Onderwerpen: Weekendtips

De leermeester van Rafaël

‘Fans van kunstgeschiedenis opgelet! Deze week rondde Haltadefinizione, de website voor digitale archivering, zijn samenwerking af met de Galleria Nazionale dell’Umbria ter gelegenheid van de vijfhonderdste sterfdag van de renaissanceschilder Perugino.’ Dat schrijft de Britse, in Florence woonachtige, journalist Jamie MacKay in zijn onvolprezen nieuwsbrief The Week in Italy, die redacteur IJsbrand van Veelen wekelijks met veel plezier leest.

Achttien van de beroemdste doeken van Perugino (1450-1523) – waaronder meesterwerken als Lo Sposalizio della Vergine, l’Adorazione dei Magi en la Pietà del Farneto – zijn nu gratis online zijn te zien in high-definition. Achttien schilderijen van deze leermeester van onder meer Rafaël lijkt misschien weinig, schrijft MacKay, ‘maar het team van Haltadefinizione heeft geavanceerde gigapixeltechnologie gebruikt om de werken tot in het kleinste detail in kaart te brengen. Zelfs op een oude MacBook zijn de kleuren, texturen en groeven in de verf kristalhelder; en ik vond het adembenemend om de werken van zo dichtbij te kunnen bekijken.’ Dat hij gelijk heeft kun je hier nagaan.

---

Europese anti-Twitter

En we blijven in Italië, want daar werd laatst de baas van de publieke omroep RAI vervangen door een zetbaas van de regering-Meloni. ‘We hebben hier te maken met een situatie die doet denken aan de controle over de media ten tijde van Berlusconi’, schrijft Francesca Bria, adviseur digitaalbeleid van Ursula von der Leyen. ‘De zaak is belangrijk omdat het gaat over de vraag wie een publieke media-instelling controleert in een tijd waarin extreemrechtse partijen in heel Europa in opmars zijn en mensen op zoek zijn naar meer zekerheid in het licht van oorlogen, pandemieën, klimaatrampen, inflatie en stijgende kosten van levensonderhoud.’

In een interview met Frankfurter Allgemeine Zeitung roept zij op tot een Europese publieke media-instelling als tegenwicht tegen nationale regeringen met autoritaire neigingen én grote techbedrijven. ‘Europa heeft een soort CERN voor kunstmatige intelligentie nodig: een grootschalige inspanning om mensgerichte AI-technologie onder democratische controle te bevorderen’, aldus Bria. Die instelling zou ook nieuwe sociale media moeten oprichten: ’We hebben dringend behoefte aan een Europees alternatief voor Twitter dat onafhankelijk en openbaar is, de digitale soevereiniteit van burgers kan behouden en inhoud van hoge kwaliteit kan creëren.’ Bria is zelf nog wel op Twitter te vinden.

---

Vijf verdiepende leestips

» ‘Ufo’s zijn officieel mainstream’, schrijft The Atlantic naar aanleiding van de hoorzitting in het Amerikaanse Congres waarin voormalig Amerikaanse soldaten getuigden dat ze voertuigen van buitenaardse wezens hadden gezien. Er werden geen grote onthullingen gedaan, de Congresleden moesten het doen met ongefundeerde verhalen. Lees hier waarom er toch een ufohype in de VS is.

» Irena Long van 1843 Magazine ging langs bij de guerrillagroepen in de jungle van Myanmar, vanwaaruit ze nog steeds strijd voeren tegen het militaire regime van het land. De soldaten, veelal Gen Z’ers, zijn bereid hun jonge leven te geven voor de vrijheid.

» Tussen de vele eerbetuigingen aan Sinéad O’Connor op de website van The Guardian, springt die van Simon Hattenstone eruit als hij terugdenkt aan zijn interviews met haar door de jaren heen: ‘Sinéad was briljant met woorden. Zelfs op haar somberst maakte ze je aan het lachen.’

» NASA vroeg onlangs verschillende bedrijven om de volgende generatie ruimtevoedsel te ontwikkelen. Dat leverde enkele ‘rare’ ideeën op, schrijft MIT Technology Review. Een proteïneshake gemaakt met astronautenadem of een hamburger gemaakt van schimmel bijvoorbeeld.

» ‘Bommen, achtervolgingen en ”gratis geld”’, kopt Financial Times boven een artikel over de toename van het aantal plofkraken door Nederlandse bendes in Duitsland. Een voorliefde voor bankbiljetten en een versnipperd politiekorps maken onze oosterburen Europa’s belangrijkste doelwit voor aanvallen op geldautomaten.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Elon Musk gaat extreemrechtse contentmakers betalen

Vorige week kondigde Twitter aan dat het voor het eerst advertentie-inkomsten zou gaan delen met contentmakers op zijn platform. Maar dat aanbod geldt niet voor iedereen, schrijft Taylor Lorenz in The Washington Post. Sterker nog, het lijkt erop dat Elon Musk van plan is vooral extreemrechtse twitteraars te betalen, las redacteur IJsbrand van Veelen.

‘De eerste begunstigden lijken extreemrechtse influencers met een groot bereik te zijn,’ schrijft Lorenz. Voordat Twitter de aankondiging deed lieten enkelen van hen – zoals Ian Miles Cheong, Benny Johnson en Ashley St. Clair – per tweet weten hoeveel ze al hebben verdiend. ‘Wow. Elon Musk maakte geen grapje. Content monetization is real,’ liet het anonieme account End Wokeness met 1,4 miljoen volgers weten. De tweet ging vergezeld van een screenshot met daarop de verdiensten van meer dan 10.000 dollar.

Wat Musk precies van plan is, is onduidelijk, maar de influencers die publiekelijk hebben onthuld dat ze deelnemen aan het programma zijn voornamelijk prominenten aan de uiterste rechterkant van het politieke spectrum. De rabiaat misogyne Andrew Tate bijvoorbeeld, die onlangs werd vrijgelaten uit een Roemeense gevangenis op beschuldiging van verkrachting en mensenhandel en nu in huisarrest de rechtszaak afwacht, liet weten dat hij meer dan 20.000 dollar had ontvangen van Twitter. Meer over het betalingsplan van Twitter lees je hier.

---

Tegen klimaatalarmisme

In een artikel uit The Telegraph spreekt auteur Matt Ridley, auteur van onder meer The Rational Optimist, zijn ongenoegen uit over de alarmerende manier waarop over de huidige weerssituatie wordt bericht. ‘Stel dat het op Sicilië vanaf nu elke zomer een paar dagen vaker warmer is dan 45 graden Celsius dan in het verleden. In een samenleving die al regelmatig onaangename, zelfs gevaarlijke hitte ervaart, betekent dat niet dat “de wereld in brand” staat of dat mensen “koken in hun eigen zweet”, zoals dat wordt gebracht. Het is evenmin een reden om de economische groei op te geven, zoals de de-growth-exponenten ons gebieden. Het is een reden om meer airconditioners te verkopen en ervoor te zorgen dat mensen op warme dagen voldoende water hebben. Een aanpassing die sowieso altijd nodig was.’

Daarnaast worden er niet alleen nu records gebroken, maar altijd. ‘Op maandag kwam Death Valley dicht bij zijn (en wereldwijd) hoogste punt ooit van 56.6 graden. Maar dat record werd gevestigd in 1913, 110 jaar geleden. Opmerkelijk genoeg registreerden meer dan dertig van de vijftig Amerikaanse staten hun hoogste temperaturen in de jaren dertig of eerder.’

Hij schrijft het stuk vanuit Northumberland, waar het kwik op moment van schrijven niet eens de 16 graden haalde – opvallend fris voor deze tijd van het jaar. Een aanrader van hoofdredacteur Laura Weeda.

---

Vijf verdiepende leestips

» In Israël spelen ultraorthodoxe joden een steeds grotere rol in de politiek. Geen wonder, het gaat om de snelst groeiende bevolkingsgroep van het land. Maar de uitzonderingspositie die zij innemen in de maatschappij stoot tegen het zere been van veel Israëliërs. Zo zijn ultraorthodoxe joden uitgesloten van militaire dienstplicht en ontvangen ze uitkeringen om zich volledig toe te leggen op het bestuderen van de Thora. The Wall Street Journal maakte een interessante reportage over deze kenmerkende bevolkingsgroep en hun rol in de Israëlische samenleving.

