Het beste uit
de internationale pers
Het Museum voor Schone Kunsten in Gent presenteert de eerste monografische tentoonstelling over Theodoor Rombouts (1597-1637), de ‘virtuoos van het Vlaamse caravaggisme’. Na zijn korte leven verdween zijn artistieke nalatenschap in de vergetelheid. Tijd voor eerherstel!
MSK Gent, t/m 23/4.
Het is nu niet direct naast de deur, maar het zou (hypothetisch gezien) bijna de moeite waard zijn de overtocht naar Boston te maken om het werk van de unieke Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly (1928-2011) te zien.
Samen met schilders Jasper Johns en Robert Rauschenberg maakte Twombly deel uit van de rebelse naoorlogse voorhoede, met hun zwart-witte schilderijen in de abstract-expressionistische stijl van Willem de Kooning en Jackson Pollock.
Maar Twombly hield enorm van tradities, en in plaats van aan popart laafde hij zich aan de oude Grieken en Egyptenaren. Zijn krabbels lijken op inscripties in steen en zijn weerbarstige schilderijen concurreren qua sensualiteit met de mythische meesters uit de collectie van het Museum of Fine Arts.
Making Past Present: Cy Twombly, Museum of Fine Arts, Boston, t/m 7/5
De meeste celebrity’s hebben voor de camera van de Britse fotograaf Terry O’Neill (1938-2019) gestaan, waarschijnlijk allemaal. Of bijna allemaal: alleen Marilyn Monroe ontbrak in zijn ‘A-Z of Fame’, de schitterende portrettengalerij van Mohammed Ali tot Catherine Zeta-Jones. Ook Johan Cruijff werd door hem gefotografeerd, en The Beatles, The Rolling Stones, David Bowie, Elton John, Marlene Dietrich, Ava Gardner, Elizabeth Taylor, Ursula Andress, Liza Minnelli, Roger Moore, Sean Connery, Frank Sinatra, Audrey Hepburn, Brigitte Bardot en Faye Dunaway, met wie hij enkele jaren getrouwd was.
O’Neill was een echte pionier op het gebied van celebrityfotografie, iets waar hij nietsvermoedend in 1958 in Londen mee begon – toen de relatie tussen fotograaf en onderwerp nog berustte op vriendschap en vertrouwen. Die gemoedelijkheid is op veel foto’s te zien. Vandaag de dag is het vrijwel onmogelijk om door het cordon van impresariaten en zaakwaarnemers van de rich and famous heen te dringen. Een van de laatste sterren die O’Neill voor zijn dood fotografeerde, was Amy Winehouse.
Famous, Fotomuseum a/h Vrijthof, Maastricht, t/m 10/9.
De Belgische kunstenaar Rinus van de Velde (1983), enigmatisch bouwer van zijn eigen ‘fictieve biografie’, krijgt van Museum Voorlinden ruim baan om zijn tekeningen, sculpturen, foto’s en films te laten zien. Enorme houtskooltekeningen – woest maar uiterst realistisch op karton getekend en met hand uitgeveegd – houden oude meesterwerken uit de museumcollectie gezelschap. Uit fascinatie voor de Duitse kunstenaar Joseph Beuys koos hij diens slee met vilt en vet uit het depot van Voorlinden. Ook selecteerde hij een werk van de onlangs overleden Canadese kunstenaar Rodney Graham, en van zijn zielsverwanten en landgenoten René Magritte en Marcel Broodthaers.
‘Als ik me moet laten inspireren door wat ik in mijn atelier meemaak, ben ik in twee tekeningen klaar’
Sinds 2013 bouwt Van de Velde enorme installaties, zoals een trein van karton, waarin hij zichzelf laat fotograferen en die ook verschijnt in zijn films The Villagers en La ruta natural. Het is zijn manier om een narratief te maken van de stroom aan beelden die dagelijks binnenkomen. Zonder context stellen ze weinig voor; alleen samen vormen ze pas een betekenisvol geheel.
Ook de ‘sets’ en sculpturen zijn deel van zijn biografie: absurd, surrealistisch en tegelijkertijd realistisch. ‘Ik moet wel,’ zegt hij. ‘Als ik me moet laten inspireren door wat ik in mijn atelier meemaak, ben ik in twee tekeningen klaar.’ Dus gebruikt hij niet alleen zijn eigen verbeelding, maar ook die van zijn alter ego Isaac Weiss. Om de ander te begrijpen kruipt hij in de huid van een performance-artist en een schaakgrootmeester, nieuwsgierig naar ‘hoe het zou zijn als ik die ander was’.
