Onderwerpen: Literatuur

Literatuur – In 2023 publiceerde de inmiddels 88-jarige Mario Vargas Llosa zijn naar eigen zeggen laatste roman Le dedico mi silencio, waarvan in januari de Nederlandse vertaling verschijnt. De Nobelprijswinnaar (2010) beschrijft daarin de bewogen geschiedenis van zijn geboorteland Peru aan de hand van inheemse en creoolse volksmuziek. Vargas Llosa doet dat vanuit het perspectief van hoofdpersoon Toño Azpilcueta, een miskend auteur die de kost verdient als muziekrecensent en alsnog zijn naam wil vestigen met een biografie over de onbekende gitarist Lalo Molfino. Daarmee denkt Azpilcueta de oorsprong van de Peruaanse identiteit te achterhalen.   

Omar Guerrero schrijft in El Hablador dat hij de roman niet los kan zien van ‘het verstrijken van de tijd en de ouderdom. Misschien is dat de reden dat deze roman vol nostalgie en verlangen zit. Hoofdpersoon Azpilcueta is ervan doordrongen en gaat zijn verlangens en ideeën op den duur als een mogelijkheid in plaats van een utopie beschouwen.’  

‘Een essay over criolla-muziek als wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen’

Volgens Ricardo Baixeras van El Periódico komt die utopische stelling erop neer ‘dat het niet de marxistische krachten zullen zijn die het land verenigen, maar de componisten, zangers van walsen en zeelieden’. Tegelijkertijd constateert Baixeras dat Vargas Llosa in zijn laatste boeken ‘steeds meer is gaan reflecteren en fictie en essay vermengt. Daarbij blijft zijn verhalende ritme intact, net als de soepele dialogen. Hij schrijft onberispelijk nauwkeurig en baseert zich op overweldigend onderzoek.’   

‘Een essay over criolla-muziek als magisch wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen,’ concludeert Domingo Rodenas de Moya in El País. ‘Vargas schreef het niet als eerbetoon aan zijn geliefde muziekgenre maar om te laten zien hoe goedbedoeld idealisme tot bedrog, nederlaag en melancholie kan leiden’. 

Le dedico mi silencio van Mario Vargas Llosa werd door Mariolein Sabarte Belacortu in het Nederlands vertaald als Ik draag mijn stilte op aan jou en verschijnt half januari bij uitgeverij Meulenhoff.

De Amerikaanse schrijver Percival Everett (67), internationaal bekend van zijn romans Erasure (2001) en I Am Not Sidney Poitier (2009), publiceerde dit jaar James, waarin het slavernijverleden prominent aan bod komt. Everett neemt The Adventures of Huckleberry Finn van Mark Twain als ­leidraad, maar vertelt zijn verhaal vanuit het perspectief van de zwarte, van de plantage gevluchte Jim.

‘Geen literaire gimmick, maar een prachtige roman’, schrijft Maureen Coorigan voor NPR. ‘Omdat Everett vol humor de absurditeiten van het racisme blootlegt. Waar Twain niet dramatiseert, laat Everett de barbaarsheid van de plantagetijd zien.’ 

‘Een liefdesbrief aan het geschreven woord’

Ron Charles van The Washington Post denkt dat het boek niet op een beter moment had kunnen verschijnen: ‘Precies nu ons land wordt verscheurd door vragen over het in de ban doen van bepaalde boeken en over de juiste manier om onderwijs over de Afro-Amerikaanse geschiedenis te geven.’ 

‘Een liefdesbrief aan het geschreven woord’, vindt Garrett Biggs in Chicago Review of Books. Volgens hem speelt Everett subtiel met de Engelse taal: ‘Zo leert Jim zwarte kinderen hoe ze precies de verkeerde, ongrammaticale zinnen moeten gebruiken om hun blanke kwelgeesten in de waan van ­superioriteit te laten.’  

James, van Percival Everett, werd in het Nederlands vertaald door Peter Bergsma, verscheen bij Atlas Contact en stond op de shortlist van de Booker Prize. 