» De Oostzee is de giftigste zee ter wereld, schrijft Der Spiegel. Giftige algen, tonnen munitie uit de Tweede Wereldoorlog en een enorme bodemvervuiling, plus een snelle opwarming: de Oostzee ligt vol gevaren – en zou tegelijkertijd een model kunnen worden voor veel andere kustgebieden. Lees er alles over in deze longread van het Duitse tijdschrift.

» De recente bootramp voor de kust van Griekenland waarbij honderden migranten omkwamen, is een tragedie voor de EU en zou bij alle EU-bewindslieden moeten zorgen voor diepe schaamte – en niet alleen omdat hulp van de Griekse kustwacht en Frontex te laat kwam en de migranten actief in gevaar werden gebracht. Uit onderzoek van El País en het in Nederland gevestigde onderzoekscollectief Lighthouse Reports blijkt dat de mensensmokkelaars die verantwoordelijk waren voor het transport – georganiseerde bendes – nauwe banden hebben met generaal Khalifa Haftar, die een Libische schaduwregering leidt. Sommige EU-lidstaten, waaronder het Italië van Giorgia Meloni, hebben opgeroepen om ook een migratiedeal (na de recente deal met Tunesië) met Haftar te sluiten. Lees het onderzoek hier.

» De arbitraire geboorte van hiphop is vastgesteld op 1973 toen DJ Kool Herc in Brooklyn naar verluidt voor het eerst twee exemplaren van hetzelfde album mixte tot één naadloze breakbeat. Maar als je rappen ziet als praten over vooraf opgenomen muziek, of spreken in ritmische vorm, dan bestaat hiphop al langer dan vijftig jaar, schrijft The New York Times. Maar hoe vertel je het verhaal van vijftig jaar hiphop? Door niet op zoek te gaan naar samenhang, aldus muziekjournalist Jon Caramanica. Lees hier zijn beschouwing over vijftig jaar hiphop.

» De Duitse band Rammstein ligt onder vuur, maar ze gaan door met hun wereldtournee, in uitverkochte stadions, alsof er niets aan de hand is. Verschillende vrouwen beschuldigen zanger Till Lindemann van ‘seks die niet volgens alle regels van consensualiteit plaatsvond’, zoals Süddeutsche Zeitung het eufemistisch beschrijft. Volgens onderzoek van die krant zou niet alleen Lindemann misbruik hebben gemaakt van zijn rol als beroemdheid, maar ook toetsenist Christian Lorenz. De bandleden zouden vrouwen uitnodigen voor afterparty’s en vervolgens drogeren om seks mee te hebben.

Travestere

Het is de vraag of het gezien de te verwachten absurd hoge temperaturen raadzaam is, maar veel mensen zullen deze zomer weer afreizen naar Italië. Daar, in hoofdstad Rome – de stad met zeven levens, aldus de Australische schrijver Robert Hughes – bevindt zich de levendige wijk Trastevere (letterlijk: de overkant van de Tiber) die absoluut een bezoek waard is. Min of meer vergelijkbaar met de Amsterdamse Jordaan heeft de wijk een dorps karakter, ook al slaat gentrificatie er genadeloos toe. Trasteverianen beschouwen zich als de enige echte Romeinen die de rest van de stad niet nodig hebben – sommigen beweren zelfs nog nooit de Tiber te zijn overgestoken.

De Italiaanse site Trastevere App – Storie di Roma e del rione Trastevere [Verhalen over Rome en de wijk Trastevere] is al een oudje maar redacteur IJsbrand van Veelen brengt hem dit vakantieseizoen toch graag onder de aandacht – en je hoeft er geen Italiaans voor te kennen.

Het artikel ‘Anekdotes uit Trastevere – verhalen van Sergione’ van 25 oktober 2017 bevat schitterende zwart-witfoto’s, daterend van de late jaren veertig tot aan de jaren zeventig. Van hoefsmid en calzolaio [schoenmaker] tot sjacheraars en spelende kinderen: de reeks foto’s kan zich meten met de beelden die Dolf Toussaint in de jaren zestig presenteerde in zijn veelgeprezen boek De Jordaan. Melancholie, humor, verbazing en pure schoonheid: het zit er allemaal in.

Lees ook:

Hoe hittegolven het toerisme in Europa veranderen

---

Vertalen is een kunstvorm

Hoe veel creativiteit er komt kijken bij het ‘overzetten’ van een tekst van de ene taal naar de de andere, daar is de redactie van 360 zich maar al te goed bewust van. De alom gerespecteerde vertaler Spaans-Engels Sophie Hughes laat in The New York Times hoe ingenieus ze te werk gaat.

Hughes noemt vertaler haar ’onverzettelijke obsessie‘. ‘Het is vaak moeilijk, soms allesverslindend, maar niet zonder momenten van plezier – vergelijkbaar met het invullen van een kruiswoordraadsel.’ Zeer herkenbaar, aldus redacteur Joep Harmsen, ook vertaler Spaans.

‘Net als bij een kruiswoordraadsel is een vertaling pas af als alle antwoorden aanwezig en correct zijn, waarbij elk antwoord de andere beïnvloedt’, vervolgt Hughes. ‘Maar als het om literatuur gaat, is er zelden maar één oplossing en is het mijn taak om er zo veel mogelijk te testen. Een woord kan perfect passen, totdat iets wat ik in de volgende zin probeer een onhandige herhaling of ongelukkige echo met zich mee brengt. Betekenis, connotatie en subtekst zijn allemaal belangrijk, maar stijl ook.’

Lees hier hoe ze de vertaling van twee lastige passages aanpakt en welke overwegingen daarbij komen kijken.

Lees ook:

Hoe AI onze samenlevingen gaat veranderen

---

Vijf verdiepende leestips

» In Brazilië bereikt een bijzonder soort influencers een miljoenenpubliek: de vrouwen en vriendinnen van gevangenen, zo schrijft El País. Ze noemen zichzelf cunhadas – schoonzussen – om te benadrukken dat ze in hetzelfde schuitje zitten. Het is geen wonder dat ze zo veel volgers hebben. Brazilië heeft het grootste aantal gevangenen na China en de VS. De vrouwen vertellen hoe ze hun mannen bezoeken en hoe ze allerhande producten de gevangenis binnen smokkelen. Lees hier een reportage van de Spaanse krant over het socialemediafenomeen.

» Terwijl feestgangers in Kyiv feestvieren op technobeats, sterven er soldaten aan het front. Is dit smakeloos of een klap in het gezicht van Poetin? Die vraag staat centraal in een prachtige reportage van Frankfurter Allgemeine Zeitung.

» De Keniaanse historicus Chao Tayiana dook de archieven van Nairobi in om eindelijk de geschiedenis van haar continent vanuit Afrikaans perspectief te beschrijven. Met behulp van digitale technologie biedt ze een tegenverhaal voor de gangbare koloniale geschiedenis, vertelt ze The Guardian.

» Het onvolprezen Duitse onderzoekscollectief Correctiv bracht vorige week aan het licht dat er grootschalige fraude plaatsvindt met textiel uit China in de haven van Hamburg. Chinese bendes weten zo massa’s kleren Europa binnen te smokkelen zonder invoerrrechten te betalen. De zwendel kost de EU miljarden euro’s.

» De verkiezingswinst in Thailand van de prodemocratische Pita Limjaroenrat leek een nieuw tijdperk in te luiden in de politiek van het land. Maar met het oude regime, waarin de monarchie en het leger de scepter zwaaien, was nog niet afgerekend, schrijft The Wall Street Journal. Deze week stemde het Thaise Senaat, waar een groot aantal zetels wordt ingenomen door het leger, tegen het premierschap van ‘Pita’, zoals zijn aan hangers hem aanspreken. Ook lopen er rechtszaken tegen hem die mogelijk een einde aan zijn politieke loopbaan en partij zouden kunnen betekenen.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Privacyproblemen bij Threads

Deze week kwam Facebook-moederbedrijf Meta met Threads, waarvan wordt verwacht dat het een grote concurrent voor Twitter zou kunnen worden. Ook al werd de app in meer dan honderd landen gelanceerd, in de EU is hij nog niet te vinden vanwege zorgen over de privacy van gebruikers. De commissie voor databescherming DPC, de in Ierland gevestigde privacywaakhond van de EU, heeft Threads niet actief geblokkeerd, maar Meta is nog aan het uitzoeken hoe de app in Europa gelanceerd kan worden, gezien de strikte privacywetgeving in de EU.