Rinus van de Velde, Museum Voorlinden, Wassenaar, 11/2 t/m 29/5.
De Britse kunstenaar en cineast Steve McQueen maakte in opdracht van het International Film Festival Rotterdam in samenwerking met Depot Boijmans Van Beuningen Sunshine State. Het meest recente werk van de met Oscar en Turner Prize-gelauwerde McQueen is de eerste tentoonstelling die in het depot zal worden gehouden sinds de opening in 2021. De wereldpremière kon destijds niet doorgaan vanwege de lockdowns.
Het multichannelvideoproject bestaat uit twee schermen die naast elkaar zijn geplaatst. McQueen, die bekendstaat om zijn eigen beeldtaal, laat een brandende zon verschijnen die zich ontrafelt, terwijl daarnaast beelden langskomen en geanalyseerd worden uit het muzikale drama The Jazz Singer (1927), met de zanger Al Jolson in de hoofdrol.
Sunshine State Boijmans: 26 januari t/m 12 februari 2023
Met de onlangs vernieuwde tentoonstelling Thuis bij M.C. Escher eert het Princessehof in Leeuwarden een van zijn beroemdste bewoners: de graficus Maurits Cornelis Escher (1898-1972). Er zijn jeugdfoto’s, voorwerpen zijn uitgestald in vitrines en er is een documentaire te zien waarin de invloed van keramiek op het kunstenaarschap van Escher wordt verduidelijkt.
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof. Hij liet zich daarbij inspireren door Eschers werk Hol en Bol. Met zijn driedimensionale vertaling van het werk zorgt Keer voor optische illusies in de gewelfde kelderruimte van Eschers geboortehuis. Daarin gebruikte hij Eschers elementen om te laten zien dat je in een ruimte een holle variant en een bolle variant kan zien. Het ligt er maar aan welk (vogel)perspectief je neemt. In de kelder zijn, volgens Keer, vier speciale punten te vinden vanwaar alles het beste te zien is omdat alle lijnen er samen komen.
Thuis bij M.C. Escher Princessehof, Leeuwarden. Vaste tentoonstelling
Kunstenaars die de mogelijkheden van textiel onderzochten, liepen het gevaar in de handwerkachtige hoek geplaatst te worden. Totdat de Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz (1930-2017) haar enorme, voluptueuze, seksuele, expressieve kleden exposeerde. Groot, schokkend en het tegenovergestelde van benauwend.
Every Tangle of Thread and Rope schetst Abakanowicz’ ontwikkeling als textielkunstenaar vanaf het midden van de jaren vijftig tot het einde van de eeuw. Ze begint met wandtapijten maar breidt al snel uit naar beeldhouwkunst, mét textiel.
Haar grote wollen ‘textielwezens’ gaan een tastbaar eigen leven leiden
Geboren in een aristocratische familie, bracht Abakanowicz haar jeugd door in de bossen rond het landgoed van haar familie. Ze werd als jong meisje geconfronteerd met de gruwelen van oorlog; op twaalfjarige leeftijd zag ze hoe de arm van haar moeder door geweervuur werd afgerukt. Een herinnering die zij verwerkte in de ingetogen gebalde vuist van sisal in 1975.
Haar grote wollen ‘textielwezens’, waarin soms fleece, paardenhaar, katoen en kunstzijde worden verwerkt, gaan een tastbaar eigen leven leiden.
In het oog springen de steeds openlijkere verbeeldingen van het vrouwenlichaam, van schaamlippen tot fantasieborsten en zwangere buiken. De materialen geven Abakanowicz grote flexibiliteit en roepen associaties op met de vervrouwelijkte arbeid van naaien en weven.
Every Tangle of Thread and Rope, Tate Modern, Londen, tot 21 mei 2023.
