Onderwerpen: Tentoonstelling

De titel van Pierre Bismuth tentoonstelling Everybody is an artist but only the artist knows it is geïnspireerd op Joseph Beuys en zijn beroemde uitspraak ‘Jeder Mensch ist ein Künstler’. De Franse kunstenaar reflecteert op die uitspraak en bevraagt hemt: als iedereen een kunstenaar is, wat is kunst dan?

Het werk van Bismuth is gebaseerd op intuïtie. Hij werkt met verschillende bronnen, materialen en technieken en in al zijn kunstwerken staat verwondering voorop. Zijn kijk op de wereld inspireert om te spelen, te genieten en na te denken over de bevrijdende mogelijkheden van creativiteit. Bismuth prikkelt verschillende zintuigen en in zijn werk wordt fantasie werkelijkheid.

Pierre Bismuth: Everybody is an artist but only the artist knows it, West, Den Haag, tot 10 juli.

De Scandinaviërs Michael Elmgreen (1961) en Ingar Dragset (1969) staan sinds hun deelname aan de Biënnale in 2009 in de schijnwerpers. De tentoonstelling Useless Bodies van het kunstenaarsduo in Milaan beslaat 3000 vierkante meter in vier galeriezalen en onderzoekt de huidige toestand van het lichaam in het postindustriële tijdperk. Het duo stelt dat onze fysieke aanwezigheid bijna volledig overbodig aan het worden is in een wereld die steeds meer draait op tweedimensionale beelden.

Onze lichamen, zeggen zij, genereren nauwelijks nog waarde

Onze lichamen, zeggen zij, genereren nauwelijks nog waarde. Men zou zelfs kunnen beweren dat ze eerder een obstakel zijn geworden; het gaat om onze gegevens die worden verzameld en doorverkocht worden. Juist de waarneming van de lijfelijk aanwezige mens is een thema in het beeldende werk van de twee, en van hun performances. Naast andere terugkerende onderwerpen als opgroeien, intimiteit en diversiteit, komt het duo steeds weer uit bij hoe we navigeren in de publieke sfeer. In Fondazione Prada zijn de zalen gevuld met werk, vermaak en ontspanning, alleen is er niemand meer te bekennen

Useless Bodies, Fondazione Prada, Milaan, tot 22 augustus.

Beirut and the Golden Sixties: A Manifesto of Fragility onderzoekt een turbulent hoofdstuk in de ontwikkeling van het modernisme in Beiroet, beginnend met de Libanon-crisis van 1958 en eindigend met het uitbreken van de Libanese burgeroorlog in 1975. De tentoonstelling schetst een korte maar rijke periode van artistieke en politieke gisting. Na Libanons onafhankelijkheid van de Franse koloniale overheersing in 1943 werd Beiroet een bestemming voor veel intellectuelen en cultuurbeoefenaars uit het Midden-Oosten en Arabisch-sprekende Noord-Afrika. Beiroet barstte uit zijn voegen van mensen en mogelijkheden, maar ook van ideeën. Maar onder de welvaart en overvloed broedden tegenstellingen uit, die uiteindelijk uitmondden in een vijftien jaar durende burgeroorlog.

Beirut and the Golden Sixties presenteert een cruciaal moment in de moderne geschiedenis vanuit het gezichtspunt van een voortdurende crisis, en belicht de verstrengeling van vroegere en hedendaagse strijd. De multimedia-installatie van Joana Hadjithomas en Khalil Joreige, die speciaal voor de tentoonstelling werd gecreëerd, werpt een nieuw licht op de transformerende effecten van geweld op kunst en artistieke productie, en op de kracht van poëzie als verzet tegen chaos.

Beirut and the Golden Sixties: A Manifesto of Fragility, tot 12 juni te zien in Gropius Bau, Berlijn.

In Amsterdam-Noord is een selectie te zien van internationale kunstenaars die de verschillende aspecten van het fenomeen ‘ongemak’ in hun werk onderzoeken, zowel visueel als conceptueel. In hoeverre manifesteert deze gemoedstoestand zich in de beeldende kunst? Wat veroorzaakt hinder of ongerief in het hoofd van de kunstenaar, of zit het ’m juist in de spanning van het materiaal of het object, en hoe wordt dat zichtbaar? 