Het online nieuwsplatform Quartz zette op een rijtje voor welke privacy-aspecten van Threads de EU-waakhond gevoelig zou kunnen zijn. Je leest ze hier. Een aanrader van redacteur IJsbrand van Veelen.

---

Verschroeiende hitte in ‘zonnestad’ Hermosillo

Als je denkt dat het dit weekend in Nederland al warm is, moet je eens langsgaan bij het Mexicaanse Hermosillo. In die stad in het noorden van het land werd het afgelopen maand 49,5 graden Celsius. Fysiek afreizen is niet nodig, dat deed The New York Times al voor je. De fotoreportage van zwetende spreken Mexicanen spreekt voor zich, aldus redacteur Joep Harmsen.

Hermosillo stond al bekend als de ‘zonnestad’, maar bijna 50 graden was ook voor de meest geharde inwoners wat gortig. ‘Het was alsof er vuurballen naar me werden gegooid,’ zei Isabel Rodríguez uit de stad in de staat Sonora tegen The New York Times. Die hoge temperaturen zijn niet zonder gevolgen. Tijdens een hittegolf afgelopen maand overleden 110 mensen door de warmte – en honderden boerderijdieren.

Toch lijkt het normale leven in de stad door te gaan: ‘scholen bleven open en vrouwen liepen met hun kinderen naar school; voetbalwedstrijden stonden nog steeds gepland voor de middag’, schetst het dagblad uit New York. Met het opwarmende klimaat zijn deze extreem hoge temperaturen misschien maar iets waar we aan moeten wennen.

---

Vijf verdiepende leestips

» Filosoof Slavoj Zizek schreef een interessante beschouwing in New Statesman over de rellen in Frankrijk en wat het antwoord van links op de sociale onrust moet zijn. Zijn punt is even verrassend als spot on: Links moet zich meer inzetten voor ordehandhaving en veiligheid, een traditioneel rechts thema. Waarom? Omdat de armen veel meer te lijden hebben onder de vernielingen van publieke voorzieningen als het openbaar vervoer dan de rijken. Lees het hier.

» In Los Angeles Times schetst columnist Jean Guerrero een ontluisterend beeld van de radicalisering binnen de Republikeinse Partij als het gaat om migratie en de houding tegenover Mexico. Was Trumps slogan nog ‘Build that wall’, tegenwoordige bezigen rechtse politici in de VS stevigere taal: ‘Bomb the Mexicans’. Om de drugsepidemie in het land te bestrijden stellen Republikeinen voor om Mexico binnen te vallen. Guerrero merkt terecht op dat de Mexicaanse kartels hun drugsoorlogen uitvechten met Amerikaanse wapens.

» Onlangs overleed de Oekraïense schrijver Victoria Amelina aan de gevolgen van de verwondingen die ze opliep tijdens het Russische bombardement van een restaurant in Kramatorsk. The Guardian publiceerde deze week een prachtig essay van haar hand. Daarin schrijft ze over haar jeugd in Kyiv en opgroeien in de schaduw van Moskou. Sinds de oorlog in Oekraïne, zo schrijft Amelina, ontdekte ze pas wat het betekende om Oekraïens te zijn.

Lees ook:

Oekraïense schrijver Victoria Amelina overlijdt na Russische raketaanval op Kramatorsk

» In 2050 moeten alle Nederlandse woningen aardgasvrij zijn en ook in Duitsland wil de regering iedereen aan de warmtepomp. Maar hoe doen ze dat in ander Europese landen? Bijvoorbeeld in Polen, waar sommigen hun huis nog verwarmen met een kolenkachel. Süddeutsche Zeitung zocht het uit.

» Een andere factor in de energietransitie is het uitfaseren van de verbrandingsmotor. De elektrische auto is een oplossing, maar hoe zit het met de waterstofauto? Lang werd de door waterstof aangedreven wagen gezien als de opvolger van de benzineslurper, maar daar is weinig van terechtgekomen, ondanks miljardeninvesteringen, blijkt uit deze reportage van Der Spiegel. Waar ging het mis?

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Waarom vinden we verhalen over kunstroven zo aantrekkelijk?

Het verhaal van het Franse stel Stéphane Breitwieser en zijn (inmiddels ex-)vriendin Anne-Catherine Kleinklaus is wellicht bekend, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen: eind twintigste eeuw pleegden ze een onwaarschijnlijke reeks kunstdiefstallen met een totale waarde van zo’n 1,5 à 2 miljard. Dat ging niet om het geld: Stéphane is kunstliefhebber en stouwde zijn slaapkamer in het huis van zijn moeder vol met gestolen schoonheid van vooral zestiende en zeventiende eeuwse meesters. Het ging pas mis toen zijn moeder hoorde dat hij was opgepakt: ze begon kunstwerken van onschatbare waarde te vernietigen in een poging bewijsmateriaal te verdoezelen.

Over deze geschiedenis verscheen onlangs The Art Thief: A True Story of Love, Crime, and a Dangerous Obsession van Michael Finkel, zelf overigens ook niet van onbesproken gedrag. Finkel moest in 2002 opstappen als journalist bij The New York Times nadat was gebleken dat hij een niet-bestaande persoon had opgevoerd, samengesteld uit meerdere personen. Hij revancheerde zich na zijn vertrek met twee bekroonde boeken en komt nu dus met The Art Thief.

‘Van alle onschatbare objecten ter wereld leent niets zich zo goed voor een overvalverhaal als kunst’

In haar bespreking van het boek in The New Yorker richt Kathryn Schulz zich vooral op de vraag waarom we verhalen over slimme, geweldloze roven en overvallen zo heerlijk vinden. Het genre – waartoe speelfilms als Ocean’s Eleven en Gone in 60 Seconds behoren – kent een aantal conventies, schrijft Schulz. Het moet bijvoorbeeld gaan om objecten met een spectaculaire waarde en tijdens voorbereidingen voor de roof moet minstens één keer ‘een onmogelijke klus’ of iets dergelijks worden gezegd.

En: ‘Van alle onschatbare objecten ter wereld leent niets zich zo goed voor een overvalverhaal als kunst. Niet alleen omdat kunst duur is, gehuisvest in grote instellingen en moeilijk te stelen, maar ook omdat iedereen die gemotiveerd is om kunst te stelen – vanwege de kunst, zoals de conventie voorschrijft – intrinsiek verfijnd lijkt, een soort van deftige dief wiens morele fouten worden overschaduwd door een uitstekende smaak.’ Meer over haar vraag why do heist stories steal our hearts? lees je hier.

---

Vijf verdiepende leestips

» Voordat Jevgeni Prigozjin leider was van een huurlingenleger, voerde hij al een onlineleger van trollen aan: het Internet Research Agency. Dat bedrijf was onder andere verantwoordelijk voor een desinformatiecampagne tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. The Intercept analyseerde hoe Prigozjin en zijn trollenleger de publieke opinie in Rusland probeerden te beïnvloeden in aanloop naar en tijdens zijn opstand tegen de Russische legerleiding. Een ‘social media blitz’ aldus het Amerikaanse nieuwsplatform.

» Een onderzoek van El País, samen met het in Nederland gevestigde Lighthouse Reports, onthult dat de officiële versie van de Griekse kustwacht over wat er is gebeurd bij de schipbreuk op 14 juni waarbij meer dan zeshonderd mensen om het leven kwamen niet klopt. Ze spraken verschillende overlevenden die een heel ander verhaal vertellen: ‘De kustwacht sleepte onze boot op hoge snelheid mee en toen kapseisden we.’

» De Democraten in de Verenigde Staten zijn ervan overtuigd dat ze de aankomende midterm-verkiezingen gaan winnen als ze campagnevoeren voor abortusrechten. Het onderwerp is een hot topic geworden in de Amerikaanse sinds het federale recht op abortus is afgeschaft door het Hooggerechtshof. Als de Democraten het lukt om hun kiezers naar de stembus te krijgen in naam van abortusrechten dan maken ze een goede kans om ook de presidentsverkiezingen van 2024 te winnen, analyseert The Atlantic.