De Franse popartiest Heloïse Letissier wisselt geregeld van pseudoniem. Na haar internationale doorbraak in 2014 met Christine & The Queens werd het Chris, en nu is het Redcar. Die ontwikkeling loopt parallel aan de persoonlijke transitie van de artiest van vrouwelijk naar mannelijk. Het derde album Redcars les adorables étoiles omvat volgens recensent Annabel Ross van The Sydney Morning Herald ‘avant-gardemuziek, gestileerd als een soort rockopera: zwaar van romantiek en vol verlangen en literaire verwijzingen’. De dertien tracks zijn ‘sterk geïnspireerd op de jaren tachtig, met een knisperende drumcomputer en alomtegenwoordige synthesizers’, aldus Ross.
‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan’
Ook Eric Bureau van Le Parisien moet door Redcars kwistige gebruik van synthesizers denken aan de newwaveplaten van Depeche Mode, The Cure en Talking Heads. ‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan.’
In de Evening Standard schrijft David Smyth dat Redcar zo te horen in een richtingenstrijd is verwikkeld. Niche en minder toegankelijk, of mainstream om de hitlijsten te bestormen? ‘Sommige nummers klinken duister en rauw. Andere tracks worden gestuwd door energieke beats, maar missen een herkenbare vocale melodielijn om er een pakkende popsong van te maken. Maar deze muziek blijft intrigeren.’
Neil McCormick moet in The Telegraph bekennen dat zijn Frans verre van toereikend is maar dat het hem ook met de Engelse vertaling bij het album, geregeld begint te duizelen door de teksten. Hij houdt het op een ‘vreemd, sfeervol maar meeslepend werk.’
Émilie Côté van het Canadese dagblad La Presse werd aanvankelijk afgeleid door ‘ondoordringbare arrangementen’. ‘Na een paar keer luisteren wordt het minder verwarrend, maar deze muziek haalt het niet bij die van Chris en Christine.’ De criticus kijkt dan ook uit naar de aangekondigde samenwerking van Redcar met de Amerikaanse producer Mike Dean, die eerder de studio indook met onder meer Madonna, The Weeknd en Beyoncé.’
Het album Redcar les adorables étoiles is begin november verschenen
Vlak voor Kerstmis neemt Matthias – half Roma, half Duits – ontslag bij een slachthuis in Duitsland, om terug te keren naar het bergdorp in Transsylvanië waar hij vandaan komt. Hij wil zijn zoontje Rudi aan het praten krijgen, zijn zieke vader opzoeken en de relatie met zijn ex Csilla nieuw leven inblazen. De sfeer is grimmig en wordt er niet beter op wanneer Csilla drie gevluchte Sri Lankanen aanneemt in haar bakkerij.
Zo begint de speelfilm R.M.N. (de Roemeense vertaling van ‘MRI’) van de Roemeense regisseur Cristian Mungiu, die internationaal in de prijzen viel met 4 maanden, 3 weken & 2 dagen en Graduation. Het resulteert volgens recensent David Ehrlich van IndieWire in een ‘sociaal-economische smeltkroes die de kijker geleidelijk bij de keel grijpt. Een weliswaar iets te breed opgezet, maar tijdloos verhaal over vreemdelingenhaat in een lokale setting.’
Lee Marshall schrijft voor Screen Daily dat regisseur Mungiu te veel thema’s tegelijk wil aanroeren. Volgens de criticus komt dat aan het licht in een sleutelscène op het stadhuis: ‘Geschoten vanuit één camerastandpunt is dat een indrukwekkende krachttoer. Maar het voelt ook alsof de maker hier in één keer alles uit de kast wil halen. Als een Franse medewerker van een ngo een betoog houdt over het behoud van de berenpopulatie in de omgeving, krijgt hij alles over zich heen, van Charlie Hebdo tot de erfenis van het Franse koloniale verleden.’
‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester’
Voor Ben Croll van het Amerikaanse Wrap Magazine kwam diezelfde scène juist als geroepen, want aanvankelijk was het of hij ‘een hoop puzzelstukjes aan elkaar moest leggen’. ‘De eerste negentig minuten voelen als een proloog, maar dan volgt een take van zeventien minuten waarin de regisseur zijn ware intenties uitkristalliseert. Het tekent Mungiu’s grote filmtalent.’
Ook de criticus van Franse filmsite Le Bleu du Miroir is lovend over R.M.N., waarin een hedendaagse paradox volgens hem fraai in beeld wordt gebracht: ‘De angst voor buitenlanders, racisme, vooroordelen: het is des te verrassender omdat de dorpsbewoners zich uitdrukken in verschillende talen.’ Tegelijkertijd gaan diezelfde bewoners in het buitenland werken om in hun levensonderhoud te voorzien. ‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester.’
