Onderwerpen: Literatuur

Wenzel werkt al jaren op een olieplatform, wanneer voor de kust van Marokko zijn soulmate en liefdespartner Mátyás verdwijnt, waarschijnlijk overboord geslagen tijdens een storm. De directie overweegt niet eens een reddingspoging, waarop Wenzel ontslag neemt en door Europa gaat reizen. Om Mátyás’ familie te bezoeken, zijn verleden onder ogen te komen en zichzelf te vinden. Dat is het uitgangspunt van Hoe hoog het water stijgt, de debuutroman van de Duitse dichter Anja Kampmann (41). 

Hoofdpersoon Wenzel realiseert zich onderweg steeds sterker dat hij geen thuis, geen identiteit en evenmin een doel heeft, schrijft Andrea Diener in Frankfurter Allgemeine. ‘En wie niet weet waarheen de toekomst leidt, zoekt zijn toevlucht in het verleden. Dat doet Kampmann in een roman die eigenlijk geen roman is, hooguit een lyrische benadering ervan.’

‘Het gaat het niet zozeer om de plot maar om de sfeer en de woorden waarin en waarmee het speelt’ 

Omdat alleen een dichter ‘zo’n grandioze roman’ kan schrijven, denkt Helmut Böttiger, recensent van Süddeutsche Zeitung: ‘Met dezelfde poëtische vonken waarmee Kampmann de hightechwereld van een olieplatform schetst, creëert ze een archaïsch bestaan in de Italiaanse Alpen. Al even moeiteloos schakelt ze tussen heden en tijdloosheid. En zoals bij elke literaire tekst die zich na lezing in het hoofd nestelt, gaat het niet zozeer om de plot maar om de sfeer en de woorden waarin en waarmee het speelt.’ 

Kampmanns eigenzinnige taalgebruik, haar ongewone beelden en vreemde gedachtensprongen zorgen voor een ongrijpbaar gevoel van ongefundeerdheid, vindt Andrea Heinz in Der Standard: ‘Precies zoals Wenzel zich moet voelen. Als iemand die lang in de gevangenis heeft gezeten, past hij niet meer in deze wereld.’ Heinz beschouwt het boek als een aanklacht tegen het kapitalisme. ‘Zonder het woord ook maar te noemen. Hoe bedrijven rijk worden door de wereldwijde honger naar energie, terwijl dat ten koste gaat van de arbeiders.’ 

‘De dominante kracht waaraan ze proberen te ontworstelen, is niet heteroseksualiteit maar kapitalisme’

Fiona Bell van Chicago Review komt tot dezelfde conclusie. Al moest ze ook denken aan de boeken van James Baldwin en ‘grote gay romans’ als Een klein leven van Hanya Yanagihara of Maurice van E.M. Forster. Met dit verschil dat Kampmann homoseksualiteit niet probeert af te zetten tegen opvattingen in een heteromaatschappij of cultuur- of klassenverschillen wil aanstippen, schrijft Bell. ‘Het gaat om een liefdesrelatie tussen twee mannen uit de arbeidersklasse die elkaar begrijpen in het intieme besef dat het systeem misbruik van hen maakt. De dominante kracht waaraan ze proberen te ontworstelen, is niet heteroseksualiteit maar kapitalisme.’

Ook Jane Yager van The Times Literary Supplement vindt dat Kampmann ‘op een briljante manier’ laat zien ‘hoe roekeloos en respectloos de industrie omspringt met mensenlevens’. Daarbij is ze onder de indruk van het taalgebruik en de ‘verrukkelijke’ zinnen. ‘Met het olieplatform zelf als meest levendige karakter. Kampmann heeft zo’n verbazingwekkend arsenaal aan details tot haar beschikking dat je het boek leest als pure klimaatfictie.’

Anja Kampmanns debuutroman Wie hoch die Wasser steigen, door Roland Fagel vertaald als Hoe hoog het water stijgt, verscheen half februari bij Prometheus.

Door Diederik Samwel

De Zwitserse schrijver Zora del Buono publiceert met Die Marschallin een familieroman rond het levensverhaal van haar grootmoeder Zora, naar wie ze is vernoemd. Het speelt zich grotendeels af in het Italië van begin vorige eeuw, tegen de achtergrond van het opkomend fascisme. In de salon van haar villa in Bari ontvangt Zora hoge gasten onder wie ook Josip Broz, alias Tito, maarschalk van voormalig Joegoslavië. 

