Onderwerpen: Tentoonstelling

Over Marokkaanse mode bestaan veel vooroordelen, zegt cocurator Zineb Seghrouchni van de expositie MODA– Moroccan Fashion Statements in het Centraal Museum in Utrecht. De drie, vier generaties met een ‘migratieachtergrond’ hebben zowel ­artistiek als economisch en maatschappelijk het nodige bijgedragen. Mode, of wat je draagt, is een van de meest directe manieren om je uit te drukken. En dat gebeurt dan ook volop. 

Marokkaanse mode wordt nog weleens ­gereduceerd tot pracht en praal of juist allesbedekkende kleding, terwijl de silhouetten en lijnen van bijvoorbeeld de Marokkaanse djellaba, de Japanse kimono en de West-­Afrikaanse boubou worden afgedaan als ­‘folklore’. In Utrecht is een breed scala aan Marokkaanse mode te zien, waarbij tradities, ambachten en kunst samenkomen in de veelzijdigheid van hedendaagse makers. 

Tradities, ambachten en kunst komen samen in de veelzijdigheid van hedendaagse makers

MODA bevat ongeveer honderd objecten en is opgedeeld in zeven thema’s, van monumentale ontwerpen tot de haartradities van de Amazigh. Ontwerpers zoals Sara Chraibi, Daily Paper en Tamy Tazi worden belicht, naast bijdragen van kunstenaar Hassan Hajjaj. 

De tentoonstelling is een voorbeeld van de manier waarop lokale en internationale invloeden elkaar kunnen versterken, zonder dat het in de buurt komt van wat als ‘cultural appropriation’ zou kunnen worden afgedaan. Tijdens de duur van de tentoonstelling zijn er tal van verbindende programma’s rond het museum, zoals het borduren van familie­portretten in verschillende wijken in de Domstad.

MODA – Moroccan Fashion Statements, Centraal Museum, Utrecht, 2/10 t/m 2/3/25 

Deze dubbeltentoonstelling over het verlies van Joods cultureel bezit in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt acht persoonlijke verhalen om de emotionele betekenis achter die eigendommen enigszins voelbaar te maken. 

Veel wordt stilgestaan bij hoe zeer het immateriële gehalte van een voorwerp, dat zo diep verbonden is met de geschiedenis van de joodse identiteit, de waarde mede kan bepalen. 

Een ander verhaal gaat over Dési Goudstikker-Halban, die decennialang vocht om de in de oorlog geconfisqueerde kunstcollectie van haar overleden man Jacques Goudstikker terug te krijgen. Of dat van uitgever Leo Isaac Lessmann, wiens rijke collectie joodse rituele voorwerpen grotendeels werd gestolen en nooit meer is teruggevonden.   

Beroofd, Joods Museum en National Holocaust Museum, Amsterdam, tot 27/10

In het Stedelijk Museum hangt een draperie van de Ghanese kunstenaar El Anatsui (1944), die werd aangekocht om het 125-jarige bestaan van het museum te vieren. El Anatsui werkt vrijwel uitsluitend met afgedankt materiaal, hout, aluminium, flessendoppen, keramiek en koperdraad, waarmee verwezen wordt naar consumentisme en uitbuiting, maar ook naar de evolutie van de menselijke beschaving en de Afrikaanse dekolonisatiebewegingen en migratiegeschiedenissen.

Sinds eind jaren negentig maakt hij reusachtige metalen wandkleden die in plooien over de muur golven. Van dichtbij blijken ze niet gemaakt van kostbaar, weelderig textiel, maar van geplette blikjes, metalen flessendoppen en de aluminium wikkels van flessenhalzen.