R.M.N. van Cristian Mungiu draait vanaf 1 december in de bioscoop
Waar Russische troepen onder meer cultureel erfgoed in Oekraïne platgooien, is er elders in Europa de mogelijkheid modernistische kunst uit het Oost-Europese land te aanschouwen. Het Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid heeft kunst uit onder meer het nationale museum in Oekraïne voor een fascinerende tentoonstelling.
De overzichtstentoonstelling In the Eye of the Storm in Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid, met Oekraïense modernistische meesterwerken uit de periode 1900-1930 van instortende keizerrijken, werd geopend door de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zelf.
“Ondanks de ingewikkelde sociaal-politieke context waarin het Oekraïense modernisme werd ontwikkeld (val van keizerrijken, de Eerste Wereldoorlog, de revoluties van 1917, de Oekraïense Onafhankelijkheidsoorlog, de oprichting van de Sovjet-Unie, Stalins intellectuele onderdrukking of de hongersnood van 1932-33) beleefde de kunststroming in het land een renaissance en een periode vol experiment. In In the Eye of the Storm wordt dit weinig bekende hoofdstuk van het Europese modernisme getoond met een 70-tal werken, waaronder schilderijen, schetsen, collages en theaterontwerpen”, schrijft het museum op de site.
Tot 30/04/23
De discussie over excuses voor het slavernijverleden woedt momenteel hevig. Om die geschiedenis te begrijpen en te zien hoe ons verleden is verbonden met dit bloedige hoofdstuk, heeft kunstenaar Mahama grafzerken in de Oude Kerk met elkaar verbonden. Daartussen staan beelden, die geïnspireerd zijn op de hoogtijdagen van de slavenhandel.
Speciaal voor de Oude Kerk in Amsterdam maakte de Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama (1987) een ruimte vullende installatie geïnspireerd op de vloer met tweeduizend grafzerken. Mahama riep hulp in om de stenen met houtskool over te trekken.
Volgens Mahama zijn de grafstenen in de Oude Kerk onderdeel van ons geheugen en vertellen ze ons iets over onze geschiedenis. Hij verbindt familiegeschiedenissen met hun rol in bijvoorbeeld de slavenhandel en de goudhandel. Een zeer actuele tentoonstelling.
Tot 13/01/23
Alles wat God verboden heeft, vind je momenteel in Londen, waar de Chinese multimediakunstenaar LuYang zich heeft uitgeleefd in een oude kerk en bezoekers een spectaculaire mix van religie, psychologie en technologie biedt.
De voormalige doopsgezinde kerk aan Prince of Wales Road in Londen is omgetoverd tot een interactieve speelhal. En daar gebeurt nou net alles wat God verboden heeft: een loopje met de werkelijkheid nemen bijvoorbeeld, zoals de Chinese multimediakunstenaar LuYang doet. In de nieuwe werelden die LuYang met zijn digitale technologie creëert op talloze kleurrijke schermen, heeft niets een vaste vorm. NetiNeti heet de tentoonstelling dan ook, die nu te zien is in de Zabludowicz Collection in Londen: ‘noch dit, noch dat’ in het Sanskriet. Maar wel alles dat er tussen ligt.
Volgens de verantwoording bij NetiNeti staat ‘DOKU’, een avatar van de kunstenaar zelf, centraal in de grote hal en komen de zes versies van DOKU overeen met de zes paden van de boeddhistische reïncarnatie: Hel, Hemel, Hongerige Geest, Dier, Asura en Mens. De mix van religie, filosofie, neurowetenschappen, psychologie en moderne technologie die dat oplevert, is wellicht een knipoog van de kunstenaar naar de ooit goddelijke grond waarop de expositie is ingericht.
De bezoekers worden, voordat het psychedelische avontuur begint, gewaarschuwd
De bezoekers worden, voordat het psychedelische avontuur begint, gewaarschuwd: niet alleen voor de desoriënterende en de voor sommigen verontrustende beelden, maar ook voor de felle kleuren, de knipperende lichten en de harde geluiden die hun te wachten staan.
Allemaal redenen om de niet zo doopsgezinde kerk – stel, u bent in de buurt – binnen te treden en het helse en hemelse spektakel te ondergaan.