Maar net zo goed gaat het over ongemak ten opzichte van de hedendaagse politiek, met technologie of de tijd waarin we leven. De expositie Are You Comfortable? toont kunstwerken van zeven kunstenaars, onder wie Jose Dávila, Melanie Smith, William Kentridge en de Spaanse multidisciplinaire kunstenares Alicia Framis, die mode en architectuur gebruikt om maatschappelijke kwesties aan de orde te stellen.

Are You Comfortable?, tot 31 juli te zien in Project Space on the Inside, Amsterdam.

Burgerrechtenactivist, zanger en acteur Paul Robeson (1898-1976) was een charismatisch en compromisloos leider in de strijd tegen het kolonialisme en het imperialisme. Hij stond op de barricade voor de emancipatie van de zwarte bevolking. In de jaren dertig speelde Robeson de hoofdrol in Othello in Stratford, trok hij in Londen op met toekomstige leiders van Afrika zoals Kenyatta en Nkrumah, werkte hij samen met regisseur Sergei Eisenstein en plande hij een film over de Haïtiaanse revolutionair Toussaint Louverture.

Robeson bleef een onvermoeibare voorvechter van de menselijke waardigheid en verzette zich zijn leven lang tegen het fascisme en racisme. Zijn activisme wordt wel gezien als de basis van de burgerrechtenbeweging. Ook produceerde hij nog eens tweehonderdvijftig songs, speelde in elf speelfilms en stond op talloze podia. Zijn indrukwekkende nalatenschap zal een jaar lang het onderwerp zijn in kunstcentrum West in Den Haag, met films, optredens, opnames, muziek, toespraken en interviews onder leiding van curator Baruch Gottlieb. 

The Artist as Revolutionary, tot 4 maart 2023 te zien in Kunstcentrum West, Den Haag.

Kara Walker, geboren in 1969 in Californië, stelt in de tentoonstelling A Black Hole is Everything A Star Longs to Be haar privéarchief open. De afgelopen achtentwintig jaar maakte ze ruim zeshonderd tekeningen, schetsen en collages over maatschappelijke kwesties, waarvan straks een deel in Tilburg te bewonderen is. 

Walker is vooral bekend om haar openhartige onderzoek naar thema’s als ras, gender, seksualiteit en geweld door middel van uitgeknipte silhouetten.  

A Black Hole is Everything a Star Longs to Be, 19 februari tot 24 juli 2022, De Pont, Tilburg

Fondation Beyeler in Basel toont werk van negen vrouwelijke kunstenaars die zich hebben onderscheiden in de moderne kunst van 1870 tot heden: Berthe Morisot, Mary Cassatt, Paula Modersohn-Becker, Lotte Laserstein, Frida Kahlo, Alice Neel, Marlene Dumas, Cindy Sherman, en Elizabeth Peyton. Aan het begin van die periode kregen vrouwen de mogelijkheid om een significante rol te spelen in de professionele kunstwereld.

De tentoonstelling richt zich op de blik van vrouwelijke kunstenaars, op hun persoonlijke visie op hun omgeving die tot uitdrukking komt in de portretten van henzelf en van anderen. Zo wordt het mogelijk om te ervaren hoe de visie van de kunstenaars op hun onderwerp is verschoven tussen 1870 en vandaag.

Tot 2 januari 2022

Kunstenares Anicka Yi hakte eerder met haar nogal bijzondere bijltje toen ze zes jaar geleden een tentoonstelling in New York maakte over, ja u leest het goed, de menselijke angst voor virale besmetting. Aanleiding waren haar eigen auto-immuunissues, de beroering die in New York was ontstaan toen er een geval van ebola werd ontdekt en het besef dat in de lucht die wij inademen een moleculaire uitwisseling plaatsvindt.

Voor Yi vormen ziektekiemen en microben de sleutel om te begrijpen hoe mensen op elkaar reageren. Nu zet ze met die fascinatie het Britse museum Tate Modern op stelten met haar olfactory odyssey. Geheel in lijn met de tijdgeest en met de zojuist bekroonde ontdekkingen over hoe zenuwimpulsen temperatuur kunnen waarnemen stuurde zij kwalachtige amoeben de turbinehal in, voortgedreven door drones en algoritmen. Zelf heeft ze het over ‘aerobes’ en ‘gebiologiseerde’ machines. De doorschijnende wezens hebben het vermogen zich te richten op de warmte van de bezoekers, maar zijn getraind om afstand te bewaren. Om de zo veel tijd zweven ze naar een aanlegplaats, waar hun batterijen worden opgeladen.