Anatsui was meer dan vier decennia professor in de beeldhouwkunst aan de Universiteit van Nigeria in Nsukka. In 2015 kreeg hij een Gouden Leeuw voor zijn oeuvre en in 2009 ontving hij de Prins Claus Award. Nu hangt zijn werk in de Turbine Hall van de Londense Tate Modern dankzij de Hyundai Commission. Het werk bestaat uit drie delen. In The Red Room moet de spanning tussen de slavenhandel en de consumptie van goud, suiker en alcohol voelbaar zijn. In het tweede gedeelte, The World, suggereert de sculptuur een wereld die zowel uiteenvalt als samenkomt.

Tot slot brengt El Anatsui met The Wall een ode aan het Ewe-volk (van Togo en Ghana).

El Anatsui, Behind the Red Moon, Tate Modern, Londen, t/m 14/04/2024

Kunstenaars hebben door de eeuwen heen hun inspiratie elders gezocht. De expositie Aan de horizon begint met Utrechtse kunstenaars die in de zeventiende eeuw geïnspireerd raakten door het landschap en hun Italiaanse tijdgenoten, en vervolgens een nieuwe schilderstijl introduceerden, met mediterraan licht. Ook komen hedendaagse kunstenaars aan bod bij wie een bepaald landschap de aanzet tot een kunstwerk gaf of juist de wanderlust, het reizen zonder bestemming in gedachten, de aanleiding vormde.

Le soleil toujours van de Libanese kunstenaar Etel Adnan bestaat uit 136 handgemaakte en beschilderde keramiektegels, met als middelpunt een grote zon. Het Centraal Museum gaat ook thema’s als gedwongen migratie en klimaatcrisis niet uit de weg; zo bestaat het werk Ntabamanzi van ­Lungiswa Gqunta bijvoorbeeld geheel uit prikkeldraad.

Aan de horizon, Centraal Museum, Utrecht, t/m 27 augustus

In Museum Tinguely verwelkomen Janet Cardiff en George Bures Miller bezoekers om met hun theater-, video- en geluidsontwerpen mee te doen: hun Dream Machines. Het Canadese kunstenaarsduo begon per toeval samen te werken toen ze in een gezamenlijke studio met andere kunstenaars niet meer wisten wat nu precies wiens idee was. Hun decennialange samenwerking wordt nu uitgebreid getoond in Basel, met veertien multimediawerken.

Een tafel bedekt met luidsprekers wordt bijvoorbeeld geactiveerd door de bewegingen van bezoekers. De aanwezigheid van wat Cardiff ‘getalenteerde deelnemers’ noemt, kan de werken echt laten zingen. In New York kwam Talking Heads-frontman David Byrne onaangekondigd meespelen op The Instrument of Troubled Dreams (2018). Wanneer de voorgeprogrammeerde toetsen daarvan worden aangeslagen, zet gezang of het geluid van de zee of van draaiende windmolens in.

Dream Machines, Museum Tinguely, Basel, t/m 24/8

Jorge Zontal, AA Bronson en Felix Partz van de Canadese kunstenaarsgroep General Idea vonden elkaar in humoristische, creatieve, onconventionele projecten, zoals avant-gardistische schoonheidswedstrijden, tv-shows en het bouwen van nepwinkelpuien. Het doel was om mensen een alternatief standpunt te tonen dan dat wat de massamedia lieten zien, door kunstwerken in een alledaagse context te plaatsen. Een van hun projecten was het tijdschrift File (1972-1989); begonnen als een verslag van de Mail Art-beweging uit de jaren zestig werd File een manifest voor hun ideeën.

Tragisch genoeg wordt het werk van General Idea vaak alleen nog geassocieerd met het iconische affiche dat de groep maakte met de letters ‘a i d s’, naar het virus dat in de jaren tachtig en negentig ontzettend veel slachtoffers maakte. Hun laatste project is de installatie One Year of AZT (1991), met uitvergrote capsules van een virusremmer. Partz en Zontal stierven in 1994 beiden aan aids, waarmee het werk van het collectief ten einde kwam.

Stedelijk Museum, Amsterdam, t/m 16/9