Onderwerpen: Cultuur

‘Wat ik wilde doen,’ zegt Kehinde Wiley, ‘was het moois gebruiken, dat waarvan ik houd, en het bevruchten met waarvan ik weet dat het mooi is – mensen die toevallig op mij lijken.’

In de kunstwereld maakte Wiley al langer furore met portretten van beroemde zwarte rappers in renaissancestijl als van oude Europese machthebbers. Hij was de eerste zwarte kunstenaar die opdracht kreeg een officieel portret van de toenmalige president Obama te schilderen. Die zette hij op een keukenstoel omringd door groene struiken. Bij traditionele afbeeldingen brengt hij een afwijkend detail aan van de weggelaten zwarte cultuur in de canon van de portretkunst. Zo herschept hij zijn eigen politiek correcte universum waarin privilege, macht en identiteit onconventioneel in beeld komen.

Met grimassen van de kou weerstaat de groep al improviserend de elementen

In de tentoonstelling die in de National Portrait Gallery te zien zal zijn heeft Wiley zijn blik gericht op de landschapschilderkunst en dan vooral op de epische scènes van oceanen en bergen. Voor de film Prelude, die in de Sunley Room zal draaien, nam hij een groep Londenaars mee naar Noorwegen en liet hen door de sneeuw lopen omringd door schilderachtige fjorden en besneeuwde bergen. Met grimassen van de kou weerstaat de groep al improviserend de elementen.

‘Het gaat over hoe het voelt om jong, zwart en levend te zijn in de eenentwintigste eeuw,’ zei Wiley over zijn werk.

The Prelude, The National Gallery, Londen, tot en met 18 april

Lubaina Himid is voorloper als het gaat om emanciperende, geëngageerde kunst en vraagt al sinds de jaren tachtig aandacht voor de onzichtbaarheid van zwarte cultuur en geschiedenis in het Westen. Ze kreeg in 2017 de Turner Prize en verwierf internationale bekendheid.

Geboren in Zanzibar uit een witte Engelse moeder en een zwarte Afrikaanse vader, werd Himid op jonge leeftijd onmiddellijk na haar vaders vroegtijdige dood naar Londen gebracht. Haar werk keert voortdurend terug naar dat verloren eiland, legt verbanden tussen verleden en heden; het heeft beweging als blijvend kenmerk, schrijft The Guardian.

Tot 3 juli te zien in Tate Modern in Londen.

Het emiraat Abu Dhabi heeft ambitieuze plannen om naast het door Frank Gehry ontworpen Guggenheim Abu Dhabi en het door Norman Foster ontworpen Zayed National Museum, nog twee musea te laten verrijzen. De nieuwe kunstpaleizen, respectievelijk ontworpen door Tadao Ando en de beroemde in 2016 overleden architecte Zaha Hadid, zijn al in aanbouw.

Abu Dhabi kan profiteren van een wereldwijde verschuiving weg van de westers georiënteerde kunst

De bouw van de drie bestaande musea – het Louvre, het Guggenheim en het Zayed – zijn overigens moeizaam verlopen. Maar het emiraat, dat bekendstaat als repressief, duur en conservatief, heeft niet stilgezeten en werkt hard aan het verbeteren van haar imago. Aangename bijkomstigheid is dat Abu Dhabi kan profiteren van een wereldwijde verschuiving weg van de westers georiënteerde kunst, schrijft Art Forum. Nu nog vrijelijk visa verlenen aan kunstenaars.

Het Zayed National Museum in Abu Dhabi gaat open in 2025.

Bij de nog altijd reizende omvangrijke solotentoonstelling The Soul Trembles van de in Berlijn gevestigde kunstenaar Shiota Chiharu (Osaka, 1972) is een catalogus verschenen met foto’s van haar oeuvre van de afgelopen vijfentwintig jaar. De kunstenaar was de sensatie van de 56ste Biënnale van Venetië in 2015. In Nederland werden haar performances en installaties bekend dankzij het Noordbrabants Museum.

In 2017 stelde het museum Uncertain Journey tentoon, waarin Chiharu bootjes met rode wollen draden aan elkaar knoopte. Volgens de kunstenaar is elke draad te beschouwen als het leven van ieder mens dat verweven is met andere levens.

De voorbereiding van de installatie was een tijdrovend proces. Ze werkte twaalf dagen met tien assistenten aan het gigantische web. De tentoonstellingsruimte werd eerst bedekt met een op maat gemaakt net. Daarna kon de draad van ongeveer tweeduizend bolletjes wol met circa tienduizend nietjes worden vastgemaakt.

Online verkrijgbaar bij Mori Art Museum, Tokio.

Een aerodynamische ufo in de vorm van een klaproos, een hangmat met propeller-aandrijving, een gemotoriseerde rugzak of een fiets met vleugels. De bonte verzameling kunstobjecten van de Vlaamse kunstenaar Henri van Herwegen (1940–2019) weerspiegelt overduidelijk zijn obsessie voor vliegen. Dat blijkt al uit zijn pseudoniem: Panamarenko, afgeleid van Pan American Airlines and Company. 

‘Panamarenko had van begin af aan een kras op zijn ziel’, schrijft Alexandra Wach in het Duitse Monopol Magazin: de wetenschap dat het vliegen niet meer uitgevonden hoefde te worden. ‘Met grenzeloos plezier ontwierp hij de meest uiteenlopende machines, die allemaal écht werkten. Dat ze hun bestemming niet bereikten, heeft te maken met zijn voorliefde voor ironie.’  

Maar volgens Martha Schwendener, in een artikel voor het wereldwijde Artforum, hangt het er maar net af wat je van Panamarenko’s kunst verwacht: ‘Voor de kunstenaar is een werk ideaal wanneer het een natuurlijke vorm heeft, voor veel toeschouwers wordt dat bereikt zodra je ermee kunt vliegen. Maar om hem goed te begrijpen moet je weten dat opstijgen maar een van de maatstaven voor succes is.’ 

Aan de hand van zijn ‘prachtig geconstrueerde objecten en vliegmachines’ typeert Roberta Smith in The New York Times Panamarenko als een kunstenaar die ‘met speels gemak de weg van wetenschap naar natuur naar fantasie aflegt zonder ooit het domein van de kunst te verlaten.’ En volgens haar ‘doet het er niet toe dat de apparaten niet werken; de kunst zit hem in het falen.’

Ook het Waalse dagblad Le Soir benadrukt in Panamerenko’s necrologie zijn combinatie van wetenschap, industrieel ontwerp en verbeelding. Maar vooral ook zijn fascinatie voor échte, natuurlijke vleugels springt eruit: ‘Terwijl hij voortdurend bezig was de techniek in zijn apparaten te verbeteren, probeerde hij mechanisch de vleugelslag van libellen en vlinders te benaderen.’

In New York Art World stelt Donald Goddard dat het bij Panamarenko draait om materie en illusie. Met bijvoorbeeld ‘visnetten, rubber banden, cellofaan, batterijen en elektriciteitsdraden wil hij de natuurlijke wetten van zwaartekracht, magnetisme, zonlicht en luchtdruk tastbaar maken.’ Wie zijn kunstwerken vervolgens als ‘immaterieel beschouwt, ontdekt vanzelf de lichtheid en transparantie ervan’. 

De overzichtstentoonstelling Reise in den Sternen van Panamarenko is tot en met 13 maart 2022 te zien in het Kröller-Müller Museum in Otterlo.

Door Diederik Samwel