» Spaanse vrouwen zijn trots op hun onafhankelijkheid en hun hoge arbeidsparticipatie. Dat komt echter niet omdat mannen dit voor hen mogelijk maken, maar door het zwarte huishoudelijke werk van Latijns-Amerikaanse vrouwen, schrijft Süddeutsche Zeitung. De Beierse krant volgde een van die uitgebuite vrouwen tijdens haar werk. Het leverde een uitgebreid beeld op van onderbetaling, lange werkdagen en het missen van kinderen die leven op een ander continent.

» Neue Zürcher Zeitung schreef een portret van de Iraanse internetactivist Sina Rabbani. Als kind was hij getuige van hoe zijn broer stokslagen kreeg door leden van de Revolutionaire Garde, nu zet hij zich in voor vrijheid op het internet voor Iraniërs via het Tor-project. Zo ontwikkelde hij een webbrowser waarmee Iraniërs anoniem kunnen internetten. Geen luxe in een land waar het strengste beleid op het gebied van internetcensuur kent.

Hans Leijten wil Frontex veranderen

Süddeutsche Zeitung interviewde deze week de chef van Frontex, Hans Leijtens. Een aanrader van redacteur Joep Harmsen. De zestigjarige Nederlander is in maart aangetreden als hoofd van het Europees Grens- en kustwachtagentschap en werd deze week geconfronteerd met een van de grootste schipbreuken van een migrantenboot op de Middellandse Zee. Daarbij zijn minstens achtenzeventig mensen omgekomen, maar dat dodental kan mogelijk oplopen tot meer dan vijfhonderd.

Leijtens wordt helaas niet het vuur aan de schenen gelegd over de vele incidenten waarbij Frontex de levens van migranten in gevaar heeft gebracht, zoals verschillende onderzoeken aan het licht hebben gebracht. Zo laat SZ Leijtens wegkomen met de obligate uitspraken ‘Niemand van ons staat ’s ochtends op en zegt: Laten we vandaag de mensenrechten schenden’ en ‘Als er aanwijzingen zijn van wangedrag, zullen we die in de toekomst openbaar maken’. Toch zegt Leijtens wel dat hij de cultuur in zijn organisatie wil veranderen: ‘We moeten ook intern duidelijk maken wat onze normen zijn. En als ze niet worden nageleefd, zal dat streng worden bestraft.’ Lees het interview hier.

Lees ook:

Frontex riskeert levens op zee met illegale ‘pushbacks’

---

Berlusconi, de uitvinder van het populisme

Het zal niemand ontgaan zijn dat Silvio Berlusconi afgelopen week is overleden. In veel necrologieën en artikelen over hem, zo schrijft Philip Ther van Social Europe, lag de focus op de persoon en verschijning van Il cavaliere, maar andere zaken zijn toch echt belangrijker vindt hij, getuige de titel van zijn artikel ‘Berlusconi: populist pioneer who rode Italy into the sand’.

Het is een zeer informatieve analyse van de Italiaanse geschiedenis sinds de jaren negentig, toen Berlusconi op het podium verscheen en tegelijk een vlijmscherpe analyse van hoe het land is geschaad door de ‘uitvinder’ van het populisme, aldus redacteur IJsbrand van Veelen. Zijn boeiende artikel lees je hier.

Lees ook:

Controversiële Italiaanse oud-premier Berlusconi overleden

---

Vier verdiepende leestips

» Op 1 mei verongelijkte een klein personenvliegtuigje in de Colombiaanse jungle. de autoriteiten dachten eerst dat alle inzittende overleden waren, maar in het vliegtuig vonden ze alleen de lichamen van drie volwassenen. Van de vier minderjarigen die aan boord zouden zijn geweest, was geen spoor te bekennen. Pas veertig dagen later werden de kinderen van dertien, negen, vier en elf maanden – broers en zussen van elkaar – gevonden door een reddingsteam en de inheemse bewoners van de regio. Al die tijd hield Lesly van dertien haar broers en zussen in leven met alle kennis van de jungle die ze van haar vader had geleerd, de leider van een inheemse groep. El País schreef een spannende reconstructie van hun overlevingsstrijd.

» Het lijkt erop dat het Oekraïense tegenoffensief eindelijk is begonnen. Van het front komen beelden van brandend Leopard-tanks, maar ook berichten van bevrijden dorpen. Maar hoe staat Oekraïne er echt voor? Süddeutsche Zeitung doet een poging om dat in kaart te brengen. Lees hun analyses hier.

» Jarenlang werd de Spaanse samenleving opgeschrikt door onthullingen uit de geheime tapes van José Manuel Villarejo Pérez, een voormalig inlichtingenagent die nu een gevangenisstraf boven het hoofd hang. Zo kwam aan het licht dat de voormalig koning, Juan Carlos I, een geheime bankrekening had in Zwitserland en een steekpenningen had aangenomen. The New York Times sprak met de spion over zijn James Bond-achtige leven in de tijd van Franco en over zijn beweegredenen om zijn geheimen prijs te geven.

» Nu AI-gestuurde chatbots steeds beter zijn in het voeren van realistische gesprekken, rijzen er ook steeds meer ethische dilemma’s. Zo voeren sommige mensen aan erotische gesprekken met een bot en zijn andere op zoek naar vriendschap. Maar ga je dan vreemd als je al een partner van vlees of bloed hebt? Dat vroeg relatiecolumnist Amy Fleming van The Guardian zich af.

Een muur van rook

Dat New York is gehuld in een dikke, angstaanjagende oranje wolk als resultaat van enorme bosbranden in Canada, werd de afgelopen week al duidelijk met apocalyptische beelden in de internationale pers. Maar wat betekent zoiets daadwerkelijk voor de inwoners, vroeg redacteur IJsbrand van Veelen zich af. Hoe voelt het? Carolyn Kormann maakt dat in The New Yorker bijna voelbaar duidelijk in haar korte maar doeltreffende artikel ‘Trying to Breathe in a City of Smoke’.

De ervaringen die ze beschrijft zijn angstaanjagend: ‘Tegen woensdagochtend kwam er as naar beneden in het noorden van New York. Schoolreisjes en voetbalwedstrijden werden afgelast. Een vriend sms’te: “Ga je buiten een paar trekjes van de lucht nemen?” Ik hoorde over een vrouw die op de stoep zat en moeite had om te ademen, zelfs met behulp van extra zuurstof. Vrienden van vrienden moesten denken aan plekken als Delhi, waar dagelijkse blootstelling aan ernstige luchtvervuiling dodelijk kan zijn. Volgens het bedrijf IQAir registreerde de stad New York de ergste luchtverontreiniging van alle grote steden ter wereld, en het werd nog erger. Net na de middag schudden de magnolia’s en tulpen voor mijn raam hevig in de wind. Zoals de weersvoorspellingen hadden beloofd, waaide een muur van rook Manhattan binnen. Tijdens een Broadway-matinée zei actrice Jodie Comer dat ze geen lucht meer kreeg en ze verliet het podium.’

Meer over haar ervaringen met dit apocalyptische, Blade Runner-ass weather lees je hier.

---

Vijf verdiepende leestips

» El País publiceerde deze week een schokkende reconstructie van hoe de Italiaanse kustwacht en Frontex niet ingrepen toen ongeveer tweehonderd migranten schipbreuk leden vlak voor de kust. Negentig mensen kwamen bij het voorval om het leven. De Spaanse krant deed het onderzoek in samenwerking met het onvolprezen Nederlandse onderzoekscollectief Lighthouse Reports.

» Peter Baker, correspondent in Washington voor The New York Times, schreef een sterke analyse van de aanklacht tegen Trump vanwege zijn omgang met geheime documenten. Volgens Baker is de cirkel nu rond: ’De voormalig president viel Hillary Clinton aan voor haar omgang met gevoelige informatie. Nu bedreigt dezelfde kwestie zijn kansen om opnieuw president te worden.’