Terwijl de naam van de Koreaanse dichter Ko Un regelmatig werd genoemd in verband met de Nobelprijs voor de Literatuur, werd deze uiteindelijk uitgereikt aan auteur Han Kang (1970). ‘Dit is de tweede Nobelprijs voor Korea, na de Nobelprijs voor de Vrede’, somt de Koreaanse nieuwssite Donga Ilbo trots op. ‘Han Kang is (…) de zesde Aziatische schrijver en de eerste Aziatische vrouw die deze onderscheiding ontvangt.’

‘Ik kan niets anders doen als ik schrijf. Ik kan niet bewegen. Ik kan niet lopen of eten’

Kangs poëtische schrijfstijl richt zich intens op de hoofdpersoon, die vaak een slachtoffer is, kenschetst de Koreaanse krant Hankyoreh. In een interview zegt de auteur: ‘Ik kan niets anders doen als ik schrijf. Ik kan niet bewegen. Ik kan niet lopen of eten. Niets is belangrijker dan het schrijven en de woorden die op papier verschijnen (…) Een andere manier is er niet.’

De impact van de Gwangju-democratiseringsbeweging in mei 1980, waarbij demonstranten in opstand kwamen tegen het militaire regime van Chun Doo-hwan, vormt een centraal thema in Kangs werk, schrijft de krant Joongang. Toen haar vader haar toen ze dertien was een fotoalbum toonde met afbeeldingen van de slachtoffers, vormde dat voor Kang aanleiding tot ‘fundamentele vragen over de mensheid’, wat resulteerde in haar roman De Vegetariër, die de International Booker Prize won.  

In het Nederlands verschijnt Kangs werk bij Nijgh en Van Ditmar, in vertalingen van Monique Eggermont (via het Engels) en Mattho Mandersloot (uit het Koreaans).

Na eerdere boeken over Bill Gates komt nu ook Anupreeta Das, financieel redacteur van The New York Times, met een biografie over de tech-miljardair: Billionaire, Nerd, Saviour, King. Charlie English schrijft in The Guardian dat het boek weinig toevoegt aan wat we al weten over de ondernemer en filantroop: ‘Das heeft geen nieuwe smoking gun gevonden over wat Gates heeft gedaan. De titel van het voorlaatste hoofdstuk, ‘Cancel Bill’, zegt genoeg, stelt English: ‘Zo voelt het hele boek: een oproep aan de publieke opinie om Gates af te schrijven. Vooralsnog, en in vergelijking met wat andere Amerikaanse miljardairs doen en waarmee ze wegkomen, lijkt dat een beetje oneerlijk.’

‘Das heeft geen nieuwe smoking gun gevonden over wat Gates heeft gedaan’

Richard Wateren van Financial Times vindt dat Gates’ ‘gecreëerde publieke imago van wereldwijde ziener en weldoener is bezoedeld door zijn contacten met zedendelinquent Jeffrey Epstein, de affaire met een Microsoft-medewerkster en de scheiding van zijn vrouw Melinda’. Dat rechtvaardigt volgens hem een nieuwe biografie ‘waarin de focus ligt op de impact van zijn filantropische werk. Das neemt daarin een genuanceerd standpunt in.’  

Billionaire, Nerd, Saviour, King – Bill Gates and His Quest to Shape Our World van Anupreeta Das werd in augustus uitgebracht door Avid Reader Press, en is (nog) niet vertaald in het Nederlands.

‘Laten we dit maar meteen duidelijk maken: de titel van Taffy Brodesser-Akners nieuwe roman, Long Island Compromise, verwijst naar anale seks. Dat zegt iets over de subtiliteit van het verhaal’, schrijft Ron Charles in The Washington Post. ‘Niet dat iemand zich tot Brodesser-Akner wendt voor subtiliteit. Haar vorige roman (…) was een oogverblindende explosie van komische genialiteit die bewees dat de New York Times-schrijver nog buitensporiger boeiend kon zijn als ze haar eigen personages verzon.’ Dit ‘intelligente en uiterst boeiende debuut’ (The Guardian), Fleishman Is in Trouble, was een internationale hit en werd bovendien tot Disney+-serie verwerkt. 