LuYang NetiNeti Zabludowicz Collection, Londen
In het Barbican Centre in Londen, het kloppende hart van de performance arts in het Verenigd Koninkrijk, wordt tot begin januari een eerbetoon aan Carole Schneemann gehouden. Wie deze unieke vorm van kunst wil begrijpen, moet deze overzichtstentoonstelling zien.
De in 2019 overleden Amerikaanse performancekunstenaar Carolee Schneemann was een pionier in de zogenaamde ‘body art’. Ze heeft nu een groot retrospectief in het Britse Barbican Centre. Terecht, want zoals wel meer vrouwelijke kunstenaars die destijds in de schaduw van hun mannelijke evenknieën bleven, verdient deze radicale feministische icoon een gelijkwaardige positie in de hall of fame.
De tentoonstelling toont vroege schilderijen, experimentele sculpturale werken en uiteraard haar performancewerk waarin Schneemann haar eigen, meestal naakte lichaam gebruikte. In Meat Joy (1974) kronkelt zij samen met acht performers door de verf, spelend met rauwe vis, vlees en gevogelte. In Interior Scroll (1975) leest ze een tekst voor van een strook papier die ze langzaam uit haar vagina trekt. Internationale erkenning kwam pas laat, in 1996 in het New Museum of Contemporary Art in New York. In 2017 won ze op de Biënnale van Venetië een Gouden Leeuw voor haar hele oeuvre.
Carolee Schneemann, Body Politics, Barbican Centre, Londen, te zien tot 8/01/23
In het Louvre in Parijs is tot januari 2023 een overzichtstentoonstelling met de mooiste stillevens te zien. Een genre binnen de beeldende kunst waar meer respect en aandacht voor zou moeten komen. Want: niets zo vergankelijk als schoonheid.
Het stilleven schijnt een ondergeschoven kind te zijn in de beeldende kunst, en het Louvre wil daar verandering in brengen. Want ‘dingen’ afbeelden gaat terug naar de prehistorie, toen hun aanwezigheid en betekenis zo serieus werd genomen dat ze vereeuwigd dienden te worden. Vaak laten stillevens de vergankelijkheid van schoonheid zien, misschien is dat wel de reden dat er weinig aandacht voor het genre is.
Alles kan kapotgaan, verleppen of verdorren, dus wij ook. Die boodschap zit altijd impliciet in stillevens met bloemen of voedsel, waarvan er in de zeventiende eeuw veel gemaakt zijn. Ze zien er likkebaardend lekker uit, maar ook de tijdelijkheid van vorm en inhoud zit in de opengewrikte oesters vervat.
Things. A History of Still Life, Louvre, Parijs, te zien van 2/10/22 tot 23/01/23
‘Je probeert wanhopig mijn werk te intellectualiseren,’ zegt Leonora Carrington op haar 94ste tegen haar nicht die toevallig ontdekte familielid te zijn van de beroemde kunstenares, ‘and you are waisting your time.’
In het Deense Museum Arken is een retrospectief te zien van het letterlijk fantastische werk van de van oorsprong Britse Leonora Carrington, die op jonge leeftijd haar Anglo-Ierse milieu verruilde voor de armen van de surrealistische kunst, en die van Max Ernst. Ze woonde eerst in Parijs, maar vertrok noodgedwongen naar Madrid toen de oorlog uitbrak en Ernst werd geïnterneerd. Uiteindelijk kwam ze dankzij zakenman Renato Leduc in Mexico terecht, waar ze de rest van haar leven doorbracht. Haar vader, een textielfabrikant uit Lancashire die haar als twintiger liet opnemen in een psychiatrische inrichting, zag ze nooit meer terug. ‘Ik was veel banger voor mijn vader dan voor Hitler,’ beweerde ze. Door shocktherapie met cardiazol-injecties kreeg Leonora angstaanjagende visioenen die haar innerlijke visuele wereld mede gevormd hebben.
De meest extravagante wezens komen voorbij in haar werk. Vaak is het onderscheid tussen mens en dier of tussen dier en machine ver te zoeken, maar haar kundige hand trekt de belangstellende moeiteloos het oneindig diepe doek in. Vrouwen – voor wie ze haar talent activistisch inzette in Mexico – moesten niet alleen hun burgerrechten claimen, maar ook hun recht op mysterie en verwantschap met de natuur.
Leonora Carrington, Museum Arken, Denemarken, te zien tot 15/01/23