‘Letterlijk salonsocialisten, die onder het genot van wijn en spijzen het leven en de dood bespraken’, schrijft Elke Schmitter in Der Spiegel. ‘Del Buono schetst een burgerlijk en tegelijkertijd communistisch milieu, een typisch Italiaanse combinatie.’ Daarbij heeft de schrijfster volgens de recensent een voorkeur voor historische details en mikt ze niet op het epische: ‘Het verhaal zit vol kunstige anekdotes die organisch met elkaar zijn verweven.’

‘De roman is meer dan het portret van een sterke vrouw’

Ook Manfred Papst van Neue Zürcher Zeitung is onder de indruk van de verhaalopbouw. Volgens hem is goed te merken dat de auteur tevens architect is: ‘Een goed doortimmerd geheel met een heldere structuur, ontworpen vanaf de tekentafel. De personages zijn weliswaar vitaal, maar door de nadruk op het beeldende taalgebruik en de vele details wordt het ook wat statisch. Daardoor krijg je geen film te zien, maar is het of je door een fotoboek bladert.’ 

In Süddeutsche Zeitung spreekt Fritz Göttler van een ‘adembenemend verhaal’ waarin personages en perspectieven maar ook opeenvolgende sociale stromingen elkaar afwisselen. ‘Zo slaagt ze erin een familiesaga te verbinden met de voortdurend veranderende tijdgeest en het grote politieke verhaal.’ En overal voert Zora de regie: ‘Als ze een man was geweest, was ze een majoor geworden, of een maarschalk, misschien zelfs president.’ 

Maar juist waar het tijdsbeeld te veel nadruk krijgt, begint het te wringen, vindt Katrin Hillgruber van Der Tagesspiegel: ‘Als de auteur beroemdheden citaten in de mond legt in de talrijke dialogen, wordt het stijfjes en gekunsteld.’ 

‘De roman is meer dan het portret van een sterke vrouw,’ stelt Eva Menasse in Die Zeit. ‘Via verschillende stadia uit Zora’s leven krijgt de lezer het verhaal van de twintigste eeuw gepresenteerd. Maar dan vanuit een zuidelijke invalshoek.’

Die Marschallin van Zora del Buono, door Michel Bolwerk vertaald als De maarschalk, is half januari verschenen bij Meulenhoff.

Door Diederik Samwel

In de nieuwe roman van Mariana Enríquez, Nuestra parte de noche (Ons deel van de nacht), reist hoofdpersoon Gaspar met zijn vader van Buenos Aires naar de Iguazú-watervallen aan de grens met Brazilië, waar Gaspar betrokken raakt bij een geheim genootschap dat wordt gerund door de familie van zijn overleden moeder. De groep zoekt het eeuwige leven door middel van gruwelijke rituelen, waaronder mensenoffers.

‘De veelvuldige verwijzingen naar episodes, namen, praktijken of geheimen die overheersen in het onmenselijke decor van (…) de militaire junta in Argentinië in de periode 1976-1983,’ schrijft het Spaanse literatuurtijdschrift LeTralia, ‘laten geen ruimte voor twijfel. De roman benadrukt met deze fictieve constructie de echte gebeurtenissen uit de recente geschiedenis.’ Zelf licht Enríquez toe: ‘Ik maakte [als klein meisje] geen onderscheid tussen realiteit en fictie want de realiteit was erger dan welke fictie je ook maar kon bedenken,’ citeert LitHub, die Enríquez typeert als gothic realist beïnvloed door uiteenlopende schrijvers, zoals Arthur Rimbaud en Emily Brontë. 

Volgens El Cultural, het wekelijkse cultuurmagazine van El Mundo, schreef Enríquez een ‘roman die je slapeloze nachten bezorgt, waarna het nog niet is afgelopen, want vervolgens ontvouwen zich alle interpretatiemogelijkheden’. De roman zou gaan over een ‘over vaderschap en afstamming, over de wreedheid die nodig is om het goede te bereiken in plaats van enkel volgzaamheid; over macht, over verlangen, oncontroleerbaar en veelzijdig, grenzend aan dood of geweld. Over vriendschap.(…)’ El País spreekt over een ‘ambitieuze en geniale roman, waarmee Enríquez zich vestigt als een van de belangrijkste Latijns-Amerikaanse auteurs van de eenentwintigste eeuw’. De lijst namen waarmee Enríquez wordt vergeleken is dan ook even divers als indrukwekkend: van Stephen King, Roman Polanski en William Friedkin tot Julio Cortázar, Jorge Luis Borges, Silvina Ocampo en Alberto Laiseca. 

Onlangs verschenen bij De Bezige Bij, in een vertaling van Irene van de Mheen.