Je kunt de cholera en builenpest levensecht ruiken

Minder tastbaar zijn Yi’s geurprofielen die wekelijks veranderen en de geschiedenis van het gebied rond de Thames vertegenwoordigen. Je kunt de cholera en builenpest levensecht ruiken. Volgens de kunstenares zijn ook onze zintuigen geconditioneerd door culturele waarden. Geuren worden bijna automatisch geassocieerd met het vrouwelijke, het onzichtbare.

Anicka Yi: In Love with the World is tot en met 16 januari te zien in Tate Modern, Londen

De tentoonstelling Without Trace is een thematische collectiepresentatie gewijd aan de gevolgen van een koloniaal verleden en het ontstaan van ‘schuldige’ landschappen. De titel refereert aan een foto uit 2013 van de Noord-Ierse kunstenaar Willie Doherty (1959). Hij groeide op tijdens de onafhankelijkheidsstrijd in Noord-Ierland en ziet zijn fotografisch werk als een act of remembrance: getuigen van onzichtbare (maar voelbare) sporen van geweld.

In een reeks fotografische en videowerken laten naast Doherty de kunstenaars Catherine Opie, Stan Douglas en Steve McQueen zien hoe landschappen die hebben geleden onder een geschiedenis van oorlog en geweld, op al dan niet zichtbare wijze ‘schuldig’ zijn aan hun verleden.

Sommige foto’s zijn van een grote schoonheid, maar schijn bedriegt: onder hun esthetische of dramatische aantrekkingskracht gaat een grote gewelddadigheid schuil. Bij de Amerikaanse Opie (1961) uit zich dat in een reeks hutjes op de ijsvlakten van bevroren meren in Minnesota. De wonderschone setting verhult een wereld van armoede en ontbering die erachter schuil gaat. Van de Afrikaans-Canadese Douglas (1960) zien we een serie indrukwekkende natuurfoto’s met sporen van bodemerosie door industriële houtkap. In de film Gravesend (2007) van de Britse videokunstenaar en filmregisseur McQueen (1969) zien we het contrast tussen het magische, stille moment van zonsopgang en de harde knallen van het werk in een mijn in Congo, waar met de hand coltan wordt gedolven. De schuldvraag dringt zich hier pijnlijk op in de schurende spanning tussen de schoonheid van de beelden enerzijds en de onderliggende waarheid anderzijds.

Without Trace is te zien in De Pont, t/m 16 januari 2022, www.depont.nl

Door Manuela Klerkx

Als je wilt dolen in de mysterieuze geest van de Catalaanse meester Salvador Dalí, word je op je wenken bediend in museum Atelier des Lumières, een nieuwe digitaal kunstcentrum in het elfde arrondissement van Parijs. In een visuele show van 40 minuten, compleet met psychedelische muziek van Pink Floyd, ontvouwt zich een reeks gedigitaliseerde meesterwerken in de vorm van beeldprojecties van vloer tot plafond.

Versterkt door optische effecten nemen ze je mee naar het even verontrustende als fascinerende universum (of is hier sprake van een delirium?) van de kunstenaar. We volgen de verschillende stadia van Dalí’s carrière als schilder, van zijn kubistische essays tot zijn surrealistische hoogtijdagen, inclusief zijn liefde voor zijn vrouw en muze Gala. Kortom, een meeslepende ervaring, waarbij je je in beeld en geluid onderdompelt in de wereld van een van de ongrijpbaarste iconen van de 21ste eeuw.

Dalí, l’énigme sans fin, t/m 2 januari 2022.

Julia Stoschek, dochter van de Duitse zakenman en miljardair Michael Stoschek, begon in 2003 met verzamelen. De collectie die zij inmiddels heeft opgebouwd is toonaangevend op het gebied van ‘time-based media’, een verzamelnaam voor onder meer film-, video-, internet- en audiokunst waarbij techniek, onderzoek en conservering een belangrijke rol spelen.

