisvest en monitort. Eenmaal meerderjarig moet een migrant nog een tot drie jaar wachten om zijn of haar legale status in het land te verkrijgen.

Het isolement in een nieuwe samenleving waaraan ze niet mogen deelnemen, is op elke foto te zien

Romero Beltrán laat de schrijnende vervreemding zien van de jongvolwassenen die hun verwachtingen continu moeten bijstellen. Het isolement in een nieuwe samenleving waaraan ze niet mogen deelnemen, weg van hun familie, is op elke foto te zien. Maar het wachten en de verveling domineren. Om daar uitdrukking aan te geven heeft de fotograaf voor Dialect samen met de jongens gestileerde beelden geënsceneerd. Beltrán won in 2022 de Aperture Portfolio Prize voor Dialect en in 2023 de Foam Paul Huf Award.

Felipe Romero Beltrán: Dialect, Foam, Amsterdam, 26 januari t/m 1 mei

Ondanks vele pogingen van vooraanstaande Mexicaanse intellectuelen heeft niemand de enigmatische Italiaanse schoonheid Tina Modotti ooit echt kunnen doorgronden. Behalve fotograaf was ze actrice, model voor de muurschilderingen van Diego Rivera en geliefde van de Amerikaanse fotograaf Edward Weston, met wie ze in 1923 naar Mexico verhuisde, in de koortsachtige renaissance die dat land destijds op cultureel gebied doormaakte. Ze werd een voorvechter van het Mexicaanse volk, dat ze in al zijn splendeur vastlegde en dat haar liefkozend Tinisima noemde. 

In 1929 werd Modotti beschuldigd van de moord op Julio Antonio Mella, haar Cubaanse minnaar

In 1929 werd Modotti beschuldigd van de moord op Julio Antonio Mella, haar Cubaanse minnaar. Ze vluchtte naar de Sovjet-Unie om aan de Mexicaanse pers te ontsnappen en vervolgens naar Europa, waar ze geheim agent voor de Sovjets zou zijn geweest en onder een valse naam als verpleegkundige werkte. Drie jaar na haar terugkeer in Mexico stierf ze, op slechts 45-jarige leeftijd. 

De tentoonstelling in Foam is een eervolle hommage aan een bijzondere vrouw die zich maar kort aan de fotografie wijdde en desondanks een schitterend oeuvre heeft achtergelaten.

Tina Modotti – Artist and Activist, Foam, Amsterdam, t/m 31/1

De Peruaans-Amerikaanse kunstenaar Tarrah Krajnak wil de canon van de westerse fotografie aan de kaak stellen en een nieuw voorstel doen waarin zij zich als vrouw van kleur beter kan herkennen. Want wie en wat wordt onthouden als onderdeel van het mondiaal archief? 

Voor de serie 1979 Contact Negatives ensceneerde ze een performance met beelden uit kranten uit haar geboortejaar. Krajnak wilde zichtbaar maken hoe herinneringen worden geconstrueerd en gearchiveerd, een interesse die voortkomt uit haar eigen persoonlijke achtergrond. 

Maar bovenal gaat het om het verlangen om te herstellen wat verloren is gegaan

Krajnak werd geboren in een weeshuis als dochter van een alleenstaande moeder die verdween en haar achterliet bij de nonnen. Een Slowaaks-Amerikaans stel uit een mijnstadje in het oosten van Pennsylvania adopteerde de kleine Tarrah, die vervolgens samen met een geadopteerde zwarte broer en zus werd opgevoed in een bijna volledig witte buitenwijk. De fotografie ontdekte ze op de Wesleyan-universiteit in Ohai. Nu hangt haar werk in Amsterdam. Terugkerend thema is haar eigen lichaam en ballingschap: verbonden zijn door uitsluiting. Maar bovenal gaat het om het verlangen om te herstellen wat verloren is gegaan. 

Tarrah Krajnak: Shadowings, a Catalogue of Attitudes for Estranged Daughters, Huis Marseille, Amsterdam, 28/10 t/m 25/2

Om veelbelovende fotografen te signaleren en te stimuleren is er de Foam Talent Call, waarbij jonge fotografen van overal ter wereld (achttien tot veertig jaar) wordt gevraagd hun portfolio’s in te zenden. De geselecteerde kunstenaars krijgen diverse mogelijkheden aangeboden om hun werk te laten beoordelen en zich verder te ontwikkelen.

Rode draad blijft de focus op de condition humaine en op de meest actuele kwesties van onze tijd

Ook dit jaar geven de inzendingen een goed beeld van de thema’s waarmee de nieuwe generatie fotografen zich bezighoudt. Rode draad blijft de focus op de condition humaine en op de meest actuele kwesties van onze tijd: klimaatverandering, politieke conflicten, discriminatie, ontheemding en sociale onrechtvaardigheid. Lina Geoushy onderzocht het geweld tegen vrouwen in Egypte, terwijl Pavo Marinović zich verdiepte in de archetypen van en vooroordelen over mannelijkheid in voormalig Joegoslavië.

Foam Talent 2022 is van 16/9 t/m 18/01 te zien in Foam, Amsterdam