‘Dit is haar Big American Reform Jewish Novel’

Ook de Britse krant noemt de ‘zelfbewuste verteller die onze aandacht opeist’ als belangrijk kenmerk van deze tweede roman, waarbij de eerste zin van het boek meteen de toon legt: ‘Wil je een verhaal horen met een vreselijk einde?’ Tweede boeken kunnen natuurlijk fataal zijn, benoemt onder andere Sloane Crosley van The New York Times, maar ‘Ik zal nieuwsgierige lezers de spanning besparen en de (…) vraag beantwoorden: is dit boek net zo goed? Het is beter. Dit is haar Big American Reform Jewish Novel. Dit keer doet het minder denken aan Roth (Philip of Henry) en meer aan Franzen (Jonathan)’. Apple TV+ heeft de rechten al gekocht.

Long Island Compromis verscheen 30 augustus bij Prometheus in een vertaling van Petra van Eerden en Frank Lekens.

Zeker duizend jaar lang vormden boeren overal ter wereld de grootste beroepsgroep. Tegenwoordig is nog maar een paar procent van de beroepsbevolking actief in de landbouw. Vanuit dat perspectief schreef Patrick Joyce, emeritus hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Manchester, met zijn boek Remembering Peasants: A Personal History of a Vanished World ‘een klaagzang over de boer en zijn kenmerkende manier van leven’, stelt Jonathan Sumption in The Spectator. ‘Geen geschiedenisboek, maar een ode aan en een daad van verering van Joyce’ boerenfamilie op het Ierse platteland.’ 

Het is ‘een lofzang op een levenswijze en een manier om de wereld te begrijpen’

Fintan O’Toole noemt het in The New York Times een ‘prachtig geschreven’ boek: ‘Een ontroerende en gevoelige overpeinzing over het historische lot van deze “aardgebonden” mensen.’ Tegelijkertijd is het volgens O’Toole ‘een lofzang op een levenswijze en een manier om de wereld te begrijpen’.

Volgens Peter Mandler in History Today schetst Joyce ‘een levendig beeld’ van het boerenleven en laat hij de ‘dunne scheidslijnen zien tussen natuur, het bovennatuurlijke en religie in het plattelandsleven. Onder het oppervlak sluimert altijd woede, die uitbreekt in geweld tegen landeigenaren, de staat of stedelijke elites.’  

Boerencultuur: Hoe het platteland verdwijnt uit onze herinnering, uit het Engels vertaald door Rob Kuitenbrouwer en Frank Lekens, verscheen begin juni bij De Arbeiderspers

De Ierse schrijver Colm Tóibín verwierf wereldfaam met zijn geromantiseerde biografieën over Thomas Mann (De Tovenaar) en Henry James (De Meester). Met Long Island schreef hij het vervolg op zijn lovend ontvangen en verfilmde roman Brooklyn uit 2009. 

Daarmee keert Tóibín volgens Ellen Akins in LA Times terug naar het andere genre waarmee hij succesvol is: ‘de bedrieglijk eenvoudige vertelling van gewone levens’. Lezing van het eerste boek is geen voorwaarde om van het tweede te genieten, schrijft Akins. ‘Maar als je vertrouwd bent met de personages, scènes en complicaties, grijpt het verhaal je wel meer aan.’ Het draait om roddel en geheimhouding in een Iers dorpje waar hoofdpersoon Eilis terugkeert nadat haar leven in New York een dramatische wending heeft genomen: ‘De hoofdpersonen doen hun uiterste best om vooral niets te zeggen, uit angst om het evenwicht in de gemeenschap te verstoren. Maar ook niets zeggen kan grote gevolgen hebben en Tóibín laat dat op meesterlijke wijze zien.’ 