Lees ook:

Oud-president Trump aangeklaagd vanwege omgang met overheidsdocumenten

» Kate Raworth, de bedenker van de ‘donuteconomie’, is de hoofdpersoon in een uitgebreid profiel van de Britse krant The Guardian. De Engelse econoom probeert haar economische model voor een duurzame samenleving nu in praktijk te brengen in Amsterdam.

Lees ook:

Amsterdam kiest ander economisch model

» Sociaal psycholoog Jonathan Haidt schreef een vlammend betoog in The Atlantic tegen telefoons in het klaslokaal. Volgens Haidt zijn de zakcomputers desastreus voor de leerprestaties, het ontwikkelen van vriendschappen en verminderen ze de saamhorigheid. Hij onderbouwd zijn pleidooi met gedegen data en handvatten voor leraren en opvoeders.

» De Amerikaans-Nigeriaanse schrijver Teju Cole bezocht – net als 650.000 anderen – de Vermeer-tentoonstelling in het Rijksmuseum. Naast de fijne penseelstreken van de oude meester viel hem nog iets anders op: de ondertoon van koloniaal geweld in het werk van de Johannes Vermeer. Hij schreef er een mooie en genuanceerde beschouwing over in The New York Times Magazine.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Voorloper Noorwegen

‘Ongeveer 80 procent van de nieuwe auto’s die in Noorwegen worden verkocht, is elektrisch. Hierdoor is de lucht schoner, zijn de straten stiller en ondertussen is het elektriciteitsnet niet ingestort’, schrijft Jack Ewing van The New York Times in zijn artikel In Norway, the Electric Vehicle Future Has Already Arrived.
De ervaringen in Noorwegen tonen de voordelen van elektrisch rijden zonder de nare gevolgen die door sommige critici werden voorspeld, aldus Ewing.

‘Er zijn natuurlijk problemen, zoals onbetrouwbare opladers en lange wachttijden op momenten van grote vraag.’ En de omschakeling naar auto’s op batterijen heeft ingrijpende gevolgen, las redacteur IJsbrand van Veelen: ‘Autodealers en retailers hebben zich moeten aanpassen. De omschakeling heeft de auto-industrie op zijn kop gezet, waardoor Tesla het best verkopende merk is geworden en gevestigde autofabrikanten als Renault en Fiat zijn gemarginaliseerd.’ Meer over de Noorse omschakeling lees je in deze fraaie reportage.

Lees ook:

Klimaatactivisten richten hun pijlen op burgers: ‘Niet u maar uw auto is ons doelwit’

---

Een kindertehuis in oorlogstijd

Op 26 januari 2022 ging de documentaire A House Made of Splinters (te zien op NPO Start) van de Deense filmmaker Simon Lereng Wilmont in première. De film vertelt het verhaal van het leven van kinderen die wegens alcoholmisbruik of geweld in de gezinssituatie ondergebracht zijn in een tehuis in de Oekraïense stad Lysytsjansk in de regio Loehansk, op slechts 20 kilometer van de frontlinie. De film won talloze prijzen over de hele wereld en stond op de shortlist voor een Oscar in 2023, zo las redacteur Marc van Rijswijk.

A House Made of Splinters werd gefilmd in 2019-2020, met een wereldpremière begin 2022. Precies een maand later begon de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne en werd Lysytsjansk bezet. De Russischtalige BBC ging in gesprek met de Oekraïense documentairemaker en tweede regisseur van de film Azad Safarov over de totstandkoming van de film, de lotgevallen van de kinderen en verzorgers sinds het begin van de grootschalige oorlog en de oprichting van hun eigen liefdadigheidsstichting.

‘Mensen filmen voor een documentaire is moeilijk, kinderen filmen is nog moeilijker, en kinderen filmen met zo’n moeilijke gezinsachtergrond is bijna onmogelijk. Waarom? Ten eerste hebben ze het vertrouwen in volwassenen verloren omdat hun ouders vaak beloofden hen weer terug in huis te nemen, hen te bezoeken, hen cadeautjes of snoep te brengen en meer dan eens logen ze en kwamen ze niet opdagen. Daarom vertrouwen deze kinderen volwassenen niet meer en was het erg moeilijk om hun vertrouwen te winnen,’ aldus Safarov.

Het interview werd in het Engels afgenomen, omdat Safarov vanaf 24 februari 2022 besloot geen Russisch meer te spreken. De BBC heeft het interview desondanks wel in het Russisch geplaatst. Je kunt het gesprek hier lezen. Als je benieuwd bent naar de film, dan kun je die hier kijken. 

Lees ook:

Deze Oekraïense kinderen gaan ‘gewoon’ op zomerkamp

---

Onbeschaafde Britten

Amsterdam lanceerde laatst een campagne om jonge Britse toeristen te weren, omdat ze zich onder invloed van drank en drugs zouden misdragen in het centrum van de stad. Maar ook in Groot-Brittannië zelf lijken de Britten zich steeds vaker niet te kunnen gedragen. Dat blijkt wel uit een journalistieke serie die The Guardian vorige week lanceerde onder de sprekende titel ‘Britain behaving badly’. Een tip van redacteur Joep Harmsen.

Zo vertellen een make-upartiest, een pubmanager, een dierenartsassistent, een aannemer, een badmeester, een hotelhouder en een dokter over aanvaring met lastige klanten, gasten en patiënten. Het leven sappige verhalen op over stuitend gedrag. Een rode draad is dat de onbeschoftheid is toegenomen sinds pandemie. Stress, een afname van sociale vaardigheden en een ‘Amazon Prime mentality’ – waarbij klanten dingen zo snel mogelijk verwachten – worden als oorzaken genoemd door de geïnterviewden professionals. ‘De wereld is misschien weer normaal, maar je krijgt nog steeds dezelfde hoeveelheid idioten’, aldus een Britse dokter. Lees de serie artikelen hier.

Lees ook:

Wrocław meest beschaafde stad van Polen

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Blinke vlek voor China

China heeft zijn inspanningen om het beleid en de publieke opinie in de EU te beïnvloeden sterk geïntensiveerd, maar een groot deel van de EU is blind voor wat er gebeurt, aldus de Tsjechische wetenschapper Ivana Karásková in Politico. Zij is gespecialiseerd in buitenlandse beïnvloeding en adviseur van Věra Jourová, vicevoorzitter van de Europese Commissie.

Sinds 2019, aldus Karásková, is de manier verhardt waarop China de EU benadert – directe propaganda via zogenaamde ‘wolf warrior’-diplomaten is sterker geworden, evenals de financiering van denktanks, academische instellingen en non-profitorganisaties. De meeste EU-landen, vooral buiten Oost-Europa, zijn zich er niet bewust van of zijn niet bereid om de schaal en impact van de Chinese beïnvloeding te zien, zegt Karásková. Hoe sterk die Chinese campagnes tot beïnvloeding zijn en waartoe dat leidt lees je hier. Een aanrader van redacteur IJsbrand van Veelen.

---

Misstanden bij opleiding Navy Seals

Rekruten van de Navy Seals kampen met overijverige leidinggevenden, ongecontroleerd drugsgebruik en inadequate begeleiding. Dit zorgt voor gevaarlijke situaties tijdens de opleiding, meldt The New York Times naar aanleiding van een onderzoeksrapport van de Amerikaanse marine.

‘De beruchte slopende selectieprocedure van de Navy Seals werd de laatste jaren zo zwaar dat het gevaarlijk werd en zelfs dodelijk. Instructeurs dreven hun klassen tot uitputting zonder dat daar voldoende toezicht op was. Rekruten vielen in groten getale uit, of gebruikten illegale drugs om het vol te kunnen houden.’ Zo beschrijft Dave Philipps namens The New York Times de gevaarlijke situatie die is ontstaan bij het opleidingsprogramma voor de meest elite tak van de Amerikaanse marine.

De misstanden bij de Navy Seals kwamen aan het licht nadat in 2022 rekruut Kyle Mullen overleed nadat hij geen medische zorg kreeg toen hij tijdens de training ademhalingsproblemen kreeg. De dienstdoende arts op dat moment adviseerde zijn medestudenten zelfs om niet het alarmnummer te bellen omdat dat hun opleiding zou kunnen belemmeren. Het artikel geeft een inzichtelijk beeld van de bare omstandigheden en misstanden bij de opleiding en gaat in op reacties van de Amerikaanse marine over hoe de opleiding in de toekomst verbetert wordt om dit soort misstanden te voorkomen, aldus redactiestagiair Rens van Maasakker. Lees het artikel hier.