De grenzen tussen mythe, feit en fantasie zijn vaak, al dan niet door toedoen van de kunstenaars zelf, onduidelijk

In JSC (Julia Stoschek Collection) Düsseldorf (er bestaat ook een JSC in Berlijn) is momenteel de tentoonstelling JSC on View: Mythologists te zien, die zich richt op spanningen tussen feit en fictie bij het ontstaan van zowel persoonlijke als collectieve verhalen. De getoonde werken worstelen met de rol van bestaande mythologieën door de geschiedenis heen. De grenzen tussen mythe, feit en fantasie zijn vaak, al dan niet door toedoen van de kunstenaars zelf, onduidelijk. Centraal staan vragen als: wie of wat kunnen we vertrouwen? Hoe wordt betekenis toegekend aan collectieve verhalen? Wie creëert deze mythen en welke zullen de tand des tijds doorstaan?

Mythologists is nog te zien tot en met 19 december. jsc.art

Eindelijk krijgt de veel te jong (aan kanker) overleden Amerikaanse kunstenaar Margaret Kilgallen (Washington, 1967- 2001) het podium en de erkenning die ze verdient. De indrukwekkende, reizende tentoonstelling Margaret Kilgallen: that’s where the beauty is, benadrukt de verbluffende, visuele complexiteit van haar werk geïnspireerd op haar relatie met de surfers en graffitikunstenaars uit de jaren negentig, haar grote liefde voor handwerk en haar wortels in de geschiedenis van de prentkunst, de Amerikaanse ‘folk’ en ‘folklore’ en feministische representatiestrategieën.

Kilgallens oeuvre is van grote invloed geweest op de kunstwereld van de Amerikaanse West Coast

De tentoonstelling die – evenals haar esthetiek – zowel nostalgische als folkloristische elementen kent, maakt duidelijk waarom Kilgallens oeuvre – gedreven door een groot sociaal engagement ten aanzien van minderheden als de lhbtq-gemeenschap, de Native American gemeenschap en de surfsubcultuur – van grote invloed is geweest op de kunstwereld van de Amerikaanse West Coast bestaande uit kunstenaars als Barry McGee, Clare Rojas en Chris Johanson.

Kilgallen was gefascineerd door handgeschilderde uithangborden, de typografie van het oude Wilde Westen en de kleurige muurschilderingen van muralisten uit Latijns-Amerika die ze vertaalde naar haar eigen houtsnedes en traditionele print- en schildertechnieken. Ze wilde dat haar werk toegankelijk was voor het grote publiek en daarom maakte ze zowel werk voor de galeriewereld als voor de publieke ruimte. Ook zien we in de documentaire Place van Art21, hoe ze meedeed aan de toenmalige traditie om treinen en goederenwagons te voorzien van haar naam of tag (Matoklie Slaughter) in krijt, om, zo jong als ze was, haar stempel op de wereld te drukken.

Margaret Kilgallen: that’s where the beauty is, t/m 7 november, Bonnefantenmuseum, Maastricht

We willen allemaal jong blijven en mooi (en slank) oud worden. Althans, dat is wat de commercie en de media ons doen geloven. Maar hoe doe je dat? Of liever gezegd, waarom willen we dat?

De multimediale tentoonstelling Youthquake laat zien hoe mode, fotografie en video inspelen op het ideaal van de eeuwige jeugd. Maar ook modellen als Kate Moss en Naomi Campbell verjaren en ook de mini-me’s zullen eraan moeten geloven en op een dag niet meer in hun maatje 34 passen.

99-jarige ‘tiener’ Iris Apfel laat zien hoe je op positieve en gracieuze wijze oud kunt worden

Modehuis en creatieve studio Maison the Faux, verantwoordelijk voor de vormgeving van de tentoonstelling, houdt de modewereld graag een spiegel voor en slaagt daar ook dit keer wonderwel in; en de 99-jarige ‘tiener’ (en wereldberoemd stijlicoon) Iris Apfel laat in een video zien hoe je op positieve en gracieuze wijze oud kunt worden.

Youthquake: Verlangen naar eeuwige jeugd, t/m 22 augustus, Kunsthal Rotterdam

Door Manuela Klerkx