Door Laura Weeda

LITERATUUR | De 14-jarige Adunni woont in een dorpje op een paar uur rijden van de Nigeriaanse stad Lagos. Nadat haar moeder is overleden besluit haar luie, alcoholistische vader haar uit te huwelijken aan de lokale taxichauffeur, zodat hij de huur kan betalen. Adunni’s echtgenoot is minstens twee keer zo oud en heeft al kinderen bij twee van zijn andere vrouwen. Hij misbruikt haar geregeld en ze doet er alles aan om te voorkomen dat ze zwanger wordt. Geen wonder dat Adunni algauw haar dorp ontvlucht en als dienstmeisje haar heil zoekt in de grote stad. Zo begint The Girl with the Louding Voice, de debuutroman van de Nigeriaanse, in Engeland gevestigde schrijfster Abi Daré.

‘Met Lagos als decor en een plot waarin tal van actuele sociaal-maatschappelijke thema’s met elkaar zijn verweven, is het op zichzelf al een waanzinnig boek’, vindt Rebecca Munro van Bookreporter. Maar wat het verhaal ‘helemaal bijzonder en onvergetelijk maakt, is de meeslepende stem’ van hoofdpersoon Adunni waarmee het wordt verteld. Volgens Munro creëert Daré een heldin die zich uitspreekt namens de ‘ontelbare jonge meisjes in Nigeria die haar zijn voorgegaan en nog in haar voetsporen zullen treden’.

Ook Chibundu Onuzo van The Guardian vindt dat het verhaal over uitbuiting, gedwongen huwelijken en moderne slavernij in Nigeria absoluut verteld moet worden. De criticus zet wel vraagtekens bij de zelfverzonnen taal waarmee de auteur Adunni’s gedachtenwereld weergeeft. ‘Daré wil haar personage daarmee het gevoel geven dat ze zich onderscheidt van het Pidginengels waarin iedereen in Nigeria zich uitdrukt, maar dat pakt niet overal goed uit.’

Voor Tsitsi Dambarembga van The New York Times staat het ‘voor westerse lezers ongewone taaltje’ juist symbool voor de onderhuidse woede van de vele jonge meisjes in de patriarchale Nigeriaanse samenleving. Volgens haar tekent Daré op deze manier Adunni’s levendige karakter. ‘In barre omstandigheden klampt ze zich met haar creatieve taalgebruik vast aan haar eigen wereld, waardoor haar wil ongebroken blijft.’

Adunni’s gebroken Engels is ook bedoeld om haar ‘drang naar educatie te benadrukken’, stelt Gail Collins in de New African. Daarmee verwijst Daré volgens Collins naar de brede context van kinderhandel. Naar schatting verrichten zeven op de duizend Afrikanen gedwongen arbeid, onder wie zo’n 15 miljoen Nigeriaanse kinderen, vooral meisjes. ‘Geen aangenaam boek, wel onontkoombaar en emotioneel.’

Het meisje met de luidende stem van Abi Daré, uit het Engels vertaald door Arjaan en Thijs van Nimwegen, is op 24 augustus verschenen bij uitgeverij Signatuur

Door Diederik Samwel

In 1999 bedacht en regisseerde de Japanse Makoto Shinkai de animefilm Kanojo to kanojo no neko, beter bekend als She and Her Cat, een vijf minuten durend verhaal over de relatie tussen een kat en zijn baasje, verteld vanuit het perspectief van de kat. Shinkai maakte de film in een tijd dat hij in een klein appartement woonde met rondom telefoonpalen met elektrische draden. ‘Ook al was de omgeving een warboel van lelijke dingen, ik wilde de schoonheid vinden in de dingen om me heen’, vertelt hij aan Otaku in Review. ‘Ik was geïnspireerd door de games die ik destijds veel speelde, waarin de omgeving rijk en gedetailleerd is.’ De illustraties zijn van eigen hand, voor de 3D-scènes gebruikte hij Adobe After Effects.

Het project, waaraan behalve de kat drie mensen meewerkten, groeide uit tot een internationaal succes en werd wereldwijd ruim 550 miljoen keer bekeken. Anime UK News prijst het verhaal als ‘hartverwarmend zonder overdreven sentimenteel te zijn’. Volgens Manga Bookshelf raakt de serie je ‘recht in het hart’ en wordt het verhaal knap verteld, waarbij ook het leven van de vrouw in de Japanse samenleving wordt belicht, stipt Anime Feminist aan.

Naruki Nagakawa, auteur van o.a. toneelstukken en manga’s, publiceerde in 2013 samen met Shinkai het gelijknamige boek. De geïllustreerde roman geeft, in de woorden van Nederlandse uitgever Meulenhoff, ‘een inkijkje in de belevingswereld van katten en de mensen op wier leven ze zo’n enorme impact hebben’.

Zij en haar kat verschijnt in augustus bij Meulenhoff, in een vertaling van Geert van Brem.

Door Laura Weeda