‘Een verpletterende roman van een van ’s werelds beste nog levende schrijvers’

‘Een verpletterende roman van een van ’s werelds beste nog levende schrijvers,’ vindt Joan Frank in The Boston Globe. Ze denkt dat Tóibíns kracht ligt in ‘zijn zuinigheid en gedistilleerde precisie, opgediend in stabiel en rustig taalgebruik, waardoor de impact van elke scène alleen maar sterker wordt’.

In Columbia Magazine schrijft Rebecca Shapiro dat Tóibín ‘schittert zodra hij de innerlijke wereld van hoofdpersoon Eilis weergeeft. Hij schrijft prachtig over de strijd tussen de troost van wat vertrouwd is en de hoop op iets beters.’ Volgens Shapiro gaat het verhaal net zo goed over plekken als over mensen: ‘Wat maakt dat je je ergens thuis voelt? En hoe vind je je weg tussen twee werelden?’

Long Island van Colm Tóibín, uit het Engels vertaald door Nadia Ramer, is half mei verschenen bij uitgeverij De Geus.

Tijdens de eerste lockdown van de covidpandemie verzamelden New Yorkse flatgenoten zich ’s avonds op het dak om hun steun aan hulpverleners te betuigen door op potten en pannen te slaan. Later begonnen ze elkaar verhalen te vertellen waarin ze ook iets over zichzelf moesten prijsgeven. Dit gegeven vormde het uitgangspunt voor het boek Veertien dagen. Zesendertig schrijvers leverden een bijdrage, onder wie Margaret Atwood en Preston Douglas, die gezamenlijk de redactie voerden.  

Het boek doet Alex Clark in The Guardian denken aan de Decamerone van Boccaccio en aan ‘de grote roman over het leven in een appartement: Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec’. Volgens Clark keren in elk verhaal van Veertien dagen ‘het meedogenloze verdriet en de onzekerheid van begin 2020 terug. Spookverhalen wedijveren met verhalen over verloren liefde, ruige hondenverhalen met het alledaagse, zwarte humor met het zoete en sentimentele. Het eindresultaat is een immens plezierig product van een immens onplezierige tijd.’ 

‘Kwesties als immigratie, racisme, politiegeweld en PTSS komen allemaal aan bod in deze monologen,’ staat te lezen op de site 24heuresdulivre. ‘Dankzij Atwood en Preston komt de lezer niet in de verleiding om telkens te kijken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.’ De criticus concludeert dat ‘de naden misschien glad zijn, maar dat het wel een gekke lappendeken heeft opgeleverd’. 

Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.

Ook Rob Merrill van The Washington Post houdt het op ‘een allegaartje, zoals te verwachten met drie dozijn schrijvers’. Wat ze gemeen hebben, is dat ze proberen ‘het zinloze te begrijpen en orde te scheppen in de wanorde. Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.’ 

In The Scotsman geeft Stuart Kelly aan dat hij het lezen van Veertien dagen als een spelletje beleefde: ‘Wie schreef wat? Nou, probeer dan maar eens het verschil tussen Dave Eggers en John Grisham uit te leggen.’ Meer algemeen heeft hij er veel plezier aan beleefd: ‘Al zit het er dik in dat geen enkele lezer van elk verhaal zal genieten.’ 

Fourteen Days, onder redactie van Margaret Atwood en Douglas Preston, vertaald door Liedwien Biekmann als Veertien dagen, verscheen in februari bij De Arbeiderspers. 

Door Diederik Samwel 

‘Mijn beroep is ziek zijn, mijn hobby is schrijven’, zou de Chinese auteur Shi Tiesheng (1951-2010) hebben gezegd. Op 21-jarige leeftijd raakte hij verlamd tijdens een ongeluk op het platteland van de Chinese provincie Shaanxi, en hij kreeg bovendien al vroeg last van nierfalen. Volgens Helen Deng, in een necrologie op Shenzhen Daily, is dit mogelijk een van de redenen dat zijn werk zo invloedrijk was: ‘Omdat hij lichamelijk beperkt was en bijna dagelijks met de dreiging van de dood werd geconfronteerd, was zijn perceptie van de wereld zeer spiritueel en zijn kijk op het leven helderder dan die van de meeste gezonde mensen.’