---

De gevolgen van de Russische emigratiegolf

Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne op 24 februari 2022 is in Rusland de grootste emigratiegolf sinds decennia op gang gekomen. Schattingen lopen uiteen van enkele honderdduizenden tot een miljoen. Waar zijn al die Russen terechtgekomen? Dit artikel van de Russischtalige BBC, dat redacteur Marc van Rijswijk afgelopen week las, doet in een uitgebreide longread verslag van de verschillende bestemmingen van de Russische emigranten en van de vele moeilijkheden waarmee ze te maken krijgen. Zo worden aanvragen van politiek asiel vaak afgewezen, mogen ze slechts tijdelijk in een land verblijven of wordt hun de toegang tot een land (zoals Turkije) ontzegd omdat er al te veel Russische emigranten zitten.

Ook zoomt de BBC in op de economische gevolgen van deze emigratiegolf voor Rusland en de omliggende landen en de maatregelen die Rusland zou kunnen nemen om de emigranten terug te halen. Rusland overweegt bijvoorbeeld om landverhuizers dubbele belasting te laten betalen: in Rusland en in het gastland. Het artikel geeft tevens een gezicht en een stem aan een aantal migranten die wat vertellen over hun wederwaardigheden. Zo blijkt dat een oorlog niet alleen gevolgen heeft voor het land dat aangevallen wordt, maar ook voor de agressor zelf.

---

Vijf verdiepende leestips

» Boyan Slat, de Nederlandse uitvinder en oprichter van The Ocean Cleanup, richt zich naast het verwijderen van plastic uit de oceaan, ook op het voorkomen dat het schadelijk materiaal de zee bereikt. In een sterk opiniestuk in The New York Times doet hij enkele voorstellen hoe we dat kunnen bereiken.

» Je dagelijkse kopje koffie in de ochtend is in gevaar, kopt Süddeutsche Zeitung. De klimaatcrisis maakt het immers steeds moeilijker om koffiebonen te verbouwen. De Duitse krant sprak met koffieboeren van over de hele wereld en vroeg ze wat zij doen om hun hoofd boven het water te houden.

» 1843 Magazine, het digitale tijdschrift van The Economist met longreads, ging langs bij de drag queens in Tennessee. Hun werk als performer wordt namelijk belemmert door de steeds conservatievere wetten in de staat, zo mogen ze niet meer in drag verschijnen op openbaar terrein of in de aanwezigheid van minderjarigen.

» Al meer dan een jaar geleden werd de Palestijns-Amerikaanse journalist Shireen Abu Akleh vermoord toen ze voor Al Jazeera een reportage maakte op de Westelijke Jordaanoever. Vermoedelijk werd ze gedood door een kogel van de Israëlische veiligheidstroepen, maar het onderzoek naar haar overlijden ligt stil. Onderzoeksplatform The Intercept zocht uit waarom.

» Digital nomads, mensen die de wereld over reizen terwijl ze vanaf hun laptop blijven doorwerken, zijn alomtegenwoordig op sociale media. Techwebsite Rest of World zocht uit wat het met steden doet als veelverdienende techwerkers er neerstrijken. Zo worden in populaire bestemmingen huren onbetaalbaar voor de lokale bewoners en ontstaat er een monocultuur van koffietentjes met laptoptafels.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Extremistische gamers

Unloved, een besloten discussiegroep op Discord, een platform dat populair is bij gamers, heeft enkele regels waarmee je akkoord moet gaan als je wilt deelnemen. Eén daarvan is: ‘Geen respect voor vrouwen.’ Unloved telt ongeveer 150 leden die zichzelf incels, oftewel onvrijwillige celibatairen noemen. Dat onvrijwillige komt door vrouwen, vinden ze, die zich zouden moeten schikken naar hun wensen.

Redacteur IJsbrand van Veelen las erover in The New York Times die in de wereld van Discord dook nadat op het platform geheime Pentagon-documenten, afkomstig van een extremistische soldaat van de Air National Guard, waren gepubliceerd. Het lek ‘leidde tot hernieuwde aandacht voor de randgebieden van de gamingindustrie’ en vestigde de aandacht op de discussies in online gemeenschappen, schrijven Steven Lee Myers en Kellen Browning in hun artikel Extremism Finds Fertile Ground in Chat Rooms for Gamers [Extremisme vindt vruchtbare grond in chatrooms voor gamers].

Vrouwenhaat, racisme en andere extreme ideologieën zijn diepgeworteld in chatrooms voor videogames

Volgens een recent rapport van het NYU Stern Center for Business and Human Rights zijn vrouwenhaat, racisme en andere extreme ideologieën diepgeworteld in sommige chatrooms voor videogames, schrijven ze. ‘Gebruikers hebben virtuele gemeenschappen opgebouwd om hun schadelijke standpunten te verspreiden en online werven ze beïnvloedbare jongeren met hun haatdragende en soms gewelddadige inhoud – zonder de publieke druk waarmee sociale mediagiganten als Facebook en Twitter te maken hebben.’

Het NYU-onderzoek werd uitgevoerd in vijf van ’s werelds grootste gamingmarkten: de VS, Groot-Brittannië, Zuid-Korea, Frankrijk en Duitsland. Van de gamers zegt 51 procent extremistische uitspraken tegen te zijn gekomen. Meer over het rapport en de bevindingen van The Times lees je hier.

Lees ook:

21-jarige man in VS aangehouden voor lekken staatsgeheimen

---

Vijf verdiepende leestips

» Hebben de Europeanen Afrika ontdekt? Of was het andersom? Volgens Isaac Samuel is dat laatste eerder het geval. Al tijdens de Klassieke Oudheid en tot in de negentiende eeuw gingen afgevaardigden van machtige Afrikaanse koninkrijken op ontdekkingsreis naar Europa, schrijft de historicus in een essay in New Lines Magazine.

» De EU verbiedt steeds meer giftige stoffen in de landbouw, maar de fabrieken waar die schadelijke pesticiden worden gemaakt liggen nog niet stil. Uit onderzoek van El Mundo en andere Europese media blijkt dat verschillende EU-landen, waaronder Nederland, jaarlijks 13.000 ton op eigen grondgebied verboden landbouwgif naar arme landen exporteert – met grote milieuschade tot gevolg.

» Israël bestond afgelopen week vijfenzeventig jaar, toch kent het land al die jaren geen grondwet. Waarom? Dat legt politicoloog Dahlia Scheindlin uit in +972 Magazine.

» In februari vond in Amsterdam een protest plaats tegen de digitale euro. Betogers als Willem Engel vreesden dat overheden hun burgers met een digitale munt in de gaten zouden kunnen houden en betreurden het verdwijnen van contant geld. Maar hoever is de Europese Centrale Bank al met de plannen voor een digitale euro? En hebben de tegenstanders, waaronder ook een groot aantal europarlementariërs niet een punt? Financial Times zocht het uit.

» El País interviewde afgelopen week Carlos Dada, hoofdredacteur van de krant El Faro uit El Salvador. Het kritische dagblad moest onlangs uitwijken naar Costa Rica omdat de autoritaire Salvadoraanse president Nayib Bukele van zins was om de deuren te sluiten. Het gesprek met Dada is een pijnlijke herinnering aan het feit dat een vrije en kritische pers essentieel is voor een democratie.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

‘Entartete’ kunst

Het Folkwang Museum in het Duitse Essen kocht eerder dit jaar de aquarel Stehendes Mädchen uit 1911 van de Oostenrijkse expressionist Egon Schiele, las redacteur IJsbrand van Veelen deze week. Op zichzelf geen wereldnieuws, maar de aanschaf vond opmerkelijk genoeg plaats voor de tweede keer: ruim een eeuw geleden had het museum de aquarel ook al eens gekocht. De oprichter van het museum, Karl Ernst Osthaus, onderhield destijds regelmatig contact met Schiele en toen de kunstenaar in 1918 overleed had Osthaus veertien aquarellen en een schilderij van hem aangekocht voor de collectie.