Anders dan andere Chinese schrijvers uit zijn tijd zou hij niet bezig zijn geweest met lucratief schrijven; zijn boeken zijn ‘het resultaat van lang en diep nadenken’.  Toch kreeg hij volgens velen niet de erkenning die hij verdiende. In een artikel van China Daily wordt ‘Ik en de tempel van de aarde’ (銌与礜坛) uitgeroepen tot een van de beste Chinese essays van de twintigste eeuw. Zijn Notities van een theoreticus (务虚笔记), dat in 1996 uitkwam, werd in een ander China Daily-artikel ‘vergelijkbaar met, maar beter dan Zielenberg (▲秺舝◎, 1989) van Nobelprijswinnaar Gao Xingjian’ genoemd en uitgeroepen tot ‘vergeten klassieker’.  Op 59-jarige leeftijd vond Tiesheng als gevolg van zijn ziekten de dood. ‘Je hoeft de dood niet tegemoet te rennen. De dood is iets wat je niet zult missen, een vakantie die vroeg of laat begint’, citeert Deng.  

Crépuscule, de nieuwe roman van de Franse schrijver Philippe Claudel, speelt zich af aan het begin van de vorige eeuw. In een Midden-Europees dorp vinden twee kinderen het ondergesneeuwde lijk van de priester. Binnen de kortste keren worden moslims verdacht. Daarop breekt een bloedige godsdienstoorlog uit, waarbij de autoriteiten angstvallig aan de kant blijven staan. 

Sylvain Sarrazin van La Presse is er nog niet uit of hij ‘een politieke fabel, een sociale roman of een thriller’ heeft gelezen. Voor de criticus staat wel vast dat Claudel een metafoor voor ogen had waarmee hij ‘de tekortkomingen van de moderne tijd wilde blootleggen’. Dat blijkt ook uit het feit dat Claudel er bijna tien jaar aan heeft gewerkt, meent Sarrazin: ‘Zo kon hij recente politieke en sociale omwentelingen, demagogen met flexibele opvattingen over de waarheid en de #MeToo-discussie erin verwerken.’ 

De meest geslaagde pagina’s laten de lezer achter met de smaak van as

In Le Nouvel Observateur noemt Elisabeth Philippe het een ‘niet erg verlichte roman’ die haar doet denken aan het werk van Nobelprijswinnaar Olga Tokarczuk. ‘Ook hier een onbestemde locatie waarin de auteur racisme en islamofobie aan de kaak kan stellen.’ Claudel moet volgens haar wel oppassen dat hij zijn hand niet overspeelt: ‘Dat een van de hoofdpersonen zwaar is geobsedeerd door perverse seksuele fantasieën, levert nogal gênante taferelen op. Dat ondermijnt de parabool. De meest geslaagde pagina’s laten de lezer achter met de smaak van as.’ 

‘Een zure roman over de eeuwige terugkeer van het kwaad,’ vindt Jean-Claude Raspien­geas in La Croix. ‘Een wreed verhaal over de absolute duisternis van de menselijke natuur.’ Volgens de recensent ‘struint de scherpe portrettist Claudel als vanouds rond over zijn favoriete terrein: dat van gekwelde zielen die in een verwaarloosd land zijn overgeleverd aan impulsen, passies en problemen. Tot dusver zijn donkerste en meest ambitieuze boek.’    

Volgens Christian Desmeules van Le Devoir heeft Claudel met Crépuscule ‘opnieuw een boeiend universum gecreëerd in een tijdperk waarin de wereld eenvoudiger én complexer was. Zo slaagt hij erin te resoneren naar ons huidige tijdsgewricht dat wordt gedomineerd door verzengende passies, snelle meningen en subtiele manipulaties.’   

Crépuscule van Philippe Claudel, door Manik Sarkar vertaald als Schemering, verscheen half september bij De Bezige Bij  

Door Diederik Samwel