Maar toen kwamen de nazi’s. Georkestreerd door Joseph Goebbels werden eind jaren dertig zo’n twintigduizend werken uit honderd Duitse musea – waaronder de Schiele – in beslag genomen omdat het ‘entartete’ oftewel ‘gedegenereerde’ kunst zou zijn. Die werken waren kennelijk wel goed genoeg voor het buitenland, want vele ervan werden door de nazi’s verkocht om de wapenindustrie te financieren.

Sommige van die werken worden wel eens aangeboden op de kunstmarkt. Aangezien Duitse musea er juridisch gezien geen aanspraak op kunnen maken – omdat de wet van 31 mei 1938, waarmee Goebbels de plundering van de musea legitimeerde nooit is ingetrokken – zijn Duitse musea alert op wat er wordt aangeboden om de werken te kunnen terugkopen. Soms – zoals met de Schiele – lukt dat, maar soms ook niet. Meer daarover lees je in dit artikel van The Art Newspaper hier. 

---

What’s in a name?

Afgelopen week nam Polen het besluit om de naam van de stad en de oblast Kaliningrad om te dopen tot Królewiec, tot grote woede van Rusland. Als reden voor dit besluit werd de oorlog in Oekraïne aangevoerd, alsook het feit dat de naam Kaliningrad in Polen een emotionele en negatieve connotatie’ zou hebben. De oblast beslaat nog geen duizendste van het Russische grondgebied, maar desondanks is ze toch van grote waarde voor Rusland.

Dit interessante artikel uit BBC Mundo dat redacteur Marc van Rijswijk deze week onder ogen kwam, legt uit waarom dat zo is en welke overwegingen meegespeeld zullen hebben bij de naamswijziging. Het gaat in op de geschiedenis van de oblast, de herkomst van de naam Kaliningrad, de reden waarom het gebied nu in Russische handen is en waarom de regio van grote strategische en militaire waarde is voor Rusland. Het herinnert ons er weer eens temeer aan dat geografische benamingen niet los gezien kunnen worden van de geschiedenis en ideologisch gemotiveerd zijn.

---

Vijf verdiepende leestips

» The Guardian interviewde deze week de eerste Oegandese dierenarts, Gladys Kalema-Zikusoka, die zich richt op wilde dieren. Kalema-Zikusok legt aan de Britse krant uit waarom de gezondheid van gorilla’s en mensen met elkaar verbonden is en waarom het belangrijk is om te luisteren naar Afrikaanse stemmen als het gaat om natuurbescherming.

» Onlangs reisde The New York Times af naar Hawaï om verslag te doen van het jaarlijkse Merrie Monarch Festival waar de traditionele cultuur van het eiland wordt gevierd. Centraal in de Hawaïaanse cultuur staat hula, een lokale dansvorm. Het resultaat is een prachtige reportage met kleurrijke foto’s.

» Een internationale groep wetenschappers analyseerde bijna achtduizend MRI-scans in negenentwintig en onderzocht de verschillen in de hersenen van mannen en vrouwen. De onderzoekers kwamen tot een verrassende conclusie: in landen met weinig genderongelijkheid werden geen significante verschillen gevonden. Echter, in landen waar veel ongelijkheid was tussen mannen en vrouwen bleken er ook ineens verschillen in de hersenen aanwezig te zijn. Dat zou een van de verklaringen zijn waarom in landen met veel ongelijkheid vrouwen vaker aan psychische en neurologische ziekten lijden, schrijft El País.

» Bashar al-Assad lijkt na jaren van internationale uitsluiting weer gerehabiliteerd, nu de diplomatieke landen met verschillende Arabische landen zijn hersteld en het land zelfs weer is toegelaten tot de Arabische Liga. Een groot aandeel in het Syrische charmeoffensief heeft first lady Asma al-Assad. En haar macht rijkt verder alleen public relations, zo blijkt uit het profiel dat Financial Times begin april publiceerde.

Lees ook dit profiel uit The Economist dat 360 publiceerde in 2021:

Bankier, prinses, warlord: de vele levens van Asma al-Assad

» Mexicaanse bendes zijn uitgegroeid tot criminele conglomeraten, schrijft The Economist. De drugskartels, zoals het befaamde Sinaloa-kartel van Joaquín Guzmán alias El Chapo, breiden zich uit naar alle hoeken van de samenleving en dringen ook door in de reguliere economie en politiek. Volgens het Britse weekblad heeft het veiligheidsbeleid van president López Obradorbendes de ruimte gegeven zich uit te breiden. Zijn benadering staat bekend als ‘abrazos no balazos’ (‘knuffels geen kogels’), een beleid dat de onderliggende oorzaken van criminaliteit wil aanpakken, maar weinig doet tegen bestaande bendes.

Boekhandels tussen de bommen

‘“Ze zijn als paddenstoelen uit de grond geschoten,” zegt Maria Glazoenova, die werkt bij het Dovzjenko Centrum, het filmarchief van Kyiv. “Het zijn heerlijke plekken waar je koffie kunt drinken, lezen en gewoon aan de boeken kunt snuffelen.”‘ Zo begint The Guardian een prachtige reportage over de opkomst van onafhankelijke boekwinkels in de Oekraïense hoofdstad. Een leestip van redacteur Joep Harmsen. Na een wrede winter van droneaanvallen en stroomonderbrekingen is lezen er populairder dan ooit.

Lees ook dit artikel van Der Spiegel, waarin het Duitse tijdschrift sprak met drie Oekraïense schrijvers:

In gesprek met Oekraïense schrijvers: ‘Oorlog produceert zijn eigen woorden’

Ook in Rusland wordt er meer gelezen sinds de oorlog. Vooral de vraag naar boeken om autoritaire regimes te begrijpen zijn erg in trek, zo laat dit stuk van El País zien:

Sinds de inval in Oekraïne grijpen de Russen massaal naar George Orwells 1984

---

Vijf verdiepende leestips

» In Patagonië, een uitgestrekte en dunbevolkte regio in Zuid-Argentinië, koopt de stichting Rewilding Argentina land op van particulieren om te herstellen, oftewel ‘rewilding’, en schenkt het daarna aan de staat die er een beschermd natuurgebied van maakt. In grote delen van Patagonië is de biodiversiteit achteruit gegaan door begrazing van schapen, en de land- en bosbouw. El País maakte een prachtige reportage over dit hoopvolle voorbeeld van hoe directe actie kan leiden tot het herstel van ecosystemen.

» ’s Werelds grootste, meest functionele stad is misschien ook de meest voetgangersvriendelijke stad: Tokio. Dat is geen toeval, schrijft journalist mobiliteitsexpert Daniel Knowles in een longread op de nieuwswebsite Heatmap. Onder rijke steden heeft Tokio het laagste autogebruik ter wereld en de inwoners pakken vaker de fiets als de auto. Daarnaast heeft Tokio wereldwijd het meest gebruikte openbare vervoer. Lees hier hoe deze megastad dat voor elkaar heeft gekregen.

» Dankzij alle sancties tegen Rusland na de annexatie van de Krim in 2014 en de inval van Oekraïne in 2022 is er een lijvige industrie ontstaan die zich richt op het ontwijken van die sancties. Een groot deel van die industrie bevindt zich in Zwitserland, ontdekte Neue Zürcher Zeitung. Niet verassend als je bedenkt dat het land een grote financiële sector heeft en al zeer lange tijd bekend staat om zijn discrete bankiers. De Zwitserse autoriteiten voeren nu een klopjacht naar de verborgen miljarden.

» In het kader van de kroning van Charles III schreef The Guardian een portret van Camilla, de koningin-gemalin van het Verenigd Koninkrijk. Ooit werd ze verguisd als de minnares van – toen nog – prins Charles – en degene die zijn huwelijk met de alom geliefde Diana deed klappen. Het kostte haar veel moeite om Elizabeth II en het Britse publiek voor haar te winnen – een operatie die onder het hofpersoneel bekend stond als ‘Operation PB’, naar Parker Bowles, haar achternaam. Maar uiteindelijk sloten de Britten haar in haar hart. Lees hier wat ervoor zorgde dat haar imago kantelde.

» The New York Times: Geoffrey Hintons vertrek bij Google deed nogal wat stof opwaaien. De hoogleraar informatica wordt door velen geroemd als de ‘Godfather van AI’, aangezien zijn onderzoek AI-systemen als ChatGPT mogelijk maakten. Maar nu waarschuwt hij voor de gevaren van kunstmatige intelligentie. Lees in een interview met Hinton in The New York Times waarom de ontwikkeling van AI hem zulke grote zorgen baart.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Polen is zo conservatief nog niet

Met de aartsconservatieve, rabiaatrechtse partij Prawo i Sprawiedliwość – oftewel Recht en Rechtvaardigheid, afgekort PiS – al sinds 2015 onafgebroken aan de macht in Polen, zou makkelijk het idee kunnen ontstaan dat het land qua ontwikkeling ergens in de grauwe jaren vijftig is blijven hangen. Maar dat is een misvatting, las redacteur IJsbrand van Veelen in het artikel ‘Poland has changed beyond recognition – and so has its place in Europe’s pecking order’ van Anna Gromada, socioloog en mede-oprichter van de Kalecki Foundation, een Poolse denktank.

‘Toen het IJzeren Gordijn op die wonderbaarlijke nacht van 9 november 1989 werd weggeschoven, legde dat enkele van de diepste verschillen tussen geografische buren bloot die de wereld ooit heeft gezien,’ schrijft Gromada. De inkomenskloof tussen Polen en Duitsland was destijds twee keer zo groot als die tussen de VS en Mexico. Maar, vervolgt Gromada, ‘mijn land is onherkenbaar veranderd. Polen heeft gedurende drie decennia een ononderbroken groei doorgemaakt, de langste in de Europese geschiedenis. Het bbp is nominaal vertienvoudigd (…) Het land heeft een werkloosheidspercentage van 3 procent – een laagterecord –, lagere kindersterfte dan Canada, hogere levensverwachting voor vrouwen dan de VS en kent minder gewelddadige criminaliteit dan het VK.’ Haar volledige analyse lees je hier.

---

Vijf verdiepende leestips

» Maak kennis met de klimaathackers van Malawi. Malawi ligt in de frontlinie van de klimaatverandering en de boeren hebben geen andere keuze dan zich aan te passen. Sommigen diversifiëren hun gewassen, ontdekken zaden van hun voorouders of keren zich af van een erfenis van het Europese kolonialisme: het planten in rijen en het verzadigen van de grond met chemische meststoffen. Lees de reportage van The New York Times over hoe in Malawi de landbouw opnieuw wordt uitgevonden.

» El Mundo interviewt Juan Guaidó: ‘Iedereen zou gefrustreerd zijn omdat het niet gelukt is de democratie in Venezuela te herstellen’. Venezuela’s voormalig interim-president begint zijn ballingschap in Miami zonder terugkeerdatum. De voormalig leider van de Venezolaanse oppositie heeft buitenlandse steun voor zijn prodemocratische agenda zien wegvallen en is met lege handen achtergebleven.

» Tijd om je te beschermen tegen AI-stemfraude, schrijft The Atlantic. Iedereen kan een overtuigende kloon van de stem van een vreemde maken. Wat nu? Na Whatsappfraude, kunnen criminelen zich nu zelfs klinken als anderen om zo geld af te troggelen.

» De oorlog in Oekraïne heeft niet alleen een diepe impact op de maffia in Rusland en het land zelf, maar heeft ook de internationale misdaad getransformeerd, aldus The Economist. De Oekraïense drugsmaffia, die een wereldwijde spilfunctie heeft, wil bijvoorbeeld niet meer samenwerken met Russische zakenpartners.

» In Iran blijven mensen dronken worden ondanks het verbod op alcohol, schrijft Raseef 22. Sinds 1979 heeft de Islamitische Republiek alcoholgebruik streng bestraft. Toch bestaat drank dankzij smokkel en lokale distilleerders. Maar het stoken van alcohol is niet zonder risico’s.

Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, podcasts, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.

Nieuw leven rond de Great Pacific Garbage Patch

De Great Pacific Garbage Patch, honderden kilometers voor de kust van Californië, is door de jaren heen een symbool geworden van hoe mensen met oceanen omgaan. Enorme hoeveelheden plastic zijn er op drift. Door passaatwinden en oceaanstromen zijn ze op één plek samengeklonterd als een grote plastic soep. Maar zoals haast altijd past de natuur zich aan: wetenschappers hebben kustsoorten, die normaal gesproken nooit op open zee te vinden zijn, in deze soep ontdekt, schrijven ze in Nature.

---

Megaschip zorgt voor onrust in Italiaanse haven

Piombino is een klein, charmant badplaatsje in Toscane dat voornamelijk bekend staat om het pittoreske historische centrum met muren die werden ontworpen door Leonardo da Vinci, en als vertrekpunt voor afvaarten naar Elba en Sardinië, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. Maar Piombino trekt momenteel de aandacht vanwege iets heel anders, dat een verhit politiek debat op gang heeft gebracht in de anders behoorlijk slaperige gemeente: een schip.

In maart meerde de Golar Tundra aan in de haven. Het is een megaschip, of nog beter: een ‘floating storage and regasification unit’ (FSRU). Deze opslag- en hervergassingsinstallatie, heeft tot taak vloeibaar gas (LNG) dat met tankers wordt aangeleverd, terug te brengen in gasvormige toestand en dat vervolgens aan het gasnet te leveren. De FSRU zal in mei in bedrijf worden genomen en de Italiaanse regering wil het mega-vaartuig minstens drie jaar in de haven van Piombino afmeren. Maar de burgers en de burgemeester van de stad maken zich zorgen over de gevolgen voor het milieu en samen met milieuactivisten uit heel Italië zijn ze van plan het project tegen te houden. De sfeer in het dorp: ‘Natuurlijk zegt Snam [het bedrijf dat de gascentrale exploiteert en deels in handen is van de staat] dat alles in orde is. Dat is zoiets als de slager die je vertelt dat zijn rundvlees echt heel goed is,’ aldus een bewoner.

Meer over de milieuzorgen, de boze bevolking en de mogelijke gevolgen voor het kwetsbare mariene ecosysteem lees je hier.

---

Vijf verdiepende leestips

» Het Verenigd Koninkrijk maakt zich op voor de kroning van Charles tot koning. Maar wie is Charles eigenlijk, buiten het koninklijk huis? Hij blijkt een huisjesmelker, die enorm dure huizen in het plaatsje Sandringham verhuurt. Een analyse van het vastgoed dat de aanstaande koning van het VK bezit toont aan hoe enorm de rijkdom van de Britse royals is. Hoeveel verdient Charles met zijn vastgoed en wie wonen er in zijn huizen? The Guardian schreef er een lezenswaardige analyse over.

» Rusland voert niet alleen oorlog in Oekraïne, ook in andere Europese landen is het land bezig aan een oorlog, zij het minder publiekelijk. Uit deze spannende reportage van de Deense omroep DR blijkt dat Rusland bezig is met grootscheepse spionage-activiteiten op en rond de Noordzee, ook in Nederland, en dat daarnaast grootschalige sabotage-activiteiten worden voorbereid.

» Deze week is het tachtig jaar geleden dat in het getto van Warschau Joden en verzetstrijders in opstand kwamen tegen de bezetter. Hoewel de strijders zich meer dan bewust waren van de uitzichtloosheid van hun situatie, namen ze alsnog de wapens op en gingen ze de strijd aan. Het ging hen om het behoud van hun waardigheid, zo staat in dit artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

» Zwitserland, dat was toch in alle opzichten het beste jongetje van de klas? Een schoon, goed werkend land met weinig criminaliteit en een goed werkend rechtssysteem? In het piekfijne imago van Zwitserland zijn barstjes gekomen na de val van bank Credit Suisse. Een steenrijke elite in het Alpenland lijkt de band met de samenleving te zijn vergeten en alleen te denken aan winst, zo staat in deze beschouwing over Zwitserland in The New Statesman.

» Met een bevolking van ruim 1,4 miljard mensen is India China deze week voorbijgestreefd als meest bevolkte natie ter wereld. Het land lijkt al jaren een opkomende speler op het wereldtoneel, maar kan het uitgroeien tot een absolute economische grootmacht? In hoeverre moeten we de komende decennia rekening houden met India. Lees in dit artikel van Der Spiegel alles over de economische kracht van India.